Epacris

*Epacris*
	; Epacris longiflora
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	wrzosowce
Rodzina	wrzosowate
Rodzaj	Epacris
	Nazwa systematyczna
	Epacris Cavanilles; Icon. 4: 25. t. 344. Sep-Dec 1797
	Typ nomenklatoryczny
	E. longiflora Cavanilles
Synonimy
	Budawangia I.Telford; Epachris Jolycl. orth. var.; Rupicola Maiden & Betche;
	Budawangia I.Telford; Epachris Jolycl. orth. var.; Rupicola Maiden & Betche;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Epacris – rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych. Obejmuje ok. 40, według niektórych źródeł – 54 gatunki. Występują one we wschodniej i południowo-wschodniej Australii (wszystkie stany i terytoria wewnętrzne z wyjątkiem Terytorium Północnego i Australii Zachodniej), pojedyncze gatunki znane są także z Nowej Zelandii (E. alpina i E. pauciflora). Rodzaj podawany jest także z Nowej Kaledonii, jednak należący do nowokaledońskiej flory E. pauciflora uznawany jest tam za gatunek introdukowany lub prawdopodobnie introdukowany.

Rośliny mają oryginalny wygląd i atrakcyjne kwiaty, a także przyjemny zapach, podobny do kwiatów goździków. Szybko z Australii wprowadzone zostały do uprawy w Anglii, gdzie już w pierwszej połowie XIX wieku wyhodowano odmiany ozdobne, a w pierwszych latach XX wieku było ich znanych już ponad 70. Rośliny te uprawiane mogą być w łagodnym i ciepłym klimacie (do 9 strefy mrozoodporności).

Nazwa rodzajowa utworzona została z greckich słów επί (epi) – „na” i άκρης (akris) – „szczyt, krawędź” ze względu na porastanie przez te rośliny często szczytowych partii wzniesień.

W XIX wieku proponowano dla rodzaju polską nazwę „rzęst”.

Morfologia

Pokrój: Krzewy o pędach sztywnych, zwykle prosto wzniesionych i owłosionych.

Liście: Kseromorficzne, drobne, często kłujące, gęsto osadzone, u niektórych gatunków obejmujące łodygę. Z reguły jednakowo zabarwione po obu stronach blaszki z równoległymi, nielicznymi żyłkami wiązek przewodzących.

Kwiaty: Wyrastają pojedynczo w kątach górnych liści na krótkich szypułkach lub siedzące, z licznymi przysadkami stopniowo przechodzącymi w działki kielicha, które są wolne i zwykle orzęsione. Korona ma kształt walcowaty lub dzwonkowaty, z płatkami zrośniętymi i na końcach rozpościerającymi się, nagimi. Pręciki schowane są w rurce korony lub nieco tylko wystają z niej pylniki, ich nitki są krótkie (krótsze od pylników). Zalążnia górna, 5-komorowa, z przynajmniej kilkoma zalążkami w każdej, z szyjką słupka zwieńczoną drobnym lub główkowatym znamieniem.

Owoce: Podzielone na komory torebki.

Systematyka

Rodzaj z plemienia Epacrideae Dumortier (1829) (jest dla niego typem nomenklatorycznym) z podrodziny Styphelioideae Sweet (1828) z rodziny wrzosowatych Ericaceae. W ujęciach wyodrębniających australijskie wrzosowate w osobną rodzinę Epacridaceae – do niej jest zaliczany.

Wykaz gatunków

Epacris acuminata Benth.
Epacris alpina Hook.f.
Epacris apiculata A.Cunn.
Epacris apsleyensis Crowden
Epacris barbata Melville
Epacris breviflora Stapf
Epacris browniae Coleby
Epacris calvertiana F.Muell.
Epacris celata Crowden
Epacris cerasicollona Crowden
Epacris coriacea A.Cunn. ex DC.
Epacris corymbiflora Hook.f.
Epacris crassifolia R.Br.
Epacris curtisiae Jarman
Epacris decumbens (I.Telford) E.A.Br.
Epacris exserta R.Br.
Epacris franklinii Hook.f.
Epacris glabella Jarman
Epacris glacialis (F.Muell.) M.Gray
Epacris gnidioides (Summerh.) E.A.Br.
Epacris grandis Crowden
Epacris graniticola Crowden
Epacris gunnii Hook.f.
Epacris hamiltonii Maiden & Betche
Epacris heteronema Labill.
Epacris impressa Labill.
Epacris lanuginosa Labill.
Epacris limbata Kr.J.Williams & F.Duncan
Epacris lithophila Crowden & Menadue
Epacris longiflora Cav.
Epacris marginata Melville
Epacris microphylla R.Br.
Epacris moscalianus Crowden
Epacris mucronulata R.Br.
Epacris muelleri Sond.
Epacris myrtifolia Labill.
Epacris navicularis Jarman
Epacris obtusifolia Sm.
Epacris paludosa R.Br.
Epacris pauciflora A.Rich.
Epacris petrophila Hook.f.
Epacris pilosa Crowden
Epacris pinoidea Crowden & Menadue
Epacris pulchella Cav.
Epacris purpurascens Sims
Epacris reclinata A.Cunn. ex Benth.
Epacris rhombifolia (L.R.Fraser & Vickery) Menadue
Epacris rigida Sieber ex Spreng.
Epacris robusta Benth.
Epacris serpyllifolia R.Br.
Epacris sparsa R.Br.
Epacris stuartii Stapf
Epacris tasmanica W.M.Curtis
Epacris virgata Hook.f.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-04-26] (ang.).
1 2 Epacris. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. [dostęp 2020-04-26].
1 2 Epacris Cav. nom. cons.. [w:] Vascular Plants Australian Plant Census (APC) [on-line]. Council of Heads of Australasian Herbaria (CHAH). [dostęp 2020-04-26].
1 2 3 4 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 332, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 Epacris longiflora. Australia Native Plant Society. [dostęp 2020-04-26].
1 2 Epacris Cav.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-04-26].
↑ Rudolf Schmid. A note on New Caledonian Epacridaceae. „Blumea”. 27, s. 217-221, 1981.
1 2 3 4 5 6 7 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VI. Flowering Plants. Dicotyledons. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 175-176. ISBN 978-3-642-05714-4.
1 2 3 4 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, s. 329, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
↑ Looking back into the history of Epacris cultivation. [w:] Epacris Study Group Newsletter No. 35 [on-line]. Australian Native Plants Society (Australia) Inc., 2013. [dostęp 2020-04-26].
↑ William T. Stearn: Stearn's Dictionary of plant names for gardeners. London: Cassell, 2004, s. 131. ISBN 978-0-304-36469-5.
↑ Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Warszawa: 1900, s. 763.
1 2 Genus Epacris. [w:] PlantNET [on-line]. National Herbarium of NSW. [dostęp 2020-04-26].
1 2 Genus: Epacris Cav.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2020-04-26].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-04-26] (ang.).

[ing-3] 1 2 Epacris. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. [dostęp 2020-04-26].

[apc-4] 1 2 Epacris Cav. nom. cons.. [w:] Vascular Plants Australian Plant Census (APC) [on-line]. Council of Heads of Australasian Herbaria (CHAH). [dostęp 2020-04-26].

[mabb-5] 1 2 3 4 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 332, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[anps-6] 1 2 Epacris longiflora. Australia Native Plant Society. [dostęp 2020-04-26].

[pow-7] 1 2 Epacris Cav.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-04-26].

[8] Rudolf Schmid. A note on New Caledonian Epacridaceae. „Blumea”. 27, s. 217-221, 1981.

[kubitzki-9] 1 2 3 4 5 6 7 K. Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. VI. Flowering Plants. Dicotyledons. Berlin, Heidelberg: Springer, 2004, s. 175-176. ISBN 978-3-642-05714-4.

[burnie-10] 1 2 3 4 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, s. 329, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[Newsletter-11] Looking back into the history of Epacris cultivation. [w:] Epacris Study Group Newsletter No. 35 [on-line]. Australian Native Plants Society (Australia) Inc., 2013. [dostęp 2020-04-26].

[12] William T. Stearn: Stearn's Dictionary of plant names for gardeners. London: Cassell, 2004, s. 131. ISBN 978-0-304-36469-5.

[13] Józef Rostafiński: Słownik polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach. Warszawa: 1900, s. 763.

[plantnet-14] 1 2 Genus Epacris. [w:] PlantNET [on-line]. National Herbarium of NSW. [dostęp 2020-04-26].

[grin-15] 1 2 Genus: Epacris Cav.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2020-04-26].