Fastnet (oficjalnie od 2001 roku ze względów sponsorskich Rolex Fastnet Race) – jedne z najbardziej renomowanych, najstarszych i najbardziej wymagających pełnomorskich regat żeglarskich na świecie, organizowane co dwa lata (w latach nieparzystych) przez brytyjski Royal Ocean Racing Club (RORC).
Wyścig rozgrywany jest na wodach Kanału La Manche oraz Morza Celtyckiego. Obok australijskich regat Sydney–Hobart oraz amerykańskich Newport–Bermuda Race, Fastnet zaliczany jest do klasycznej „potrójnej korony” światowego żeglarstwa morskiego.
Głównym trofeum zawodów przyznawanym zwycięzcy klasyfikacji generalnej po przeliczeniu czasu handicapowego jest Puchar Przechodni Fastnet (Fastnet Challenge Cup). Odrębnie nagradzane są jachty, które jako pierwsze przetną linię mety bez przeliczenia czasu (nagroda Line Honours, osobno dla jedno- i wielokadłubowców).
Trasa i specyfika nautyczna
Latarnia morska na skale Fastnet Rock – punkt zwrotny regat
Trasa wyścigu liczy współcześnie 695 mil morskich (ok. 1287 km). Linia startu zlokalizowana jest u wybrzeży Cowes na wyspie Wight, na wysokości zamku Royal Yacht Squadron. Flotylla żegluje na zachód cieśniną Solent, mijając formacje skalne The Needles, a następnie wzdłuż południowego wybrzeża Anglii przez Kanał La Manche (obok przylądków Portland Bill, Start Point oraz przylądka Lizard). Po wypłynięciu na otwarte wody Morza Celtyckiego jachty kierują się na północny zachód ku skale Fastnet Rock, leżącej około 11 km na południe od wybrzeży Irlandii, którą okrążają lewą burtą. Trasa powrotna prowadzi na południowy wschód przez Morze Celtyckie, omijając od południa archipelag wysp Scilly i latarnię morską Bishop Rock, w stronę mety.
Od pierwszej edycji w 1925 roku aż do 2019 roku tradycyjna meta regat znajdowała się w porcie Plymouth w hrabstwie Devon (długość trasy wynosiła wówczas ok. 605–608 Mm). W 2019 roku komitet organizacyjny RORC ogłosił przeniesienie mety od edycji 2021 do francuskiego portu Cherbourg-en-Cotentin w Normandii. Decyzję podyktowano gwałtownym rozrostem flotylli regatowej (przekraczającej 400 jednostek), której port w Plymouth nie był w stanie pomieścić pod względem infrastruktury marinowej i logistyki nabrzeżnej. Nowa trasa wydłużyła wyścig o blisko 90 mil morskich i wprowadziła trudny nawigacyjnie odcinek w rejonie silnego prądu pływowego Raz Blanchard na podejściu do Cherbourga.
Historia
Start regat w Cowes w 2009 roku
Inicjatorem zorganizowania wyścigu był brytyjski żeglarz i korespondent wojenny Weston Martyr. Po udziale w amerykańskich regatach na Bermudy w 1924 roku opublikował na łamach brytyjskiego miesięcznika Yachting Monthly artykuł postulujący stworzenie analogicznego, oceanicznego wyścigu długodystansowego na wodach brytyjskich.
Wraz z grupą pasjonatów skupionych wokół komandora Ernesta G. Martina zorganizował pierwszą edycję, która wystartowała 15 sierpnia 1925 roku. Na starcie stanęło 7 jachtów. Zwycięzcą został pilotowy kuter Jolie Brise pod dowództwem Martina, pokonując trasę w 146 godzin i 45 minut (6 dni, 2 godziny i 45 minut). Bezpośrednio po zakończeniu wyścigu uczestnicy założyli w Plymouth Ocean Racing Club (w 1931 roku przemianowany za zgodą króla Jerzego V na Royal Ocean Racing Club).
W kolejnych dekadach wyścig rozrósł się, przyciągając setki profesjonalnych i amatorskich załóg z całego globu. W latach 1957–1999 regaty stanowiły finałowy etap drużynowych mistrzostw świata jachtów morskich – Admiral's Cup.
Sztorm w 1979 roku i jego wpływ na żeglarstwo
Najbardziej dramatyczną edycją w historii regat był wyścig z 1979 roku. Do rywalizacji w ramach 28. edycji Fastnet (oraz finału Admiral's Cup) przystąpiła rekordowa flotylla 303 jednostek. W nocy z 13 na 14 sierpnia flotę na Morzu Celtyckim uderzył niespodziewany, gwałtowny sztorm o charakterystyce niżu wtórnego z siłą wiatru dochodzącą do 10–11 stopni w skali Beauforta (z porywami przekraczającymi 60–65 węzłów) oraz falami sięgającymi 15 metrów wysokości.
Sztorm doprowadził do najtragiczniejszej katastrofy w powojennej historii żeglarstwa morskiego. Zginęło 15 uczestników regat oraz 6 osób na jednostkach niebiorących bezpośredniego udziału w wyścigu. Spośród 303 startujących jachtów zaledwie 86 zdołało ukończyć wyścig, 24 jednostki zostały porzucone przez załogi (z czego 5 zatonęło), a ponad 130 uległo przewróceniu dnem do góry (ang. capsize). W bezprecedensowej, największej w pokojowych dziejach Wielkiej Brytanii i Irlandii połączonej operacji ratowniczej kutry RNLI, okręty Royal Navy oraz śmigłowce marynarki i RAF uratowały 136 żeglarzy.
Tragedia ta stała się punktem zwrotnym w światowym żeglarstwie. Komitet śledczy powołał do zbadania hydrodynamicznych i aerodynamicznych przyczyn wywrotek polskiego naukowca, prof. Czesława Marchaja z Uniwersytetu w Southampton. Marchaj przeprowadził w tunelach aerodynamicznych i basenach modelowych pionierskie badania nad dynamiczną statecznością kadłubów, dowodząc, że ówczesna formuła pomiarowa IOR wymuszała projektowanie jednostek o zbyt szerokich, płaskich kadłubach i wąskich płetwach balastowych, wykazujących tzw. ujemną stateczność dynamiczną po wywrotce o 180 stopni. Wnioski Marchaja legły u podstaw reformy morskich przepisów bezpieczeństwa, zmian w konstruowaniu kadłubów oraz zaostrzenia atestów pasów bezpieczeństwa i pneumatycznych tratw ratunkowych.
Polacy w regatach Fastnet
Historia startów polskich żeglarzy i jachtów pod biało-czerwoną banderą w Fastnet Race obejmuje zmagania w edycji 1979 roku, sukcesy lat 90. oraz regularne i liczne starty w XXI wieku.
Debiut w 1979 roku (Admiral's Cup)
Polska reprezentacja po raz pierwszy stanęła na starcie Fastnet Race w sierpniu 1979 roku, kiedy to Polski Związek Żeglarski wystawił oficjalny zespół w ramach Admiral's Cup. Do wyścigu zgłoszono trzy polskie jednostki: „Hadar” (konstrukcja typu Peterson 41 ze Stoczni im. Conrada w Gdańsku, dowodzona przez olimpijczyka kpt. Zygfryda Perlickiego), „Nauticus” (jednostka typu Peterson 41 należąca do JKMW „Kotwica”, pod komendą kpt. Tadeusza Siwca, z nawigatorem Romanem Paszke) oraz „Cetus” (jacht typu Cetus ze Szczecińskiej Stoczni Jachtowej im. Leonida Teligi, pod dowództwem kpt. Jerzego Siudego).
Mimo że załogi znalazły się w strefie gwałtownego sztormu na Morzu Celtyckim, wszystkie trzy polskie jachty przetrwały załamanie pogody i bezpiecznie ukończyły wyścig w Plymouth. Żadna z polskich jednostek nie zatonęła ani nie została opuszczona przez załogę. Załoga „Hadara”, dysponująca silną i sprawną radiostacją pokładową, odegrała istotną rolę w retransmisji sygnałów SOS oraz koordynacji łączności pomiędzy zagrożonymi jachtami a służbami ratowniczymi. Jacht „Cetus” doznał rozwarstwienia części poszycia laminatowego, lecz zdołał dopłynąć do mety.
Starty w latach 90. XX wieku
W latach 90. polscy żeglarze odnotowali w wyścigu wysokie lokaty. W 1995 roku swój pierwszy start w regatach Fastnet zanotowała polska żeglarka oceaniczna Joanna Pajkowska na jachcie jednokadłubowym, powtarzając udział w załodze wieloosobowej w 1997 roku.
W 1997 roku Roman Paszke poprowadził jacht MK Cafe (klasa ILC 40, wybudowany w gdańskiej stoczni Gemini) do 2. miejsca w wyścigu Fastnet Race oraz triumfu w klasyfikacji drużynowej Admiral's Cup 1997, za co otrzymał nagrodę Srebrnego Sekstantu i tytuł „Rejs Roku 1997”.
W 1999 roku Joanna Pajkowska w parze ze szwajcarskim żeglarzem Yvanem Bourgnonem wystartowała na 60-stopowym trimaranie, kończąc wyścig na wysokim 4. miejscu w klasie wielokadłubowców.
Edycja 2017
W 2017 roku największy sukces odnotował zespół R-Six Team (Robert Szustkowski) na katamaranie HH66 R-six, sterowanym przez Roberta Janeckiego: 2. miejsce w klasie wielokadłubowców MOCRA z czasem 3 dni, 3 godziny, 2 minuty i 1 sekunda.
W stawce jednokadłubowców jacht Monster Project (Volvo 70; Yacht Club Sopot, Mateusz Kusznierewicz) zajął 20. miejsce w IRC Zero i 210. w IRC Overall. Pozostałe wyniki: Selma Racing (Farr 45, Artur Skrzyszowski) – 92. w IRC Overall (31. w IRC 1); Errislannan (Sigma 38, Szymon Kuczyński) – 242. (26. w IRC 4B); Fujimo (Reichel/Pugh 50, sternik Tomasz Kosobucki) – 288. (58. w IRC 1; wynik z 20-procentową karą czasową).
Edycja 2019
W 2019 roku jacht Ambersail II (Volvo Ocean 65, Przemysław Tarnacki, Ocean Challenge Yacht Club) zajął 21. miejsce w IRC Zero i 44. w IRC Overall z czasem przejścia 2 dni, 2 godziny, 39 minut i 51 sekund. Jacht Sailing Poland (Volvo Ocean 65, Maciej Marczewski) zajął 22. miejsce w IRC Zero i 54. w IRC Overall.
Janusz Madej na jachcie One Way (Sun Fast 3600) zajął 6. miejsce w klasyfikacji załóg dwuosobowych (IRC Two-Handed) i 48. w IRC Overall (czas przejścia: 3 dni, 10 godzin i 10 minut), za co otrzymał Honorowe Wyróżnienie w konkursie „Rejs Roku 2019”. Pozostałe wyniki w IRC Overall: Fujimo (Tomasz Kosobucki) – 231., Polished Manx II (Kuba Szymański) – 259.
Edycja 2021
W 2021 roku, w pierwszej edycji z nową metą we francuskim Cherbourgu, polskie załogi wystartowały na ośmiu jachtach. Jacht I Love Poland (Volvo 70, Grzegorz Baranowski) zajął 3. miejsce w klasyfikacji Line Honours jednokadłubowców (czas przejścia: 2 dni, 22 godziny, 46 minut i 8 sekund), 5. w IRC Zero i 19. w IRC Overall. Jacht zdobył także trofea RORC: Gesture Trophy i Joe Powder Trophy.
W klasie wielokadłubowców trimaran Ultim'emotion 2 (Jacek Siwek w załodze) zajął 4. miejsce z czasem 2 dni, 8 godzin, 37 minut i 51 sekund. Pozostałe wyniki w IRC Overall: Sailing Poland (Volvo Ocean 65, Robert Gwóźdź, skipper Bouwe Bekking) – 41. (8. w IRC Zero); Polished Manx II (Kuba Szymański, Adrian Kucmin) – 132.; Oiler.pl (Marek Wołoszyn) – 146.; Fujimo (Tomasz Kosobucki) – 149.; E1 (Volvo Open 70, Zbigniew Gutkowski) – 150. (18. w IRC Zero); AJ Wanderlust (Joanna Pajkowska, Charlene Howard) – 157.
Edycja 2023 (50. edycja)
W jubileuszowej, 50. edycji wyścigu wzięła udział rekordowa liczba ponad 430 jachtów. Najwyższe miejsce zajął jacht WindWhisper (VO65; armator Marcin Sutkowski, sternik Pablo Arrarte), który został sklasyfikowany na 4. miejscu w IRC Overall (358 jachtów) i 2. w klasie IRC Super Zero. Czas przejścia trasy wyniósł 2 dni, 10 godzin, 59 minut i 44 sekundy (czas przeliczony: 4 dni, 2 godziny, 2 minuty i 16 sekund).
Jacht Lord of the Dance (Sun Fast 3300; skipper Grzegorz Kalinecki) zajął 65. miejsce w IRC Overall, 21. w IRC 2 i 17. w IRC 2B (czas przeliczony: 4 dni, 23 godziny, 40 minut i 7 sekund). Pozostałe wyniki: Selma Racing – Class 40 (Artur Skrzyszowski) – 15. miejsce w Class 40; Pneuma (Andrzej Różycki) – 76. w IRC Overall i 28. w IRC Two Handed; Fujimo AB (Tomasz Kosobucki) – 122. w IRC Overall; Polished Manx 2 (Kuba Szymański) – 148.; Hultaj (Szymon Kuczyński) – 157. Jachty Bindi (Władysław Chmielewski) i Fast Forward (Tomasz Nagas) nie ukończyły wyścigu.
Edycja 2025 (stulecie RORC)
Rozegrana w lipcu 2025 roku 51. edycja wyścigu zbiegła się ze stuleciem istnienia Royal Ocean Racing Club (1925–2025) i zgromadziła rekordową w historii flotę 451 jachtów z 34 państw. W wyścigu uczestniczyło dziewięć polskich jachtów.
Najwyżej sklasyfikowany został WindWhisper (VO65, Yacht Klub Polski Gdynia; armator Marcin Sutkowski, sternik Martin Strömberg): 4. miejsce w IRC Super Zero i 115. w IRC Overall, czas przejścia 2 dni, 22 godziny, 16 minut i 17 sekund. W tej samej klasie Sailing Poland (Charlie Warhurst i Zbigniew Gutkowski) zajął 7. miejsce, a w IRC Overall 309. (czas 3 dni, 9 godzin i 34 minuty).
Pozostałe wyniki w IRC Overall: Pneuma (Andrzej Różycki) – 122. (IRC 3: 27.; IRC Two Handed: 32.), Selma Racing (Sun Fast 3600, Artur Skrzyszowski) – 148. (IRC 3: 35.), Miriam (Władysław Chmielewski i Zbigniew Pawłowski) – 239. (IRC 1: 40.; IRC Two Handed: 61.), Fast Forward (Tomasz Nagas) – 245. (IRC 1: 41.), Polished Manx 2 (Kuba Szymański) – 318. (IRC 3: 72.), Fujimo AB (Tomasz Kosobucki) – 350. (IRC 2: 61.). Jacht Hijacker (Grzegorz Kalinecki) nie ukończył wyścigu.
Oficjalne zestawienie Royal Ocean Racing Club obejmujące zwycięzców w klasyfikacji bezwzględnego czasu przejścia trasy (Line Honours – jednokadłubowce) oraz triumfatorów klasyfikacji generalnej po przeliczeniu czasu handicapowego (Puchar Przechodni Fastnet – Fastnet Challenge Cup) od momentu objęcia patronatu tytularnego przez markę Rolex:
Rok
Line Honours – jednokadłubowce (pierwszy na mecie)
Fastnet Challenge Cup (1. miejsce po przeliczeniu IRC)
Oficjalne rekordy obecnej trasy z metą w Cherbourgu (od 2021 roku):
Kategoria
Czas
Jacht
Typ
Skipper
Rok
Wielokadłubowce
1 d 08 h 38 min 27 s
SVR-Lazartigue
Ultime 32m
François Gabart
2023
Jednokadłubowce
2 d 07 h 16 min 26 s
MACIF
IMOCA 60
Charlie Dalin
2023
Rekordy trasy tradycyjnej Cowes – Plymouth (do 2019 roku, 608 Mm)
Oficjalne rekordy ustanowione na klasycznej trasie z metą w Plymouth w poszczególnych kategoriach technicznych i klasach regatowych według rejestru RORC:
Kategoria
Czas
Prędkość średnia
Jacht
Typ jednostki
Skipper
Rok
Najszybszy wielokadłubowiec (Open)
1 d 04 h 02 min 26 s
18,53 węzła
Maxi Edmond de Rothschild
Ultime (trimaran)
Franck Cammas / Charles Caudrelier
2019
Najszybszy wielokadłubowiec klasowy
1 d 10 h 06 min 55 s
17,82 węzła
Veolia Environnement
MOD 70
Roland Jourdain
2011
Najszybszy jednokadłubowiec (z uchylnym kilem)
1 d 18 h 39 min 00 s
14,26 węzła
Abu Dhabi
Volvo Open 70
Ian Walker
2011
Najszybszy jednokadłubowiec (ze stałym kilem)
1 d 21 h 03 min 21 s
13,49 węzła
Rambler
Reichel/Pugh 90
Ken Read / George David
2007
Najszybszy jacht klasy IMOCA 60
1 d 23 h 21 min 27 s
12,84 węzła
PRB
IMOCA 60
Vincent Riou
2011
Najszybszy jacht klasy Class40
3 d 14 h 17 min 28 s
7,05 węzła
Initiatives – Alex Olivier
Class40
Tanguy de Lamotte
2011
Najszybszy wielokadłubowiec do 50 stóp
—
8,35 węzła
Spirit of England
Katamaran
—
1997
Historyczna ewolucja rekordu trasy jednokadłubowców (Cowes – Plymouth)
Chronologiczny rozwój rekordu bezwzględnego czasu przejścia trasy (Line Honours) przez jachty jednokadłubowe na tradycyjnej trasie wyścigu (1925–2011):
↑JohnRousmaniere:Fastnet, Force 10: The Shocking True Story of the Deadliest Storm in Sailing History.Nowy Jork:W.W. Norton & Company,1980,s.31–34. ISBN978-0-393-03265-9.
JohnRousmaniere:Fastnet, Force 10: The Shocking True Story of the Deadliest Storm in Sailing History.Nowy Jork:W.W. Norton & Company,1980. ISBN978-0-393-03265-9.
