Erynie
Erynie (także Eumenidy; gr. Ἐρινύες Erinýes, gr. Εὐμενίδες Eumenídes – „życzliwe”, łac. Furiae, Dirae) – w mitologii greckiej boginie i uosobienia zemsty (kary, gniewu) za wszelkie nieprawości, oraz wyrzutów sumienia.
Należały do najstarszych bóstw panteonu greckiego. Zrodziły się ze spadłej na Gaję (Ziemia) krwi wykastrowanego Uranosa (Niebo). Zamieszkiwały Ereb (Ciemności Podziemia). Ich rzymskimi odpowiedniczkami były furie. Ponieważ nie należało wymieniać ich imion, nazywano je również Eumenides („Łaskawymi”), Semnaj („Czcigodnymi”) lub Araj („Klątwami”).
W sztuce starożytnej Grecji najczęściej przedstawiano je jako uskrzydlone staruchy z wężami zamiast włosów i przekrwionymi oczami. W rękach trzymały pochodnie lub żmije, bądź też bicze nabijane ćwiekami z brązu.
Wymieniano imiennie trzy erynie:
- Alekto – (gr. Ἀληκτώ Alēktṓ) – niestrudzona
- Tyzyfone – (gr. Τισιφόνη Tisiphónē) – mścicielka, wymierzająca karę (szczególnie prześladująca zabójców)
- Megajra – (gr. Μέγαιρα Mégaira) – wroga, zawistna
Zadaniem ich było wysłuchiwanie skarg wnoszonych przez śmiertelników na młodzież obrażającą starszych, na dzieci odnoszące się źle do rodziców, na niegościnnych gospodarzy, na właścicieli domów i radnych miejskich, którzy niewłaściwie odnosili się do petentów, przede wszystkim jednak na zabójców. Stanowiły one personifikacje wyrzutów sumienia po złamaniu tabu – początkowo tylko tabu obrazy, nieposłuszeństwa albo przemocy stosowanej wobec matki.
Według Ajschylosa Orestes ścigany przez erynie za matkobójstwo decyduje się poddać sądowi Pallas Ateny, która uwalnia go od winy, a erynie ustają w pogoni za nim otrzymując przydomek „Łaskawych” (eumenid) – bóstw opiekuńczych Ateńczyków.
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 90. ISBN 83-04-04673-3. Cytat: „Erynie – także Eumenidy (to znaczy życzliwe – epitet pochlebny miał na celu odwrócenie od siebie ich gniewu, który mógł zostać wywołany przez wymówienie właściwego ich imienia)”.
- 1 2 3 4 Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 122. ISBN 80-8046-098-1. (słow.).
- 1 2 3 Robert Graves, przeł. Henryk Krzeczkowski: Mity greckie. Warszawa: PIW, 1967, s. 707; s. 121.
- ↑ Pierre Grimal, dz. cyt., s. 107.
- ↑ Ajschylos, Eumenidy, passim
- ↑ Pauzaniasz, Wędrówki po Helladzie, I 28, 6.
- ↑ Ajschylos, Ofiarnice, w. 406.
Bibliografia
- Ajschylos, (przeł. Zygmunt Węclewski): Ofiarnice. Kraków: Zielona Sowa, 2004, s. 69. ISBN 83-7389-487-X.
Literatura
- Marek Krajewski: Erynie. Kraków: Wydawnictwo ZNAK, 2010, s. 276. ISBN 978-83-240-1360-9.
- Jonathan Littell: Łaskawe. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2008, s. 1038. ISBN 978-83-08-04245-8.
Linki zewnętrzne
- Eumenides. mythindex.com, 2007. [dostęp 2010-06-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-01)]. (ang.).
- Erinnyes. mythindex.com, 2007. [dostęp 2010-06-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-28)]. (ang.).