Fliza

Meczet w Isfahanie

Fliza, fliz (l.m. flizy) – płyty do wykładania ścian i podłóg, kamienne, ceramiczne (glazurowane i nieglazurowane), szklane, z tworzyw sztucznych i innych.

Stosowane od czasów starożytnych w różnych epokach rozwoju architektury. Gładkie lub często zdobione dekoracją rytą, odciskaną lub malowaną o różnych motywach, tworząc w zespołach – zależnie od kształtu płyt i sposobu ich ułożenia – rozmaite kompozycje, pokrywające znaczne lub całe powierzchnie posadzek i ścian. Flizy układane są w szachownicę lub we wzory.

Szczególnym rodzajem są tzw. flizy holenderskie, produkowane od około 1580 roku w Niderlandach, najczęściej w formie kwadratowych płytek ceramicznych o bokach kilkunastu centymetrów. Charakterystyczną cechą fliz (flizów) holenderskich jest ogromna różnorodność zdobień z motywami biblijnymi, floralnymi, zoologicznymi,  militarnymi, pejzażowymi, oraz scenami społecznymi. Dominowały na nich barwa niebiesko-biała, czasem uzupełniana innymi kolorami. Były one wykorzystywane zarówno w architekturze świeckiej jak i sakralnej, w formie od fragmentarycznego wyłożenia wybranej części ścian, po całe gabinety, sale i klatki schodowe.

Ze względu na skojarzenie z fajansami z Delft, flizy holenderskie bywają często, ale niepoprawnie, nazywane "kaflami delftyckimi". Produkcja fliz w Delft była marginalna. Większość produkcji odbywała się w innych miastach holenderskich m.in. w Rotterdamie i Amsterdamie.

Ze względu na bliskie kontakty handlowe Rzeczypospolitej i Niderlandów flizy holenderskie zyskały w okresie staropolskim znaczną popularność. Zachowały się one do dziś m.in. w Pałacu na Wodzie w Łazienkach Królewskich, pałacu w Nieborowie, pałacu w Wilanowie, zakrystii kościoła św. Anny w Warszawie, Bazylice Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Pułtusku, Kamienicy pod Gruszką w Krakowie, w Gdańsku i na Żuławach Wiślanych. Historycznie znajdowały się również m.in. w pałacach w Sieniawie i Jaworowie.

Fliz holenderski (in. fliza) z wizerunkiem polskiego szlachcica. Datowany na około 1640 rok. Kolekcja rodziny Krzywda-Kierzkowskich.

Tematem fliz holenderskich w Polsce zajmują się badacze - Beata Grudziecka, Piotr Oczko i Jan Pluis.

Jorge Colaço, mozaika, Bitwa pod Aljubarrota


Przypisy

  1. ↑ fliz - definicja, synonimy, przykłady użycia [online], sjp.pwn.pl [dostęp 2020-11-20] (pol.).
  2. ↑ Oczko P., Holenderskie flizy na dawnych ziemiach polskich i ościennych. Tom 2: Mody i wnętrza, Malbork, 2018.
  3. ↑ Flizy w Polsce – o flizach [online] [dostęp 2026-06-04].
  4. ↑ Flizy holenderskie na Żuławach / Beata Grudziecka – wywiad [online], Kochamy Żuławy, 8 maja 2022 [dostęp 2026-06-04].
  5. ↑ Bazylika Pułtuska [online], bazylika.pultusk.pl [dostęp 2026-06-04].
  6. ↑ Flizy holenderskie z pałacu w Sieniawie – Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich [online], 22 lipca 2022 [dostęp 2026-06-04].

Bibliografia