Eremospatha

*Eremospatha*
	; Eremospatha hookeri
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	arekowce
Rodzina	arekowate
Rodzaj	Eremospatha
	Nazwa systematyczna
	Eremospatha (G.Mann & H.Wendl.) Schaedtler; Hamburger Garten- Blumenzeitung 31: 163 (1875)
	Typ nomenklatoryczny
	E. hookeri (G. Mann et H. Wendland) J. D. Hooker
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Eremospatha – rodzaj roślin z rodziny arekowatych. Należy do niego 11 gatunków. Występują one w równikowej Afryce, od Gwinei na zachodzie po Tanzanię na wschodzie, na południu sięgając Angoli i Zambii. Są to liany rosnące w wilgotnych lasach równikowych.

Pędy tych palm są wykorzystywane do wyrobu lasek (za najlepsze w Afryce uchodzą te z E. macrocarpa). Rośliny te bywają sadzone jako ozdobne, choć zwykle tylko w kolekcjach ogrodów botanicznych (zwłaszcza E. barendii i E. macrocarpa). Pędy szeregu gatunków (np. E. cabrae, E. cuspidata, E. haullevilleana, E. hookeri, E. wendlandiana) wykorzystywane są po rozdzieleniu w plecionkarstwie i koszykarstwie, a w całości do tworzenia obramowań mebli. Niektóre gatunki wykorzystywane są jako lecznicze, np. sokiem z E. cabrae leczy się zapalenie ucha, a E. haullevilleana i E. dransfieldii służą do usuwania pasożytów i do wykonywania aborcji. Owoce i serca palm E. dransfieldii są zjadane. Pędy tego gatunku uznawane są za silny fetysz, używany w rytuałach chroniących osady przed złymi duchami. Nasady pochw liściowych różnych gatunków wykorzystywane są do czyszczenia zębów.

Morfologia

Pokrój: Pnące palmy o pędach wyrastających kępiasto lub pojedynczo, długich, wspinających się wysoko na drzewa, często silnie rozgałęzionych. Pędy zwykle kolczaste, okrągłe lub trójkątne na przekroju, z międzywęźlami dłuższymi lub krótszymi.

Liście: Pierzastozłożone, skrętoległe. U nasady mają rurkowatą, nieuzbrojoną pochwę liściową, podczas gdy na osi liści występują kolce, choć zwykle nieliczne. Oś liścia wyciągnięta jest zwykle w wić, służącą jako organ czepny, czasem pokrytą kolcami. Poszczególne listki są wąsko lub szeroko lancetowate do jajowatych i rombowatych, ułożone są na osi naprzeciwlegle lub skrętolegle, jest ich różna liczba – od kilku do bardzo wielu.

Kwiaty: Zebrane w stosunkowo krótkie i słabo rozgałęzione kwiatostany (tylko odgałęzienia pierwszego rzędu ułożone dwustronnie) wyrastające z węzłów w pewnym oddaleniu od szczytu pędu. Spatha i przysadki są silnie zredukowane. Kwiaty obupłciowe, często są silnie pachnące, jasne w czasie kwitnienia i później ciemnieją. Okwiat składa się z sześciu listków w dwóch okółkach, z listkami grubymi, skórzastymi i trójkątnymi. Pręcików jest 6, u dołu zrośniętych w mięsisty dysk. Ich wolne odcinki nitek są krótkie, kanciaste, przyrastają w połowie długości do także krótkich, nieco strzałkowatych pylników. Zalążnia kulista, trójkomorowa i z trzema zalążkami, pokryta łuskami, zwieńczona wąskostożkowatą lub walcowatą szyjką słupka zakończoną trzema znamionami.

Owoce: Niewielkie, kulistawe do wąskojajowatych, pokryte rzędami czerwonobrązowych łusek o odgiętych końcach, z mięsistym mezokarpem i jednym, dwoma lub trzema nasionami.

Biologia i ekologia

Palmy te rosną w wilgotnych lasach równikowych na terenach nizinnych, poniżej 1000 m n.p.m., najczęściej na siedliskach bagiennych. Owoce są pożywieniem dla szympansów, goryli, mandryla równikowego, dujkera żółtopręgiego i płowego. Zwierzęta te przyczyniają się do rozprzestrzeniania nasion. Wspomniane człowiekowate wyjadają także serca palm. W pędach wielu gatunków kolonie tworzą mrówki, zwłaszcza z rodzaju Crematogaster.

Systematyka

Rodzaj w obrębie arekowatych należy do podrodziny Calamoideae, plemienia Lepidocaryeae i podplemienia Ancistrophyllinae''. Rodzaj uznawany jest za siostrzany dla Laccosperma.

Wykaz gatunków

Eremospatha barendii Sunderl.
Eremospatha cabrae (De Wild. & T.Durand) De Wild.
Eremospatha cuspidata (G.Mann & H.Wendl.) H.Wendl.
Eremospatha dransfieldii Sunderl.
Eremospatha haullevilleana De Wild.
Eremospatha hookeri (G.Mann & H.Wendl.) H.Wendl.
Eremospatha laurentii De Wild.
Eremospatha macrocarpa Schaedtler
Eremospatha quinquecostulata Becc.
Eremospatha tessmanniana Becc.
Eremospatha wendlandiana Dammer ex Becc.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-02-06] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-02-06] (ang.).
1 2 3 Eremospatha (G.Mann & H.Wendl.) Schaedtler. [w:] Plants of the World Online [on-line]. Kew, Royal Botanical Gardens. [dostęp 2022-02-06].
↑ Eremospatha. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-02-06].
1 2 3 4 5 6 7 Eremospatha. [w:] PalmWeb [on-line]. [dostęp 2022-02-06].
1 2 3 4 5 6 Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Palms. Vol. II. Boca Raton: Taylor & Francis, 2017, s. 854-859. ISBN 978-1-4987-8283-8.
↑ Genus Eremospatha (G. Mann & H. Wendl.) H. Wendl.. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2022-02-06].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2022-02-06] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2022-02-06] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 Eremospatha (G.Mann & H.Wendl.) Schaedtler. [w:] Plants of the World Online [on-line]. Kew, Royal Botanical Gardens. [dostęp 2022-02-06].

[ing-4] Eremospatha. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-02-06].

[palmweb-5] 1 2 3 4 5 6 7 Eremospatha. [w:] PalmWeb [on-line]. [dostęp 2022-02-06].

[umberto-6] 1 2 3 4 5 6 Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Palms. Vol. II. Boca Raton: Taylor & Francis, 2017, s. 854-859. ISBN 978-1-4987-8283-8.

[7] Genus Eremospatha (G. Mann & H. Wendl.) H. Wendl.. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2022-02-06].