Fritz Bauer

Godność ludzka jest nienaruszalna, napis umieszczony z inicjatywy Bauera na gmachu Sądu Krajowego we Frankfurcie

Fritz Bauer (ur. 16 lipca 1903 w Stuttgarcie, zm. 1 lipca 1968 we Frankfurcie nad Menem) – niemiecki sędzia i prokurator, prokurator generalny kraju związkowego Hesja (1956–1968). Odegrał decydującą rolę w przygotowaniu drugiego procesu oświęcimskiego we Frankfurcie i schwytaniu Adolfa Eichmanna.

Życiorys

Okres do końca II wojny światowej

Urodził się w rodzinie żydowskiej, był jednak zdecydowanym ateistą. Po nauce w Gimnazjum Eberharda Ludwika w Stuttgarcie studiował prawo na Uniwersytecie w Heidelbergu, Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium oraz na Uniwersytecie w Tybindze. Po uzyskaniu doktoratu pod kierunkiem Karla Geilera został asesorem sądowym przy Sądzie Okręgowym w Stuttgarcie, a po dwóch latach najmłodszym sędzią okręgowym w Rzeszy Niemieckiej.

W 1920 został członkiem Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD). W 1931 objął kierownictwo oddziału Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold (z niem. Czarno-Czerwono-Złoty Sztandar Rzeszy) w Stuttgarcie.

W związku z organizacją strajku generalnego przeciw przechwyceniu władzy przez narodowych socjalistów został uwięziony w dniu 23 maja 1933 i spędził osiem miesięcy w obozie koncentracyjnym w Heubergu w Badenii-Wirtembergii. Został również zwolniony z pracy w wymiarze sprawiedliwości.

W 1936 r. wyemigrował do Danii. Po zajęciu jej przez wojska niemieckie przebywał przez trzy miesiące w obozie; w październiku 1943 po rozpoczęciu wywózki Żydów duńskich do obozów śmierci uciekł do Szwecji. Tam, współpracując z Willym Brandtem, rozpoczął wydawanie czasopisma Sozialistische Tribüne.

Działalność w okresie powojennym

W 1949 r. powrócił do Niemiec i został prezesem sądu krajowego w Brunszwiku, zaś w 1950 prokuratorem generalnym przy sądzie grodzkim tegoż miasta. W 1956 r. z inicjatywy premiera Hesji, Georga Augusta Zinna(inne języki), został powołany na stanowisko prokuratora generalnego Hesji z siedzibą we Frankfurcie nad Menem i pozostał na tym stanowisku do końca życia.

Z jego inicjatywy uczestnicy zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 zostali zrehabilitowani, a sąd uznał III Rzeszę za „państwo bezprawia”.

W 1959 r. spowodował, że Federalny Trybunał Sprawiedliwości Niemiec przekazał sprawę zbrodniarzy SS z KL Auschwitz-Birkenau do sądu krajowego we Frankfurcie nad Menem. W grudniu 1963 rozpoczął się proces karny przeciw Robertowi Mulce i 21 innym oskarżonym. Mulka został skazany na 14 lat więzienia.

Fritz Bauer przekazał izraelskiemu Mosadowi informację o miejscu pobytu Adolfa Eichmanna w Argentynie, uzyskaną od byłego więźnia obozu (Lothara Hermanna), zdecydowanie przyczyniając się do ujęcia zbrodniarza w maju 1960. Posłużył się pośrednictwem Mosadu, nie ufając władzom Niemiec.

Przeważająca część działalności Fritza Bauera w powojennych Niemczech przypadła na okres rządów Konrada Adenauera (1949–1963), kiedy to Niemcy unikały rozliczania się z udziału w zbrodniach nazistowskich. Znaczna część pracowników niemieckiego wymiaru sprawiedliwości o nazistowskiej przeszłości odnosiła się do Fritza Bauera z niechęcią. Musiał działać wbrew biernemu oporowi niektórych podwładnych. Bauer określił ten fakt z ironią: „Gdy opuszczam mój pokój służbowy, wchodzę na teren nieprzyjacielski”.

Okoliczności śmierci

1 lipca 1968 został znaleziony martwy w swoim mieszkaniu we Frankfurcie. Prawdopodobną przyczyną śmierci był atak serca; wykluczono zarówno samobójstwo, jak i udział osób trzecich.

Upamiętnienie

W 2016 przed kompleksem gmachów sądowych we Frankfurcie nad Menem stanął obelisk ku czci Fritza Bauera z upamiętniającą go tablicą.

11 stycznia 1995 powołano we Frankfurcie Instytut Fritza Bauera, od roku 2000 afiliowany przy tamtejszym Uniwersytecie Johanna Wolfganga Goethego.

Upamiętniono go również wystawą w Muzeum Żydowskim we Frankfurcie(inne języki), czynną od kwietnia do września 2014, a następnie przeniesioną do Parlamentu Krajowego Turyngii na czas od grudnia 2014 do lutego 2015. Jego imieniem nazwano liczne ulice i obiekty wymiaru sprawiedliwości.

Życie Fritza Bauera stało się tematem czterech filmów dokumentalnych i fabularnych, między innymi Fritz Bauer kontra państwo (2015) i Im Labyrinth des Schweigen (Labirynt kłamstw z 2014).

Jego postać przewija się w dotyczącej drugiego procesu oświęcimskiego powieści Annette Hess(inne języki) pt. W niemieckim domu (tytuł oryginału: Deutsches Haus), wydanej w Polsce w 2019 nakładem Wydawnictwa Literackiego.

Wybrane publikacje

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Fritz Bauer Biographie. [dostęp 2015-01-12]. (niem.).
  2. ↑ Fritz Bauer: Gedenkstein. [dostęp 2019-10-19].
  3. ↑ Fritz Bauer kontra państwo (2015). filmweb.pl. [dostęp 2017-04-10].
  4. ↑ Labirynt kłamstw (2014). filmweb.pl. [dostęp 2017-04-10].
  5. ↑ Anette Hess, W niemieckim domu. wydawnictwoliterackie.pl. [dostęp 2020-03-13].

Bibliografia

Linki zewnętrzne