Eleuterokok

Eleuterokok
	; Morfologia (Eleutherococcus Leucorrhizum)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	selerowce
Rodzina	araliowate
Rodzaj	eleuterokok
	Nazwa systematyczna
	Eleutherococcus Maxim.; Mém. Acad. Imp. Sci. St.-Pétersbourg Divers Savans 9: 132. 1859
	Typ nomenklatoryczny
	Eleutherococcus senticosus (Ruprecht ex Maximo.) Maxim
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Eleuterokok (Eleutherococcus) – rodzaj roślin z rodziny araliowatych. Należy do niego 29 gatunków. Występują one w Azji Wschodniej, na obszarze od Rosyjskiego Dalekiego Wschodu, poprzez Japonię, Koreę i Chiny, po Filipiny, Tajlandię i Himalaje. Największe zróżnicowanie rodzaju jest w Chinach, gdzie rośnie 18 gatunków, w tym 14 endemitów. Występują w formacjach zaroślowych i leśnych.

Niektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, zwłaszcza E. sieboldianus. E. trifoliatus bywa wykorzystywany jako substytut żeń-szenia. Eleuterokok kolczasty E. senticosus, zwany syberyjskim żeń-szeniem, spożywany był jako napój przez sportowców rosyjskich, ale nie ma dowodów jego skuteczności.

Morfologia

Pokrój: Krzewy i małe drzewa osiągające do 6 m wysokości o pędach prosto wzniesionych i wspinających się, często kolczastych, nagich lub owłosionych.
Liście: Sezonowe, skrętoległe, dłoniasto złożone z 3–5 listków. Przylistków brak lub bardzo słabo wykształcone.
Kwiaty: Drobne, białe lub zielonkawe, zebrane w wyrastające zwykle na szczytach pędów złożone wiechy kończące się baldachami, rzadziej z pojedynczymi baldachami. Baldachy szczytowe zawierają kwiaty obupłciowe, a boczne obupłciowe lub funkcjonalnie męskie. Szypułki nie są członowane, ew. słabo tuż pod zalążnią. Rąbek kielicha całobrzegi lub z 5 drobnymi ząbkami. Płatków korony jest 5, niezachodzących na siebie. Pręcików jest zwykle 5. Zalążnia dolna, składa się z 2–5 komór i zwieńczona jest 1–5 szyjkami słupka (wolnymi lub zrośniętymi w różnym stopniu).
Owoce: Kuliste lub spłaszczone pestkowce, czarne lub fioletowoczarne, zawierające 2–5 okazałych, spłaszczonych nasion.

Systematyka

Pozycja systematyczna

Rodzaj należący do podrodziny Aralioideae z rodziny araliowatych (Araliaceae).

Wykaz gatunków

Eleutherococcus baoxinensis (X.P.Fang & C.K.Hsieh) P.S.Hsu & S.L.Pan
Eleutherococcus brachypus (Harms) Nakai
Eleutherococcus cissifolius (Griff. ex C.B.Clarke) Nakai
Eleutherococcus divaricatus (Siebold & Zucc.) S.Y.Hu
Eleutherococcus eleutheristylu s (G.Hoo) H.Ohashi
Eleutherococcus giraldii (Harms) Nakai
Eleutherococcus henryi Oliv.
Eleutherococcus higoensis (Hatus.) H.Ohba
Eleutherococcus hypoleucus (Makino) Nakai
Eleutherococcus japonicus (Franch. & Sav.) Nakai
Eleutherococcus lasiogyne (Harms) S.Y.Hu
Eleutherococcus leucorrhizus Oliv.
Eleutherococcus nikaianus (Koidz. ex Nakai) H.Ohashi
Eleutherococcus nodiflorus (Dunn) S.Y.Hu
Eleutherococcus pilosulus (Rehder) C.H.Kim & B.Y.Sun
Eleutherococcus rehderianus (Harms) Nakai
Eleutherococcus scandens (G.Hoo) H.Ohashi
Eleutherococcus senticosus (Rupr. & Maxim.) Maxim. – eleuterokok kolczasty
Eleutherococcus sessiliflorus (Rupr. & Maxim.) S.Y.Hu
Eleutherococcus setosus (H.L.Li) Y.R.Ling
Eleutherococcus setulosus (Franch.) S.Y.Hu
Eleutherococcus sieboldianus (Makino) Koidz.
Eleutherococcus simonii (Simon-Louis ex Mouill.) Hesse
Eleutherococcus spinosus (L.f.) S.Y.Hu
Eleutherococcus trichodon (Franch. & Sav.) H.Ohashi
Eleutherococcus trifoliatus (L.) S.Y.Hu
Eleutherococcus verticillatus (G.Hoo) H.Ohashi
Eleutherococcus wardii (W.W.Sm.) S.Y.Hu
Eleutherococcus wilsonii (Harms) Nakai

Zastosowanie

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne, głównie ze względu na walory dekoracyjne liści. Są całkowicie mrozoodporne (strefy mrozoodporności 3-9). Wymagają pełnego oświetlenia i żyznej, próchnicznej ziemi. Rozmnaża się je przez wysiew nasion jesienią lub wiosną albo przez sadzonki.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-16] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-04-25].
1 2 3 Eleutherococcus Maxim.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-03-07].
1 2 3 4 5 6 Eleutherococcus Maximowicz. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-03-07].
1 2 3 4 5 6 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 377. ISBN 0-333-73003-8.
1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 66, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ Genus Eleutherococcus Maxim.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-03-07].
1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-16] (ang.).

[3] Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-04-25].

[powo-4] 1 2 3 Eleutherococcus Maxim.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-03-07].

[china-5] 1 2 3 4 5 6 Eleutherococcus Maximowicz. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-03-07].

[philips-6] 1 2 3 4 5 6 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 377. ISBN 0-333-73003-8.

[mabb-7] 1 2 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 66, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[grin-8] Genus Eleutherococcus Maxim.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-03-07].

[E-9] 1 2 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .