GSM-R (GSM for Railways, Kolejowa Sieć GSM) – system kolejowej łączności cyfrowej oparty na standardzie GSM, zaprojektowany dla potrzeb zapewnienia komunikacji (głos i dane dla systemu ETCS) pomiędzy pracownikami firm zajmujących się transportem kolejowym.
System opiera się na standardzie GSM, jednak posiada pewne rozszerzenia dostosowane do specyfiki pracy związanej z eksploatacją i utrzymaniem infrastruktury kolejowej oraz zarządzaniem ruchem pociągów.
Pierwsze prace nad tym systemem zostały podjęte przez UIC w 1993 roku, która zainicjowała projekt EIRENE (European Integrated Railway radio Enhanced Network) i obecnie sprawuje kontrolę nad rozwojem specyfikacji.
GSM-R jest częścią składową Europejskiego Systemu Zarządzania Ruchem kolejowym – ERTMS (ang. European Railway Traffic Management System).
możliwość przesyłania krótkich wiadomości tekstowych (SMS).
Wprowadzono też kilka rozszerzeń realizujących wymagania związane ze specyfiką pracy wykonywanej przez użytkowników końcowych systemu czyli m.in. zarządzających ruchem kolejowym, pracowników naprawiających, ochraniających i eksploatujących tabor, np. dyspozytor, dyżurny ruchu, maszynista, kierowników pociągów:
wywoływanie funkcyjne za pomocą odpowiedniej składni stosowanej w wywoływaniach USSD – dzięki temu można zestawić połączenie z osobą pełniącą jakąś funkcję, np: połączenie z kierującym pociągiem o numerze 35102
wywołanie bazujące na lokalizacji – np: kierujący pociągiem, po wciśnięciu '1', zostaje połączony z najbliższym (lokalnym) dyspozytorem ruchu
wywołania grupowe bazujące na usłudze Voice Broadcast Services – dystrybucja mowy (ogłoszenia) do wszystkich terminali znajdujących się w jednej komórce (ang. cell) lub tylko do grupy pracowników (o określonej funkcji) znajdujących się na danym obszarze
wywołania grupowe bazujące na usłudze Voice Group call service – pozwala na konwersację pewnej zdefiniowanej wcześniej grupie użytkowników w trybie półdupleks, czyli tylko jeden użytkownik może w danym momencie mówić; pozostali członkowie grupy mogą słuchać.
Architektura systemu
System bazuje na specyfikacji R-GSM, więc do jego budowy używa się elementów zwykłej sieci GSM. Część z nich została rozszerzona o dodatkowe oprogramowanie i sprzęt, umożliwiające realizację funkcji niewchodzących w skład standardowej implementacji rozwijanej przez konsorcjum standaryzacyjne 3GPP. Dodatkowo zaimplementowano bazy danych związane z adresowaniem komunikatów/rozmów do określonych (ze względu na pełnioną funkcję) grup odbiorców.
5 kanałów rozłożonych co 12,5 kHz dla komunikacji bezpośredniej DMO (łączność bezpośrednia (ang. Direct Mode Operation) czyli w której biorą udział terminale bez użycia infrastruktury telekomunikacyjnej (876,0 – 876,1 MHz)
7 kanałów rozłożonych co 200 kHz, używanych tak jak w innych standardach GSM (876,1–877,5 MHz jako uplink i 921–922,5 MHz jako downlink).
W Polsce sieć telekomunikacyjna pracująca w tym standardzie jest wdrażana od roku 2009 przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. i staje się częścią składową Europejskiego Systemu Zarządzania Ruchem Kolejowym. Inwestycja ta jest współfinansowana ze środków unijnych. Przetargi na implementację tego systemu obejmą zasięgiem około 15 tysięcy kilometrów linii kolejowych.
5 kwietnia 2011 PKP Polskie Linie Kolejowe podpisały umowę na zaprojektowanie, wybudowanie, wyposażenie, uruchomienie oraz skonfigurowanie funkcjonalne i przetestowanie infrastruktury GSM-R dla potrzeb radiołączności kolejowej i systemu ETCS poziom 2 na odcinku Legnica – Węgliniec – Bielawa Dolna. Umowa zawarta z konsorcjum firm Kapsch Sp. z o.o. i Kapsch CarrierCom AG została podpisana w ramach projektu „Modernizacja linii kolejowej E30 Etap II. Pilotażowe wdrożenie ETCS i GSM-R w Polsce na odcinku Legnica – Węgliniec – Bielawa Dolna” (linia kolejowa E30).
6 maja 2013 firma ATDI podpisała umowę z PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. na opracowanie „Wstępnego planowania radiowego GSM-R dla linii kolejowych objętych Narodowym Planem Wdrażania ERTMS w Polsce”.
W 2018 roku PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. podpisały umowy na budowę systemu ERTMS/GSM-R na prawie 14 tys. km zarządzanych linii kolejowych. Część dotycząca zabudowy sieci GSM-R obejmowała 13 800 km linii i miała wartość ponad 2,1 mld zł netto. Projekt „Budowa infrastruktury systemu ERTMS/GSM-R na liniach kolejowych PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. w ramach NPW ERTMS” obejmuje zabudowę GSM-R na 13 843,914 km linii kolejowych, budowę ok. 1200 radiowych obiektów radiokomunikacyjnych oraz budowę kabla światłowodowego na ok. 11 tys. km linii kolejowych.
W 2023 roku Najwyższa Izba Kontroli wskazała na znaczne opóźnienia we wdrażaniu systemu. Według NIK system GSM-R nie został wdrożony w zakresie zaplanowanym w Krajowym Programie Kolejowym i Krajowym Planie Wdrażania Interoperacyjności „Sterowanie”, a opóźnienie realizacji inwestycji przekraczało 1000 dni. Izba wskazała również, że opóźnienia we wdrożeniu GSM-R wpływały na opóźnienie inwestycji związanych z ETCS, ponieważ dla ich zakończenia wymagane było wcześniejsze wdrożenie systemu GSM-R.
W czerwcu 2024 roku Minister Infrastruktury przyjął Krajowy Plan Wdrażania Technicznej Specyfikacji Interoperacyjności „Sterowanie”, obejmujący harmonogram migracji z analogowego systemu VHF 150 MHz do cyfrowego GSM-R. W założeniach planu przyjęto, że docelowo GSM-R obejmie ok. 17 600 km istniejących linii kolejowych w Polsce, a migracja z systemu VHF 150 MHz ma być prowadzona obszarowo i etapami. Na sieci PKP PLK system VHF 150 MHz ma być wykorzystywany do prowadzenia ruchu do 31 grudnia 2029 roku, natomiast pełna zdolność techniczna GSM-R ma zostać osiągnięta w 2030 roku.
23 grudnia 2025 roku PLK SA podpisały ugodę z konsorcjum Nokia Solutions and Networks Sp. z o.o., Fonon Sp. z o.o. i SPC-2 Sp. z o.o., przy udziale Prokuratorii Generalnej RP. Ugoda zakończyła proces mediacyjny dotyczący roszczeń stron i umożliwiła dalsze wdrażanie systemu GSM-R na kluczowych liniach kolejowych zarządzanych przez PLK SA.
14 grudnia 2025 roku GSM-R został w pełni uruchomiony na pierwszych odcinkach linii kolejowych w rejonie Warszawy i Trójmiasta. Od 22 lutego 2026 roku PLK SA uruchomiły eksploatację wstępną systemu na kolejnych jedenastu odcinkach linii kolejowych, a od 8 marca 2026 roku system miał zostać wdrożony na nich w formule docelowej. Łącznie uruchomienia z okresu od grudnia 2025 do marca 2026 roku objęły ok. 1500 km linii kolejowych.
W kwietniu 2026 roku PLK SA poinformowały o montażu ostatniego masztu radiowego GSM-R na Centralnej Magistrali Kolejowej. Na ok. 224 km linii kolejowej nr 4 wybudowano 35 obiektów radiokomunikacyjnych, a uruchomienie i rozpoczęcie testów GSM-R na tej linii zaplanowano na sierpień 2026 roku. Według PLK system ETCS poziomu 2 wraz z GSM-R jest niezbędny do prowadzenia ruchu po CMK z prędkością 250 km/h.
Zobacz też
R-GSM - standard telefonii komórkowej przez konsorcjum standaryzacyjne 3GPP
↑Frequency Planning and frequency coordination for GSM 900, GSM 1800, E-GSM and GSM-R land mobile systems.
↑Zarządzenie Nr 23. Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia 7 czerwca 2006 r. w sprawie planu zagospodarowania częstotliwości dla zakresów 876 – 915 MHz oraz 921 – 960 MHz.
Rekomendacja Europejskiej Konferencji Administracji Poczty i Telekomunikacji: Frequency Planning and frequency coordination for GSM 900, GSM 1800, E-GSM and GSM-R land mobile systems
Zarządzenie Nr 23. Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia 7 czerwca 2006 r. w sprawie planu zagospodarowania częstotliwości dla zakresów 876 – 915MHz oraz 921 – 960MHz.
