Państwowy fundusz celowy – instrument finansowy państwa w postaci funduszu stanowiącego rachunek wyodrębniony z budżetu państwa celem zapewnienia stabilnego finansowania dla określonych celów.
Państwowy fundusz celowy – instrument finansowy państwa w postaci funduszu stanowiącego rachunek wyodrębniony z budżetu państwa celem zapewnienia stabilnego finansowania dla określonych celów.
Państwowy fundusz celowy powołuję się na co najmniej rok, w oparciu o ustawę szczególną ustanawiającą finansowanie wąsko zakrojonej kategorii celów ze środków pochodzących przeważnie z małej grupy źródeł dochodów, takich jak wpływy z określonej daniny publicznej, uzupełniane niekiedy przez wpłaty z innych państwowych funduszy celowych lub budżetu państwa.
Powiązanie w ramach państwowego funduszu celowego określonych dochodów i wydatków ze wskazanymi celami stanowi metodę finansowania zwaną funduszowaniem, stanowiącą odstępstwo od zasady jedności materialnej budżetu. Gospodarka finansowa opiera się w tym przypadku na metodzie budżetowania netto.
Państwowy fundusz celowy co do zasady stanowi wyodrębniony z budżetu państwa dedykowany rachunek bankowy prowadzony przez Narodowy Bank Polski albo Bank Gospodarstwa Krajowego, na którym gromadzone są środki pochodzące z dochodów i wpływów funduszu, rozdysponowywane następnie przez właściwego dysponenta, którym ustanawiany jest zwykle organ obsługiwany przez państwową jednostkę budżetową, najczęściej w randze ministra. Państwowymi funduszami celowymi zorganizowanymi w taki typowy sposób są m.in.:
Zdarza się jednak, że właściwym dysponentem ustanowione zostają organy państwowej osoby prawnej, jak w przypadku Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego dysponentem są organy będącego państwową osobą prawną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, natomiast same w sobie państwowe fundusze celowe od 2011 r. nie mogą posiadać osobowości prawnej, przy czym jedyny wyjątek od tej zasady uczyniono dla Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Państwowymi funduszami celowymi nie są zatem m.in. następujące osoby prawne:
Od 2011 r. wyłączona została także istniejąca uprzednio możliwość funkcjonowania samorządowych funduszy celowych.
Analizując przesłanki tworzenia wszelkiego typu państwowych funduszy celowych oraz posługiwania się nimi w praktyce wyróżnić można następujące ich funkcje: