Epigeja

Epigeja
	; Epigeja rozesłana
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	wrzosowce
Rodzina	wrzosowate
Rodzaj	epigeja
	Nazwa systematyczna
	Epigaea Linnaeus; Sp. Pl. 395. 1 Mai 1753
	Typ nomenklatoryczny
	E. repens Linnaeus
Synonimy
	Memaecylum Mitch.; Orphanidesia Boissier & Balansa; Parapyrola Miq.;
	Memaecylum Mitch.; Orphanidesia Boissier & Balansa; Parapyrola Miq.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Epigeja (Epigaea L.) – rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych. Obejmuje trzy gatunki występujące na izolowanych obszarach na półkuli północnej. Epigeja golteriowata E. gaultheroides rośnie w północno-wschodniej Turcji i przyległych obszarach Zakazukazia, epigeja azjatycka E. asiatica na Wyspach Japońskich (na Honsiu), a epigeja rozesłana E. repens we wschodniej części Ameryki Północnej (od Labradoru po Florydę). Są to niskie, płożące, zimozielone krzewinki uprawiane jako ozdobne, przy czym jednak rzadko spotykane, raczej tylko w kolekcjach botanicznych, trudne do zdobycia i utrzymania. Ze względu na walory ozdobne i intensywny, słodki zapach (kwiaty opisywane są jako jedne z najsilniej pachnących w Ameryce Północnej), a także właściwości lecznicze, epigeja rozesłana była pozyskiwana z natury, co wymusiło objęcie gatunku ochroną. Nasiona rozprzestrzeniane są przez mrówki (zob. myrmekochoria).

Naukowa nazwa rodzaju nawiązuje do płożącego pokroju roślin i utworzona została z greckich słów epi- (nad) i gaia (ziemia).

Morfologia

Pokrój: Krzewinki o pędach płożących się i podnoszących na końcach, osiągających wysokość od kilku do ok. 20 cm. Pędy, szczególnie młode, są silnie owłosione.
Liście: Zimozielone, skrętoległe, ogonkowe, skórzaste i całobrzegie. Z wierzchu zielone, ciemniejsze, od spodu jaśniejsze. Blaszka od 2 do 10 cm długości.
Kwiaty: Jednopłciowe lub obupłciowe, promieniste. Zebrane są po kilka w gęste grona wyrastające na szczycie pędu lub z kątów liści. Działek kielicha jest pięć. Korona składa się z pięciu płatków zrośniętych w rurkę w dolnej połowie i z rozchylającymi się łatkami w górnej. Płatki mają kolor od białego poprzez różowy do jasnoczerwonego. Pręcików jest 10, schowanych wewnątrz rurki, pozbawionych ząbków, z pylnikami pękającymi podłużnym pęknięciem. Zalążnia pięciokomorowa z szyjką słupka na końcu rozdzielającą się na pięć ramion znamienia.
Owoce: Mięsista, kulistawa torebka zawierająca liczne (ok. 100), kulistawe do jajowatych nasiona.

Systematyka

Rodzaj należy do plemienia Phyllodoceae, podrodziny Ericoideae, rodziny wrzosowatych Ericaceae.

Wykaz gatunków

Epigaea asiatica Maxim. – epigeja azjatycka
Epigaea gaultherioides (Boiss. & Balansa) Takht. – epigeja golteriowata
Epigaea repens L. – epigeja rozesłana, e. pełzająca

Uprawa

Rośliny te wymagają podłoża kwaśnego, piaszczysto-kamienistego, przy czym nie mają dużych wymagań wilgotnościowych i mogą rosnąć też w suchych miejscach. Rozmnażane są z nasion, przez podział i sadzonki pędowe. Bardzo źle znoszą przesadzanie. Na nowych stanowiskach zaczynają kwitnąć dopiero po 3–4 latach.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-11-22] (ang.).
1 2 Epigaea. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. [dostęp 2020-11-22].
1 2 3 4 5 Epigaea L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-11-22].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Walter S. Judd, Kathleen A. Kron: Epigaea Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2020-11-22].
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Mieczysław Czekalski: Wrzosy, wrzośce i inne rośliny wrzosowate. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2008, s. 186-187. ISBN 978-83-09-01032-6.
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 333, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ Genus: Epigaea L.. [w:] U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2020-11-22].
↑ Mieczysław Czekalski: Liściaste krzewy ozdobne o wszechstronnym zastosowaniu. 2. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2006, s. 73-74. ISBN 83-09-01790-1.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-11-22] (ang.).

[ind-3] 1 2 Epigaea. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. [dostęp 2020-11-22].

[powo-4] 1 2 3 4 5 Epigaea L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-11-22].

[america-5] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Walter S. Judd, Kathleen A. Kron: Epigaea Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2020-11-22].

[czekalski1-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Mieczysław Czekalski: Wrzosy, wrzośce i inne rośliny wrzosowate. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2008, s. 186-187. ISBN 978-83-09-01032-6.

[mabb-7] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 333, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[grin-8] Genus: Epigaea L.. [w:] U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2020-11-22].

[czekalski-9] Mieczysław Czekalski: Liściaste krzewy ozdobne o wszechstronnym zastosowaniu. 2. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2006, s. 73-74. ISBN 83-09-01790-1.