Format bibliograficzny – określenie formatu książki, pochodzące od liczby złożeń arkuszy papieru tworzących jej składkę, stosowane do opisu druków wydawanych od końca XV do końca XVIII wieku. Ze względu na nieustandaryzowane wymiary produkowanego wówczas papieru powstające z niego książki miały zróżnicowane wysokości, których nie używano do klasyfikacji formatu.
Wyróżnia się następujące formaty bibliograficzne:
| Nazwa formatu | Żródłosłów | Liczba złamań | Liczba kartek | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| plano | łac. in plano ‘w stanie równym’ < łac. planum ‘płaszczyzna’ | 0 | 1 | arkusze klejone z pozostałymi w grzbiecie do falcu |
| folio (2°) | łac. folium ‘liść, karta’ | 1 | 2 | kodeks w formacie folio to foliant; składka z czterech folio to quaternio; najpowszechniejszy format książki średniowiecznej |
| quarto (4°) | łac. in quarto ‘w ćwiartce’ | 2 | 4 | kodeks w formacie quarto to kwartant |
| octavo (8°) | łac. octavus ‘ósmy’ | 3 | 8 | kodeks w formacie octavo to oktant; kartki najczęściej w wysokości 18–25 cm |
| duodecimo (12°) | łac. duodecim ‘dwanaście’ | 4 | 12 | łamanie w układzie 3 : 4 lub 2 : 6 kart; do większej części wkładano odcięte uprzednio, sąsiadujące ze sobą cztery karty |
| sedecimo (16°) | 4 | 16 | ||
| format elzewirowski (24°) | drukarnia rodzinna Elsevierów | 3 × 3 | 24 | złożony z trzech części, z których każda złożona jest trzykrotnie |
Połowa książek wydrukowanych przed 1500 rokiem była w formacie quarto, a ponad ćwierć w formacie folio. Pierwszym drukowanym octavo były dzieła Wergiliusza wydane przez Aldusa Manucjusza w 1501 roku. Format duodecimo po raz pierwszy został wykorzystany przez Christophe’a Plantina w 1567 roku w Antwerpii.
Do określenia formatu książki służą: liczba kart w trzech sąsiadujących ze sobą składkach, kierunek kres papieru i położenie znaku wodnego. W przypadku formatu folio w lewej połowie sita wykonywano znak wodny, a czasem w dolnej części prawej połowy również znak kontrolny (często inicjały drukarza). Mniejsze formaty powstawały poprzez rozcinanie folio, tak że co druga para kart w formacie quarto posiada po połowie znaku wodnego, a w przypadku octavo – jego ćwiartki znajdują się w górnych rogach połowy stron.
