Gęsiec, gęsiec gambijski (Plectropterus gambensis) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae), spokrewniony z gęsiami i kaczkami. Odróżnia się od nich jednak odrębnymi cechami anatomicznymi i dlatego włącza się go do osobnej podrodziny Plectropterinae lub umieszcza w plemieniu Plectropterini w obrębie podrodziny kaczek. Jedyny przedstawiciel rodzaju Plectropterus. Występuje w Afryce Subsaharyjskiej. Nie jest zagrożony.
Dymorfizm między płciami przejawia się m.in. większymi naroślami w części twarzowej u samców
Dorosłe gęśce osiągają 75–115 cm długości i przeciętnie 4–6,8 kg masy ciała, choć czasem ich masa wynosi nawet 9 kg, przy czym samce są wyraźnie większe niż samice. Należą do największych afrykańskich ptaków wodnych i uchodzą za jedne z największych gęsi.
Większość ich ubarwienia jest czarna, z białą częścią twarzową i dużymi białymi plamami na skrzydłach. Długie nogi są cielistej barwy. Nominatywny podgatunekP. g. gambensis ma rozległe białe pole na brzuchu i po bokach ciała, ale podgatunek P. g. niger, który występuje w południowym biegu rzeki Zambezi, na brzuchu posiada jedynie małe białe plamki.
Kaczor różni się od kaczki nie tylko rozmiarem, ale i większą twarzową czerwoną łatką, która rozszerza się za czerwonym dziobem, oraz naroślą u podstawy górnej szczęki.
Ekologia i zachowanie
Gęsiec występuje na bagnach, rzekach, jeziorach, zbiornikach wodnych itp., szczególnie gdy są otoczone rozproszonymi drzewami i położone w pobliżu łąk lub gruntów ornych.
Gęśce zwykle nie wydają żadnych dźwięków, ale gdy lecą, można usłyszeć cienki gwizd.
Duże gniazdo ukryte jest zazwyczaj w roślinności w pobliżu wody, ale ptaki wykorzystują też szczeliny w drzewach, inne szczeliny oraz stare gniazda warug. W zniesieniu 6–14 jaj. Ostroga na zagięciu skrzydeł może im służyć do prowadzenia walki.
Ten płodny i towarzyski gatunek żeruje na pastwiskach jedząc rośliny łąkowe, ale środek dnia przeznacza na odpoczynek nad wodą.
Status zagrożenia i ochrona
Gęsiec jest jednym z gatunków, którego dotyczy porozumienie o ochronie migracji ptaków wodnych Afryki i Eurazji (AEWA). Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje go za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2023 roku organizacja Wetlands International szacowała liczebność światowej populacji na 300–500 tysięcy osobników (co przelicza się na 200–333 tysięcy osobników dorosłych), zaś jej trend oceniła jako stabilny.
↑John H. Boyd III:Anatidae: Ducks, Geese, Swans.[w:] Aves—A Taxonomy in Flux Version 3.51 [on-line].John Boyd’s Home Page,2024-07-02.[dostęp 2026-07-28].(ang.).
12F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-07-28](ang.).
↑Spur-winged goose.[w:] Garst Wildlife Photographic Collection [on-line].Colorado State University.[dostęp 2021-06-06].[zarchiwizowane z tego adresu(2012-02-11)].(ang.).
↑Plectropterus gambensis.AEWA – Agreement on the Conservation of African-Eurasian Migratory Waterbirds.[dostęp 2019-11-10].(ang.).
Bibliografia
Ian Sinclair, Phil Hockey and Warwick Tarboton, SASOL Birds of Southern Africa (Struik 2002) ISBN1-86872-721-1.
