Ekfraza (gr. έκφρασις – dokładny opis) – artystyczny (zwykle szczegółowy) opis dzieła sztuki w literaturze pięknej (zarówno poezji, prozie jak i w dramacie). Może stanowić całość lub część utworu.
Początkowo była tylko figurą retoryczną. Później zyskała także znaczenie genologiczne – zaczęła funkcjonować jako gatunek literacki.
Ekfraza może realizować się przez:
| Autor dzieła literackiego | Tytuł wiersza | Dzieło plastyczne i autor | Czynnik charakteryzujący ekfrazę |
|---|---|---|---|
| Stanisław Grochowiak | Płonąca żyrafa | Płonąca żyrafa, Salvador Dalí | |
| Stanisław Grochowiak | Bellini Pietà | Opłakiwanie Chrystusa (1516), Giovanni Bellini | |
| Stanisław Grochowiak | Ikar | Pejzaż z upadkiem Ikara, Pieter Bruegel | |
| Stanisław Grochowiak | Lekcja anatomii Rembrandta | Lekcja anatomii doktora Tulpa, Rembrandt | Dysputa o sztuce |
| Stanisław Grochowiak | Brama na starym mieście | Brama na Starym Mieście, Aleksander Gierymski | |
| Stanisław Grochowiak | Bilard | Nocna kawiarnia, Vincent van Gogh | |
| Wisława Szymborska | Dwie małpy Bruegla | Dwie małpy, Pieter Bruegel | Nawiązanie |
| Wisława Szymborska | Kobiety Rubensa | różne obrazy Rubensa | Nawiązanie |
| Jan August Kisielewski | W sieci (monolog Julki) | Szał uniesień Władysław Podkowiński | |
| William Carlos Williams | Krajobraz z upadkiem Ikara | Pejzaż z upadkiem Ikara, Pieter Bruegel | |
| Maria Pawlikowska-Jasnorzewska | Olejne jabłka | różne obrazy Cézanne’a | Interpretacja |
| Jacek Kaczmarski | Autoportret Witkacego | Autoportret Stanisław Ignacy Witkiewicz | |
| Jacek Kaczmarski | Ambasadorowie | Ambasadorowie, Hans Holbein (młodszy) | |
| Jacek Kaczmarski | Wojna postu z karnawałem | Walka karnawału z postem, Pieter Bruegel (starszy) | |
| Jacek Kaczmarski | Zesłanie Studentów | Zesłanie Studentów Jacek Malczewski | Interpretacja |