 | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Narodowość | |
| Dziedzina sztuki | |
| Ważne dzieła | |
|
Seria Nesthäkchen | |
Else Ury (ur. 1 listopada 1877 w Berlinie, zm. 13 stycznia 1943 w obozie Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu) – niemiecka pisarka, autorka książek dla dzieci i młodzieży.
Pierwszą książką, która sprzedana została w 55 tysiącach egzemplarzy do roku 1927 – był zbiór bajek dla dzieci. W roku 1906 wydana została książka Else Ury „Studiująca dziewczyna” – gdzie Else pokazuje, że kształcenie dziewcząt nie może być przeszkodą w życiu rodzinnym i nie ma wpływu na ich przyszłe szczęście małżeńskie. Else Ury uważała, że kobiety powinny mieć prawo do wyższego wykształcenia. Książka została bardzo dobrze przyjęta przez prasę i społeczeństwo. W roku 1908 zostaje wydany kolejny zbiór bajek i opowiadań dla dzieci „Goldblondchen”. Za tę książkę Else Ury otrzymała wyróżnienie w roku 1913, zbiór bajek i opowiadań uznano za niezwykle wartościową książkę dla dzieci i młodzieży. Else Ury napisała prawie 40 książek. Wszystkie swoje książki pisała odręcznie ołówkiem w zeszytach szkolnych.
Prawdopodobnie jeszcze przed wybuchem I wojny światowej, Else Ury rozpoczęła pracę nad swoją najpopularniejszą serią książek – „Nesthäkchen” (Beniaminek), opowiadającą o perypetiach młodej dziewczyny Annemarie Braun, córki lekarza, której życie od dzieciństwa do starości jest opowiedziane w dziesięciu tomach serii książek Nesthäkchen. Trzy pierwsze części zekranizowano jako sześcioodcinkowy serial telewizyjny pod tym samym tytułem (1983), wydany później także w formie DVD (2005). Reprezentowała z jednej strony patriotyczne niemieckie mieszczaństwo, a z drugiej żydowskie dziedzictwo kulturowe. Sytuacja ta znajduje odzwierciedlenie w jej listach, chociaż książki Nesthäkchen nie zawierają żadnych odniesień do judaizmu. Ich bohaterka jest wyznania katolickiego. Postać niesfornej dziewczyny z blond lokami bardzo się spodobała, była to najpopularniejsza książka dla młodych panien w latach 20–30. XX wieku. Seria opublikowana została między rokiem 1913–1925. W roku 1930 książkę „Beniaminek” przetłumaczono na kilka języków, m.in.: francuski, holenderski i norweski. Pierwotnie miało powstać 6 tomów tej serii, dzieciństwo, młodość aż do zamążpójścia Anne Marie, jednak na prośbę wydawców powstały jeszcze 4 tomy, w których Anne Marie doczekała się dzieci i wnuków.
6 stycznia 1943 roku Else Ury zostaje wywieziona z Berlina, 13 stycznia 1943 roku dociera do Auschwitz-Birkenau i tam umiera w komorze gazowej. W obozie ginie także jej siostra Kate z dziećmi i mężem. W roku 1992 powstaje pierwsza monografia „Beniaminek przybywa do obozu koncentracyjnego” autorstwa Marianne Bluger z Dortmundu. Od listopada 1997 r. do lutego roku 1998 w Muzeum Charlottenburg w Berlinie, można oglądać wystawę poświęconą życiu i twórczości Else Ury, bierze w niej udział kilku naukowców w tym autorka monografii Marianne Bluger – wystawa jest pokazywana w wielu miejscach w Niemczech. 7 lipca 1999 roku imieniem Else-Ury-Bogen zostaje nazwane przejście między Hotelem Bleibtreu i Knesebeckstraße. W roku 2007, w 130 rocznicę urodzin Else Ury, opublikowano jej wznowioną biografię.
Willa w Karkonoszach, w Karpaczu przy ul. Konstytucji 3 Maja 80, nosząca obecnie nazwę „Dom Nesthäkchen” (niem.: Haus Nesthäkchen). Historia tego domu jest bardzo ciekawa. Od roku 1919 rodzina Ury zaczęła spędzać wakacje w Karpaczu w Karkonoszach. To niezwykłe miejsce tak bardzo urzekło Else, że w roku 1926 zakupiła dawny „Dom Emden”, nazywając to miejsce „Hause Nesthäkchen”. W wielu książkach Else Ury, możemy odnaleźć opisy Karkonoszy, np. w powieści „Rosenhäusel”, która opowiada o losach młodej dziewczyny pragnącej kształcić się, jednak nie ma ona zgody matki (uważała, że dziecko nie powinno się wznosić powyżej swoich barier społecznych, tylko brać przykład z rodziców) i funduszy na naukę, rzecz dzieje się właśnie w Karpaczu w latach 20. XX wieku. Możemy tam również odnaleźć opisy przyrody oraz klimatu Karkonoszy. Ukazana jest także ciężka sytuacja biedniejszych rodzin Karpacza, dialekt i zwyczaje.
Fundacja Centrum Kultury i Rozwoju Karkonoszy z siedzibą w Jagniątkowie wespół z obecnymi właścicielami Domu Nesthäkchen w Karpaczu planują udostępnienie zwiedzającym apartamentu, w którym mieszkała i tworzyła ta znana pisarka. Otwarcie przewidywane jest jesienią 2013 roku, obecnie (08.06.2013) trwają prace remontowe oraz tworzony jest projekt ekspozycji.
