Ernst Chladni

Ernst Chladni
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

30 listopada 1756
Wittenberga

Data i miejsce śmierci

3 kwietnia 1827
Wrocław

Zawód, zajęcie

fizyk
geolog

Multimedia w Wikimedia Commons

Ernst Florens Friedrich Chladni ('ɛʀnst 'floːʀɛns 'fʀiːdʀɪç 'kladnɪ, ur. 30 listopada 1756 w Wittenberdze; zm. 3 kwietnia 1827 we Wrocławiu) – niemiecki fizyk i geolog, badacz meteorytów. Zajmował się głównie akustyką.

Życiorys

Urodził się w protestanckiej rodzinie pochodzącej z Kremnicy (Słowacja). Ojciec był prawnikiem, profesorem Uniwersytetu w Wittenberdze i rektorem tej uczelni. Ernst Chladni studiował prawo od 1774, najpierw w Wittenberdze, a później w Lipsku, gdzie ukończył studia w 1781, uzupełniając je jeszcze dodatkowymi egzaminami w 1782. Nie prowadził jednak praktyk prawniczych; po ukończeniu studiów powrócił do rodzinnego miasta, gdzie zatrudnił się na macierzystym uniwersytecie i poświęcił się badaniom akustyki, a utrzymywał się z wykładów i demonstracji efektownych eksperymentów fizycznych, zwłaszcza związanych z jego specjalizacją. Konstruował też instrumenty muzyczne własnego pomysłu, np. euphon (1790), klawicylinder (1800).

W trakcie jednej z podróży z wykładami i demonstracjami przybył na Uniwersytet Wrocławski i w czasie pobytu w mieście nagle zmarł. Pochowany został tamże na nieistniejącym dziś Cmentarzu Wielkim parafii św. Elżbiety.

Dorobek naukowy

Do głównych obszarów badań Chladniego należały badania zjawisk akustycznych, w tym doświadczenia z drgającymi strunami i płytami. Ustalił prędkość rozchodzenia się fal podłużnych w licznych metalach i drewnie, a także prędkość dźwięku w szeregu gazów. Od jego nazwiska pochodzi nazwa odkrytego przezeń zjawiska zwanego figurami Chladniego. Podsumowaniem badań w tej dziedzinie było dzieło Die Akustik (1802), wydane też w tłumaczeniu francuskim (1810) dzięki pieniądzom, które wyłożył Napoleon Bonaparte.

Od 1792 badania swe rozszerzył na problem genezy meteorytów. Zasłynął jako jedna z pierwszych osób reprezentujących pogląd o kosmicznym pochodzeniu meteorytów, w związku z czym uchodzi za ojca współczesnej meteorytyki. W swoich pracach udokumentował także wiele spadków i znalezisk meteorytów, które też kolekcjonował, a jego kolekcja 41 okazów znajduje się obecnie w Berlinie.

Jest autorem 120 publikacji naukowych; 60 z nich dotyczy akustyki, a 46 meteorytów.

Wybrane prace

  • E. Chladni, 1794: Über den Ursprung der von Pallas gefundenen und anderer ihr ähnlicher Eisenmassen, und über einige damit in Verbindung stehende Naturerscheinungen (O pochodzeniu znalezionej przez Pallasa i o innych podobnych masach żelaznych oraz o pewnych z tym związanych zjawiskach natury).
  • E. Chladni, 1802: Die Akustik.
  • E. Chladni, 1819: Über Feuer-Meteore und über die mit denselben herabgefallenen Massen. Wiedeń.
  • prace Chladniego poświęcone meteorytom – Bibliografia/Chladni Ernst F.F.

Upamiętnienia

Na cześć Chladniego nazwano jego nazwiskiem planetoidę (5053) Chladni, krater Chladni na Księżycu oraz minerał z grupy fosforanów chladnit.

W Muzeum Mineralogicznym Uniwersytetu Wrocławskiego (filia na ul. Kuźniczej) znajduje się tablica pamiątkowa ku czci Chladniego, umieszczona tam w roku 2008.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Biała 2008
  2. ↑ Chladni Ernst Florens Friedrich, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-22].
  3. 1 2 3 4 Dobrucki 2008
  4. ↑ Czajka 2008

Bibliografia