Dzbaniwo kalebasowe | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Podkrólestwo | |||
| Nadgromada | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Nadklasa | |||
| Klasa | |||
| Nadrząd | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj |
dzbaniwo | ||
| Nazwa systematyczna | |||
| Crescentia Linnaeus Sp. Pl. 626. 1 Mai 1753 | |||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
C. cujete L. | |||
| Synonimy | |||
| |||

Dzbaniwo (Crescentia L.) – rodzaj drzew z rodziny bignoniowatych. Obejmuje 6 gatunków. Rośliny te rosną w Ameryce Centralnej od Meksyku po Panamę, na Antylach i w północnej części Ameryki Południowej sięgając po Peru i północną Brazylię na południu. Jako rośliny introdukowane zarejestrowane zostały w południowo-wschodniej Brazylii, na wyspach Galapagos oraz w Afryce (Czad, Benin i Gambia). Kwiaty wyrastające bezpośrednio z pni zapylane są przez nietoperze. Okazałe, mięsiste owoce wyewoluowały prawdopodobnie jako przystosowanie do rozprzestrzeniania za pośrednictwem przedstawicieli wymarłej współcześnie megafauny. W przypadku C. amazonica kluczową rolę w rozsiewaniu odgrywają ryby kąsaczokształtne – zjadają one owoc i uwalniają z niego nasiona, które w innym przypadku gniją. Ze względu na znaczenie użytkowe dzbaniwo kalebasowe C. cujete zostało rozprzestrzenione przez człowieka w całej strefie tropikalnej. Z kolei inny gatunek z tego rodzaju – C. portoricensis należy do najrzadszych roślin – znany jest tylko z czterech okazów dorosłych (rok 2017).
Z owoców dzbaniwa kalebasowego, cechujących się silnie zdrewniałą owocnią, wykonywane są naczynia, miski, czerpaki, marakasy. Młode owoce są piklowane. Jadalne są także nasiona, choć opisywane jako niezbyt smaczne. W Nikaragui sporządza się z nich napój zwany semilla de jicaro. Miąższ owoców wykorzystywany jest w lecznictwie. Jako drzewo o niewielkich rozmiarach, przy tym odporne na suszę i zanieczyszczenia powietrza jest często sadzone w zadrzewieniach przydrożnych i w miastach.
Nazwa naukowa rodzaju upamiętnia włoskiego lekarza i przyrodnika Pietro de Crescenzi.
Rodzaj należy do plemienia Crescentieae DC. (1845) w rodzinie bignoniowatych Bignoniaceae.