Eisteddfod

Eisteddfod

Eisteddfod Genedlaethol Cymru

Ostatnie: 1–8 sierpnia 2026 (Pembrokeshire)
Lata aktywności	od 1176 (od 1861 jako Narodowy Eisteddfod)
Termin	pierwszy tydzień sierpnia
Państwo	Wielka Brytania
Księstwo	Walia
Miejscowość	zmienna (festiwal objazdowy)
Tematyka	literatura, poezja, muzyka, śpiew chóralny, recytacja, teatr, taniec
Wręczane nagrody	Krzesło (cadair) i Korona (coron)
Multimedia w Wikimedia Commons

Eisteddfod (l.mn. eisteddfodau) – walijski festiwal literatury, muzyki i pieśni, organizowany w formie konkursu wykonawców: śpiewaków, chórów, poetów, recytatorów, aktorów i tancerzy. Nazwa pochodzi od walijskiego czasownika eistedd („siedzieć”) i tłumaczona bywa jako „wspólne siedzenie”. Główną formą festiwalu jest odbywający się co roku Narodowy Eisteddfod (wal. Eisteddfod Genedlaethol Cymru), obok którego odbywają się festiwal młodzieżowy Eisteddfod yr Urdd oraz międzynarodowy eisteddfod w Llangollen.

Charakter

Współczesny eisteddfod jest konkursem, w którym wykonawcy występują przed publicznością i jury. Program Narodowego Eisteddfodu obejmuje konkursy wokalne i chóralne, recytację, poezję i prozę, teatr, taniec oraz wystawy sztuki, a wszystkie konkursy prowadzone są w języku walijskim. W dawniejszych eisteddfodach rywalizowali przede wszystkim bardowie i wędrowni muzycy, a zwycięzcę wskazywał możnowładca lub inny mecenas.

Nazwa „eisteddfod” powstała z walijskich morfemów eistedd („siedzieć”) i fod („być”); profesor Hywel Teifi Edwards, znawca dziejów festiwalu, tłumaczył ją jako „siedzenie razem”, a źródła angielskie oddają ją również jako „sesja”.

Historia

Najstarszy znany eisteddfod odbył się w 1176 roku na zamku w Cardiganie; zwołał go Rhys ap Gruffydd, książę Deheubarth, a podczas spotkania rozegrano dwa konkursy – poetycki i muzyczny. W XV i XVI wieku organizowano podobne konkursy i wtedy powstała nazwa „eisteddfod”, a zjazd w Carmarthen około 1451 roku ustalił układ ścisłych miar wersyfikacji walijskiej, uznawany za obowiązujący wzorzec. Za panowania Henryka VIII zwyczaj podupadł, a w XVII wieku eisteddfod przestał funkcjonować jako instytucja i przetrwał tylko w nieformalnych spotkaniach rymujących poetów.

Odrodzenie nastąpiło w XVIII wieku. W 1789 roku londyńskie towarzystwo walijskie Gwyneddigion Society zaczęło wspierać niewielkie eisteddfodau organizowane w gospodach północnej Walii. W 1792 roku Iolo Morganwg stworzył Gorsedd – obrzędowe zgromadzenie bardów wzorowane na wyobrażeniach o druidach; po raz pierwszy połączono je z eisteddfodem w Carmarthen w 1819 roku. W tym okresie zwycięzcy otrzymywali medale oraz złote i srebrne miniaturki, a nie Krzesło i Koronę, które są głównymi nagrodami poetyckimi Narodowego Eisteddfodu.

We wrześniu 1858 roku w Llangollen odbył się eisteddfod z udziałem Gorseddu, który zapowiadał przyszły festiwal narodowy, a w 1860 roku w Denbigh powołano Radę i Komitet Generalny, które miały organizować jedną ogólnokrajową imprezę. W 1861 roku w Aberdare zorganizowano pierwszy oficjalny Narodowy Eisteddfod, odtąd przenoszony co roku na przemian na północ i na południe Walii. Od 1880 roku festiwal odbywa się corocznie. W 1914 i 1940 roku, w czasie wojen światowych, nie zorganizowano go w zwykłej formie – w 1940 roku odbył się transmitowany przez BBC eisteddfod radiowy – a w latach 2020–2021, w czasie pandemii COVID-19, zamiast festiwalu zorganizowano edycje online w ramach Eisteddfod AmGen.

Współczesność

Narodowy Eisteddfod, określany jako największy objazdowy festiwal kulturalny w Europie, odbywa się w pierwszym tygodniu sierpnia, za każdym razem w innej części Walii. Teren festiwalu nazywa się y Maes, a jego centrum stanowi pawilon (y Pabell) z widownią na około 1700 miejsc. Kulminacją festiwalu są konkursy poetyckie o Krzesło (cadair) i Koronę (coron), wręczane podczas ceremonii określanych jako cadeirio i coroni; towarzyszą im uroczystości Gorsedd, w których bardowie występują w białych, niebieskich i zielonych szatach. Dla widzów nieznających walijskiego organizowane są tłumaczenia symultaniczne.

W 2026 roku Narodowy Eisteddfod odbył się w hrabstwie Pembrokeshire, na terenie między Cardigan a Eglwyswrw, w dniach 1–8 sierpnia; obchody 850. rocznicy zjazdu w Cardigan uczczono m.in. szlakiem „Taith yr Arglwydd Rhys” i wielką kukłą księcia Rhysa.

Obok Narodowego Eisteddfodu odbywają się inne festiwale tej tradycji. Eisteddfod yr Urdd organizuje Urdd Gobaith Cymru dla osób w wieku od 8 do 25 lat; określany jako największy objazdowy festiwal młodzieżowy w Europie, a jego program liczy ponad 400 konkursów, od śpiewu i poezji po taniec i prace plastyczne. Od 1947 roku w Llangollen odbywa się Międzynarodowy Eisteddfod (Llangollen International Musical Eisteddfod), pomyślany jako próba pojednania narodów po II wojnie światowej, w którym rywalizują zespoły z całego świata.

Przypisy