Faetony

Faetony
	Phaethontiformes
	Sharpe, 1891
	; Faeton czerwonosterny (Phaethon rubricauda)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	faetony
	Typ nomenklatoryczny
	Phaethon aethereus Linnaeus, 1758
Synonimy
	Rodzaju: Lepturus Möhring, 1758; Lepturus Brisson, 1760; Tropicophilus Leach, 1825; Phoenicurus Bonaparte, 1855; Leptophaethon Mathews, 1913; Scaeophaethon Mathews, 1913;
	Rodzaju: Lepturus Möhring, 1758; Lepturus Brisson, 1760; Tropicophilus Leach, 1825; Phoenicurus Bonaparte, 1855; Leptophaethon Mathews, 1913; Scaeophaethon Mathews, 1913;
Rodziny; rodzaje
	Phaethontidae Brandt, 1840; Phaethon Linnaeus, 1758;
	Phaethontidae Brandt, 1840; Phaethon Linnaeus, 1758;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Faetony – monotypowy rząd Phaethontiformes i rodzina Phaethontidae z infragromady ptaków neognatycznych (Neornithes).

Zasięg występowania

Rząd obejmuje gatunki oceaniczne, zamieszkujące oceany całego świata w strefie ciepłych klimatów.

Charakterystyka

Długość ciała 70–105 cm (włącznie z wydłużonymi sterówkami ogona o długości 28–56 cm), rozpiętość skrzydeł 90–119 cm; masa ciała 220–835 g.

Sylwetką przypominają mewy; środkowe sterówki silnie wydłużone. Upierzenie zasadniczo białe, przez oko ciemna pręga i czarne plamy na lotkach. Często różowawy nalot (jeden z podgatunków jest wręcz pomarańczowo-różowy). Nogi krótkie, silnie przesunięte ku tyłowi, co w znaczący sposób utrudnia chodzenie.

Gniazdują na skalistych wysepkach; odbywają grupowe toki w powietrzu. W zniesieniu jedno jajo, które wysiadują oboje rodzice, zmieniając się co 2 do 5 dni. Podczas gdy jeden rodzic wysiaduje, drugi poluje. Okres wysiadywania w granicach 40 do 46 dni; pisklęta są gniazdownikami, usamodzielniają się po 11–15 tygodniach. Pokarm stanowią ryby i kałamarnice, czasami też skorupiaki.

Systematyka

Etymologia

Phaethon: gr. φαεθων phaethōn „słońce”, od φαω phaō „lśnić”.
Lepturus: gr. λεπτος leptos „delikatny, smukły”; ουρα oura „ogon”. Gatunek typowy: Phaethon aethereus Linnaeus, 1758.
Tropicophilus: Gr. τροπικος tropikos „dotyczący przesilenia słonecznego, zwrotnik”, od τροπη tropē „zwrot, zmiana”, od τρεπω trepō „zwrócić”; φιλος philos „miłośnik”. Gatunek typowy: Phaethon aethereus Linnaeus, 1758.
Phoenicurus: gr. φοινιξ phoinix, φοινικος phoinikos „karmazynowy, czerwony”; ουρα oura „ogon”. Gatunek typowy: Phaethon rubricauda Boddaert, 1783; młodszy homonim Phoenicurus T. Forster, 1817 (Muscicapidae).
Leptophaethon: gr. λεπτος leptos „delikatny, smukły”; rodzaj Phaethon Linnaeus, 1758. Gatunek typowy: Phoethon lepturus dorotheae Mathews, 1913.
Scaeophaethon: gr. σκαιος skaios „znajdujący się po lewej stronie, zachodni” (bo grecki wróżbita zwracał się twarzą ku północy, mając zachód po lewej stronie); rodzaj Phaethon Linnaeus, 1758. Gatunek typowy: Phaethon rubricauda westralis Mathews, 1912.

Podział systematyczny

Do rodziny należy jeden rodzaj i następujące gatunki:

Phaethon aethereus Linnaeus, 1758 – faeton białosterny
Phaethon rubricauda Boddaert, 1783 – faeton czerwonosterny
Phaethon lepturus Daudin, 1802 – faeton żółtodzioby

Uwagi

↑ Podgatunek P. lepturus
↑ Podgatunek P. rubricauda

Przypisy

↑ Phaethontiformes, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ P.H.G. Möhring: Geslachten der vogelen. Amsteldam: Pieter Meijer, 1758, s. 5, 52. (niderl.).
↑ M.J. Brisson: Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés, a laquelle on a joint une description exacte de chaque espece, avec les citations des auteurs qui en ont traité, les noms quils leur ont donnés, ceux que leur ont donnés les différentes nations, & les noms vulgaires. T. 6. Parisiis: Ad Ripam Augustinorum, apud Cl. Joannem-Baptistam Bauche, bibliopolam, ad Insigne S. Genovesae, & S. Joannis in Deserto, 1760, s. 479. (fr. • łac.).
↑ J.F. Stephens: Phaëton. Tropic-bird. W: G. Shaw: General zoology, or Systematic natural history. T. 13: Aves. Cz. 1. London: Printed for G. Kearsley, 1825, s. 124. (ang.).
↑ Ch.-L. Bonaparte. Note sur les Oiseaux des îles Marquises, et particulièrement sur le genre nouveau Serresius. „Comptes rendus hebdomadaires de l’Académie des Sciences”. 41 (26), s. 1115, 1855. (fr.).
1 2 G.M. Mathews. New generic names, with some notes on others. „Austral Avian Record”. 2, s. 56, 1913–1915. (ang.).
↑ Phaethontidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2010-12-04] (ang.).
↑ Phaethon, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2010-12-04] (ang.).
↑ C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 134. (łac.).
1 2 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Phaethontidae von Brandt, 1840 – faetony - Tropicbirds (wersja: 2016-11-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-05-15].
1 2 3 4 J. Orta: Family Phaethontidae (Tropicbirds). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal (red.): Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 288–289. ISBN 84-87334-10-5. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Phaethon [dostęp 2022-01-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Lepturus [dostęp 2022-01-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Tropicophilus [dostęp 2022-01-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Phoenicurus [dostęp 2022-01-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Leptophaethon [dostęp 2022-01-22] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Scaeophaethon [dostęp 2022-01-22] .

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[17] Podgatunek P. lepturus

[19] Podgatunek P. rubricauda

[itis-1] Phaethontiformes, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Möhring-2] P.H.G. Möhring: Geslachten der vogelen. Amsteldam: Pieter Meijer, 1758, s. 5, 52. (niderl.).

[Brisson-3] M.J. Brisson: Ornithologie, ou, Méthode contenant la division des oiseaux en ordres, sections, genres, especes & leurs variétés, a laquelle on a joint une description exacte de chaque espece, avec les citations des auteurs qui en ont traité, les noms quils leur ont donnés, ceux que leur ont donnés les différentes nations, & les noms vulgaires. T. 6. Parisiis: Ad Ripam Augustinorum, apud Cl. Joannem-Baptistam Bauche, bibliopolam, ad Insigne S. Genovesae, & S. Joannis in Deserto, 1760, s. 479. (fr. • łac.).

[Stephens-4] J.F. Stephens: Phaëton. Tropic-bird. W: G. Shaw: General zoology, or Systematic natural history. T. 13: Aves. Cz. 1. London: Printed for G. Kearsley, 1825, s. 124. (ang.).

[Bonaparte-5] Ch.-L. Bonaparte. Note sur les Oiseaux des îles Marquises, et particulièrement sur le genre nouveau Serresius. „Comptes rendus hebdomadaires de l’Académie des Sciences”. 41 (26), s. 1115, 1855. (fr.).

[Mathews-6] 1 2 G.M. Mathews. New generic names, with some notes on others. „Austral Avian Record”. 2, s. 56, 1913–1915. (ang.).

[itis1-7] Phaethontidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2010-12-04] (ang.).

[itis2-8] Phaethon, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2010-12-04] (ang.).

[Linnaeus-9] C. Linnaeus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 134. (łac.).

[Mielczarek&Kuziemko-10] 1 2 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Phaethontidae von Brandt, 1840 – faetony - Tropicbirds (wersja: 2016-11-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-05-15].

[Orta-11] 1 2 3 4 J. Orta: Family Phaethontidae (Tropicbirds). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal (red.): Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 288–289. ISBN 84-87334-10-5. (ang.).

[12] The Key to Scientific Names ↓, Phaethon [dostęp 2022-01-22] .

[13] The Key to Scientific Names ↓, Lepturus [dostęp 2022-01-22] .

[14] The Key to Scientific Names ↓, Tropicophilus [dostęp 2022-01-22] .

[15] The Key to Scientific Names ↓, Phoenicurus [dostęp 2022-01-22] .

[16] The Key to Scientific Names ↓, Leptophaethon [dostęp 2022-01-22] .

[18] The Key to Scientific Names ↓, Scaeophaethon [dostęp 2022-01-22] .