| Pochodzenie | |
|---|---|
| Czas i miejsce powstania |
wczesne lata 80 XX w. Anglia, Stany Zjednoczone |
| Instrumenty |
Mandolina, akordeon, banjo, skrzypce, flet, bębny ludowe, basy, maryna, cymbały, lira korbowa |
| Podgatunki | |
| Celtic punk, gypsy punk, riot folk | |
| Inne tematy | |
| etyka DIY, Anarcho-punk, anti-folk, folk rock, cowpunk, indie folk, neofolk, folk metal, alternative country | |
Folk punk (ang. rogue folk) – mieszanka muzyki folkowej i punk rock'u, szczególnie charakteryzująca się udźwięcznieniem inspirowanym folkiem zmieszanymi z tekstami motywowanymi kulturą punk. Został spopularyzowany we wczesnych latach 80. XX wieku przez The Pogues w Anglii oraz przez Violent Femmes w Stanach Zjednoczonych. Folk punk osiągnął niewielki sukces w tamtej dekadzie. W późniejszych latach jego siostrzeńcze gatunki Celtic punk i gypsy punk odniosły większy komercyjny sukces.
Folk punk jest związany z wieloma stylami takimi jak Celtic punk, gypsy punk, anti-folk, oraz alternative country. Folk punk jest również połączony ze sceną DIY punk a zespoły często odbywają swoje koncerty w formie koncertów domowych dodatkowo poza tradycyjnymi koncertami.
Artyści folk-punkowi mogą grać swoje kompozycje w stylu punk rocka używając folkowych instrumentów, między innymi mandolina, akordeonu, banjo czy skrzypiec. Folk Punk posiada bogatą historię progresywno-lewicowych poglądów politycznych, przedstawiając tematy takie jak rasizm, klasizm, feminizm, antyfaszyzm, prawa zwierząt, dziwaczność i anarchizm.
Najwcześniejszym znanym autorem folk punk'owym jest Woody Guthrie, często znany jako prekursor etosu punk'a śpiewał o antyfaszyzmie oraz warunkach w jakich znajdowała się klasa robotnicza, rozpoczynając już od lat 30. W latach 60. Amerykańskie odrodzenie muzyki folkowej rozpoczęte, przez artystów takich jak Bob Dylan, zainspirowało wielu innych artystów którzy później stali się znani jako prekursorzy folk punka.
W 1977 r. Urodzony w Londynie muzyk Patrik Fitzgerald wypuścił swój pierwszy EP zatytułowany Safety-Pin Stuck in My Heart z podtytułem "a love for punk music". Tytułowany utwór z EP do dziś utrzymuje miejsce najpopularniejszej pracy Fitzgeralda oraz jest uznawany za jeden z pierwszych utworów folk punk stworzonych poprzez połączenie punk rock'owego stylu z akustyczną gitarą i wokalem.
Sformowane w Milwaukee w 1981 r. Violent Femmes to jeden z pierwszych zespołów, które łączyły punk i folk, choć wiele ich wpływów przyszło z wczesnych działań art rock jak Velvet Underground. Podczas lat 80. inne punkowe i hardkorowe zespoły dodawały elementy akustyki albo folkowych dźwięków do swoich albumów. Na przykład The Dead Milkmen czy Articles of Faith. Innym wpływowym albumem był punkowo-folkowo-country album, wypuszczony w 1984, gdy psychodeliczny hardcorowy zespół The Meat Puppets zmienił swój styl dla ich przełomowego wydania Meat Puppets II.
W Wielkiej Brytanii fuzję, która połączyła folk i punk zapoczątkował Irlandzki zespół The Pogues, założony w 1982 w Londynie. Grali połączenia oryginalnych piosenek z coverami już znanych folkowych piosenkarzy, wiele granych w punkowym stylu, co doprowadziło trzy z ich albumów do zajęcia pozycji top 10 w Wielkiej Brytanii, singiel, który zajął drugie miejsce Fairytale of New York (1987) z udziałem Kristy MacColli oraz ciągu topowych albumów i singli w Irlandii. Główny wokalista The Pogues'ów Shane MacGowan grał wcześniej w londyńskim zespole punkowym The Nips, oryginalnie znanych jako the Nipple Erectors.
Pionierami charakterystycznego dla Anglii folk punk'u byli The Men They Couldn't Hang, założeni w 1984. Równie ważni byli Oysterband, którzy rozwinęli się od grania angielskiej muzyki Céilidh z szybszym i bardziej rock'owym wydźwiękiem czasów drugiej połowy lat 80. The Levellers, założeni w 1988, tworzyli mniej tradycjonalne melodie, ale używali więcej akustycznych instrumentów, w tym skrzypiec. Wiele innych znanych członków angielskiej sceny punku we wczesnych latach 80. też eksperymentowała z folkowymi aspektami. Wczesne demo od Chumbawamba zawiera akordeon oraz trąbkę, choć zajęło im 20 lat, aby w pełni przejść na folkowy styl. Attila the Stockbroker zaczęła zabawiać fanów punka przy użyciu mandoli w 1986. Prawdopodobnie najbardziej udaną osobistością związaną z angielskim folk punk'iem z lat 80. jest wokalista i pisarz tekstów Billy Bragg.

Wczesne lata dziewięćdziesiąte odnotowały generalny spadek zainteresowania w folkowo-nasycony punk, nie zmienia to faktu że na trasach koncertowych nadal było wiele zespołów. Założeni w 1990 w Austin eksperymentalny zespół bluegrassowy Bad Livers to jeden z przykładów, choć zespół używał punk'u bardziej jako kulturowego odniesienia niżeli muzycznego. Często pojawiali się ubrani w koszule Misfits i okazjonalnie coverowali "Lust for Life" od Iggy Pop.
1994 widział powstanie Plan-It-X Records. Wytwórni, która później wydała kilka z najważniejszych folk punkowych wydań późnych lat 90. i wczesnych lat 2000.
Kolejny definiujący gatunek zespół, The Moldy Peaches, powstał w 1994. W jego skład wchodzili Adam Green i Kimya Dawson, wokaliści i gitarzyści akustyczni. Zespół określał się jako anti-folk.
Uformowany w 1995, The World/Inferno Friendship Society to duży ensemble, który stał się wpływowy w później scenie nowojorskiego gypsy punku. Połączyli oni elementy kabaretu, punku i klezmeru do ich przedstawień teatralnych.
Pod koniec lat 90, celtycki punk przeżył odrodzenie. Gdy zespoły takie jak Dropkick Murphys, Flogging Molly, Greenland Whalefishers czy The Real McKenzies zaczęły odczuwać komercyjny rozgłos. Ta fala zespołów, które często mieszały dźwięki znane od Poguesów z tymi Street punkowymi, rezultowała imitatorami na całym świecie.
We wczesnych latach 2000, Plan-It-X Records, na który wpłynęły podziemny pop punk z lat 90 i klasyczny etos DIY, dla wielu w społeczności punka, wytwórnia płytowa, która została permanentnie połączona z muzyką folk punk, choć nierzadko też wypuszczali utwory elektrycznych zespołów niecechujących się folkowym wydźwiękiem. W tym samym czasie w Nowym Yorku, Gypsy Punk zaczął być łączony z muzyką Gogol Bordello, Golem, Insomniac Folklore oraz muzyką wielu innych zespołów. Te grupy punk wzięły wschodnioeuropejską instrumentyzację i połączyli ją z rytmami punk'a, ska i rock'a, wiele z tych zespołów zaadoptowało rozpoznawalny wygląd zainspirowany przez odniesienia Campowe do sowieckiej Sztuki, estetyki Burleskiej oraz klasycznego punk'a w stylu The Clash. Gogol Bordello osiągnął szczególny poziom mainstreamowego sukcesu.
W północno-wschodnich Stanach Zjednoczonych, powstała nowa społeczność wokół zespołu Mischief Brew i Fistolo Records. Te zespoły połączyły podziemie DIY punk z radykalnym folkiem z lat 60. wzorując się na Phil Ochs oraz innych współczesnych anarchistycznych artystach folkowych jak David Rovics. W tym samym czasie artyści z północnego wschodu tacy jak The Can Kickers czy wpływowy wokalista i piosenkopisarz Pat the Bunny pod imieniem Johny Hobo and the Freight Trains stosowali hybrydę punka oraz muzyki regionu Appalachia.
Podczas tej ery, folk punk zyskał dotychczas największą publiczność, gdy Against Me! z Gainesville (Floryda) osiągnęli mainstreamowy sukces. Aczkolwiek, jest to uważane jako odsunięcie od tradycyjnego dźwięku folka.
Na przełomie lat 2000, zachodnie wybrzeże zaczęło produkować swoją własną scenę DIY artystów folk punka z inną koncepcją dźwięku folk punka. Połączeni z Blackbird Raum z Santa Cruz, którzy grają cało-akustyczną muzykę bazowaną wokół tradycyjnych instrumentów, lecz z szybkim rytmem punka oraz ogólnymi politycznymi tekstami zainspirowanymi crust punkiem. Są oni również powiązani z cało-akustycznym, hardcorowym zespołem Hail Seizures oraz sceną festiwali folk punk Northwest Folklife. Te zachodnio wybrzeżne zespoły grają akustycznie jako forma Busking. Tym razem również hostowali the rise of folk punk stworzony w południowo-zachodnich Stanach Zjednoczonych. AJJ zaczął w 2004 w Phoenix biorąc inspirację od kolaboracji z artystami w kraju.
W 2004, the Moldy Peaches zakończyli działalność, Kimya Dawson zaczęła tworzyć muzykę solo. W 2007 jej muzyka została zawarta głównie w ścieżce dźwiękowej dla filmu Juno. Ta ścieżka dźwiękowa wygrała Nagrodę Grammy za "Najlepszą kompilację ścieżki dźwiękowej 2009".
W 2006, Brian Sella oraz Mat Uychich uformowali The Front Bottoms. Ich pierwsze dwa albumy, I Hate My Friends and My Grandma vs. Pneumonia, zarówno jak i ich pierwszy EP, Brothers Can't Be Friends, zawierały zarówno ich, jak i brata Mat'a, również o imieniu Brian.

W 2011, Pat the Bunny oraz inni zaczęli Ramschackle Glory w Tucson. Okazało się to być jego największym projektem kolaboracyjnym, gdy w 2016 – nazywanym przez wielu jako integralna część społeczności, ogłosił swoje odejście od folk punku w całości. Zacytował dramatyczną zmianę w swoich poglądach odchodząc od anarchi w polityce i muzyce punkowej. W 2016 zmarł Erik Petersen, członek i założyciel Mischief Brew. Po jego śmierci zespół się rozszedł.
W 2016 wyszła również pierwsza oficjalna płyta polskiego zespołu Zbuntowana Orkiestra Podwórkowa ,,Hańba!''. Zespół ten później wygrał 4 nagrody w dziedzinie muzyki, między innymi w 2020 wygrał Fryderyka 2020 za album 1939 (album) w kategorii Album Roku Muzyka Świata.
Jedno z bardziej wartych poruszenia zakłóceń w społeczności wydarzył się w 2017 kiedy Chris Clavin, założyciel Plan-It-X Records oraz członek wielu zespołów, między innymi Ghost Mice, został oskarżony o napaść seksualną przez wiele osób. Choć kilku z bliskich go broniło, to artyści, którzy z nim współpracowali, m.in. Kimya Dawson, AJJ, Waxahatchee, Spoonboy oraz Ramschackle Glory potępiły jego działania i opuściły Plan-It-X Records oraz usunęły swoje prace z przyszłych druków podzielonych albumów.
Dalej kontynuowany wzrost w popularności wielu folk-punkowych zespołów podczas lat 2010 był wspierany po przez powstanie oraz popularyzowanie się stron internetowych, na których mogły być zamieszczane filmy typu musical video. Inne filmiki otrzymały wielką publiczność, tak jak pokazane przez Misanthropic Drunken Loser od Days N' Daze. Osiągnął on ponad 9 milionów wyświetleń. Warte dodania jest powstanie w ostatnich latach trzech różnych kanałów, dokumentujących folk punkowe działania w różnych formatach: A Fistful of Vinyl to program radiowy z Los Angeles z audycjami na żywo co wtorkową noc. Na KXLU 88.9 FM. AFoV wypuszcza filmy ze swoich sesji studyjnych od 2012. Shibby Pictures to kanał YouTube w większości zawierający filmy muzyczne typu indie, krótkie filmiki oraz dokumentarze od około 2010 roku.
Pieśniopisarstwo Matta Pless'a zostało porównane do tego co tworzył Bob Dylan. W 2014 Bostoński folk-punker Bryan McPherson został zbanowany przez Disney w graniu Anaheim's House of Blues, przez swoje teksty polityczne.
W 2026 singiel Kantry po polsku Folk Punkowego zespołu z Polski Hiob Dylan stał się numerem 1 na liście przebojów w notowaniu Polskie Radio Program III.