Ferraria

*Ferraria*
	; Ferraria densipunctulata
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	szparagowce
Rodzina	kosaćcowate
Rodzaj	Ferraria
	Nazwa systematyczna
	Ferraria Burm. ex Mill.; Fig. Pl. Gard. Dict. 2: 187 (1759)
	Typ nomenklatoryczny
	F. crispa J. Burman
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Ferraria Burm. ex Mill. – rodzaj roślin należący do rodziny kosaćcowatych (Iridaceae). Obejmuje 18 gatunków. Rośliny te występują w tropikalnej Afryce (4 gatunki) i w jej południowej części (15 gatunków), głównie w zachodniej części Afryki Południowej, na obszarach gdzie występują opady w okresie zimowym i susze latem. Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne ze względu na efektowne kwiaty, mimo że są one nietrwałe i wydzielają nieprzyjemny zapach. Rozprzestrzenione, okazują się na niektórych obszarach inwazyjne – np. gatunek Ferraria crispa stał się chwastem w Australii i na Półwyspie Iberyjskim.

Morfologia

Pokrój: Byliny ze spłaszczonymi, czasem dyskowatymi bulwocebulami pozbawionymi tuniki. Nowe bulwocebule powstają co roku z nasady pędu. Pozostałości tych z poprzednich lat zachowują się poniżej jako twarde, dyskowate, nie do końca zabsorbowane człony. Pęd kwiatostanowy jest prosto wzniesiony i na przekroju okrągły.
Liście: Dolne wykształcone są w postaci łuskowatych katafili. Asymilacyjne mają blaszkę liściową równowąską, u nasady z pochwą.
Kwiaty: Okwiat efektowny, wielobarwny (także w obrębie tych samych gatunków). Listki w części nasadowej z miodnikami, poza tym płatki często z różnobarwnymi wzorami. Pręciki są trzy. Zalążnia jest osadzona na krótszej lub dłuższej szypułce. Szyjka słupka cienka, na szczycie z trzema płatkowatymi zakończeniami, każde rozcięte dodatkowo na dwie łatki.
Owoce: Trójkomorowe, różnokształtne torebki.

Systematyka

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026)

Jeden z rodzajów z plemienia Irideae w podrodzinie Iridoideae, należącej do rodziny kosaćcowatych (Iridaceae) w rzędzie szparagowców (Asparagales) zaliczanych do jednoliściennych.

Z analiz molekularnych wynika, że są to rośliny siostrzane dla rodzaju Moraea, z którym tworzą z kolei klad siostrzany dla rodzajów Dietes i Bobartia.

Wykaz gatunków

Ferraria brevifolia G.J.Lewis
Ferraria candelabrum (Baker) Rendle
Ferraria crispa Burm.
Ferraria densepunctulata M.P.de Vos
Ferraria divaricata Sweet
Ferraria ferrariola (Jacq.) Willd.
Ferraria flava Goldblatt & J.C.Manning
Ferraria foliosa G.J.Lewis
Ferraria glutinosa (Baker) Rendle
Ferraria macrochlamys (Baker) Goldblatt & J.C.Manning
Ferraria ornata Goldblatt & J.C.Manning
Ferraria ovata (Thunb.) Goldblatt & J.C.Manning
Ferraria parva Goldblatt & J.C.Manning
Ferraria schaeferi Dinter
Ferraria spithamaea (Baker) Goldblatt & J.C.Manning
Ferraria uncinata Sweet
Ferraria variabilis Goldblatt & J.C.Manning
Ferraria welwitschii Baker

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-11-03] (ang.).
↑ Dietes. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-03-03]. (ang.).
1 2 3 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-11-03]. (ang.).
1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 294, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
1 2 3 4 5 6 7 P. Goldblatt, John C. Manning. Systematics and biology of the African genus Ferraria (Iridaceae: Irideae). „Bothalia - African Biodiversity and Conservation”. 41, 1 , 2011. DOI: 10.4102/abc.v41i1.33.

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-11-03] (ang.).

[ing-3] Dietes. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-03-03]. (ang.).

[kew-4] 1 2 3 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-11-03]. (ang.).

[mabb-5] 1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 294, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[goldblatt-6] 1 2 3 4 5 6 7 P. Goldblatt, John C. Manning. Systematics and biology of the African genus Ferraria (Iridaceae: Irideae). „Bothalia - African Biodiversity and Conservation”. 41, 1 , 2011. DOI: 10.4102/abc.v41i1.33.