Galerina

Hełmówka
	; Hełmówka rdzawa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	pieczarkowce
Rodzina	Galerinaceae
Rodzaj	hełmówka
	Nazwa systematyczna
	Galerina Earle; Bulletin of the New York Botanical Garden 5: 423 1909
	Typ nomenklatoryczny
	Galerina vittiformis (Fr.) Earle
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Galerina Earle (hełmówka) – rodzaj grzybów należący do rodziny Galerinaceae.

Charakterystyka

Grzyby saprotroficzne rosnące na mchu, ziemi lub drewnie. Owocniki wysmukłe z cienką skórką, mającą promieniowe strzępki. Kapelusze przeważnie suche, higrofaniczne, ze śladami osłony lub bez nich. Blaszki przyrośnięte. Trzony suche, kosmkowate lub nagie, rzadko ze skórkowatym pierścieniem, czasami ze strefą pierścieniową. Wysyp zarodników rdzawożółty lub rdzawobrązowy. Bazydiospory gładkie do brodawkowatych, migdałkowate, zwykle bez pory rostkowej, trama blaszek regularna (strzępki biegną równolegle).

Wiele gatunków to grzyby mszakolubne. U gatunków tych trzony często są bardzo cienkie, nitkowate, gdyż ich kapelusze podtrzymywane są przez gęste pędy mchów. Identyfikacja wielu gatunków hełmówek jest trudna i często konieczna jest analiza ich cech mikroskopowych.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji: Galerinaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi według Index Fungorum.

Takson utworzył Franklin Sumner Earle w 1909 r. Gatunkiem typowym jest Galerina vittiformis (Fr.) Earle. Synonimy naukowe:

Agaricus trib. Galera Fr.
Galera (Fr.) P. Kumm.
Galerula P. Karst.
Phaeogalera Kühner
Pholidotopsis Earle
Velomycena Pilát, Schweiz.

Polską nazwę podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1983 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki opisywane były dawniej jako bedłka lub łuskwiak.

Gatunki występujące w Polsce:

Galerina allospora A.H. Sm. & Singer 1955 – hełmówka pierścieniowozarodnikowa
Galerina ampullaceocystis P.D. Orton 1960 – hełmówka ampułkowatorozwierkowa
Galerina atkinsoniana A.H. Sm. 1953 – hełmówka mchowa
Galerina badipes (Fr.) Kühner 1935 – hełmówka brązowotrzonowa
Galerina calyptrata P.D. Orton 1960 – hełmówka okrytozarodnikowa
Galerina camerina (Fr.) Kühner 1955 – hełmówka świerkowa, hełmówka sklepiona
Galerina caulocystidiata Arnolds 1982 – hełmówka trzonocystydowa
Galerina cephalotricha Kühner 1973 – hełmówka głowocystydowa
Galerina cerina A.H. Sm. & Singer 1955 – hełmówka woskowata
Galerina cinctula P.D. Orton 1960 – hełmówka wielkorozwierkowa
Galerina clavata (Velen.) Kühner 1935 – hełmówka wielkozarodnikowa
Galerina embolus (Fr.) P.D. Orton 1960 – hełmówka piaskowa
Galerina fallax A.H. Sm. & Singer 1955 – hełmówka bezpierścieniowa
Galerina farinacea A.H. Sm. 1957 – hełmówka mokradłowa
Galerina fennica A.H. Sm. 1964 – hełmówka czapkozarodnikowa
Galerina gibbosa J. Favre 1936 – hełmówka żółtobrązowa
Galerina graminea (Velen.) Kühner 1935 – hełmówka murawowa, hełmówka trawowa
Galerina heimansii Reijnders 1959 – hełmówka czerwonawoblaszkowa
Galerina hybrida Kühner 1969 – hełmówka piszczelocystydowa
Galerina hypnorum (Schrank) Kühner, 1935 – hełmówka mszarowa
Galerina jaapii A.H. Sm. & Singer 1955 – hełmówka grzybówkopodobna, hełmówka grzybówkowata
Galerina josserandii Kühner 1957 – hełmówka torfowcolubna
Galerina karstenii A.H. Sm. & Singer 1964 – hełmówka rdzawawa
Galerina marginata (Batsch) Kühner 1935 – hełmówka jadowita
Galerina mniophila (Lasch) Kühner 1935 – hełmówka mcholubna
Galerina mycenoides (Fr.) Kühner 1935 – hełmówka grzybówkowata
Galerina nana (Petri) Kühner 1935 – hełmówka drobna
Galerina norvegica A.H. Sm. 1964 – hełmówka norweska
Galerina pallida (Pilát) E. Horak & M.M. Moser 1967 – hełmówka blada
Galerina paludosa (Fr.) Kühner 1935 – hełmówka błotna
Galerina permixta (P.D. Orton) Pegler 1975 – hełmówka wierzbowa, hełmówka wierzbolubna
Galerina perplexa A.H. Sm. 1964 – hełmówka oszroniona
Galerina phillipsii D.A. Reid 1984 – hełmówka angielska
Galerina praticola (F.H. Møller) P.D. Orton 1960 – hełmówka tundrowa
Galerina pruinatipes A.H. Sm. 1953 – hełmówka gorzka
Galerina pseudomycenopsis Pilát 1954 – hełmówka lepka
Galerina pseudotundrae Kühner 1973 – hełmówka arktoalpejska
Galerina pumila (Pers.) Singer 1961 – hełmówka grzybówkowa
Galerina sahleri (Quél.) Kühner 1948 – hełmówka pajęczynowata
Galerina sideroides (Bull.) Kühner 1935 – hełmówka nadrzewna
Galerina sphagnorum (Pers.) Kühner 1935 – hełmówka torfowcowa
Galerina stagnina (Fr.) Kühner 1935 – hełmówka białopierścieniowa
Galerina stordalii A.H. Sm. 1964 – hełmówka jasnotrzonowa
Galerina stylifera (G.F. Atk.) A.H. Sm. & Singer 1958 – hełmówka prążkowana
Galerina subbadipes Huijsman 1955 – hełmówka brązowawa
Galerina subclavata Kühner 1973 – hełmówka śródmchowa
Galerina tibiicystis (G.F. Atk.) Kühner 1935 – hełmówka oprószona, hełmówka rzodkiewkowonna
Galerina triscopa (Fr.) Kühner 1935 – hełmówka pniakowa
Galerina uncialis (Britzelm.) Kühner 1935 – hełmówka mączna
Galerina vittiformis (Fr.) Singer 1950 – hełmówka rdzawa

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody (bez przypisów) i innych.

Przypisy

1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2024-01-01] (ang.).
1 2 EwaldE. Gerhardt EwaldE., Grzyby: wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, s. 378, ISBN 83-7404-513-2 .
↑ BarbaraB. Grzesiak BarbaraB., Grzegorz J.G.J. Wolski Grzegorz J.G.J., Bryophilous Species of the Genus Galerina in Peat Bogs of Central Poland, „Herzogia”, 28 (2), 2015, s. 607–623, DOI: 10.13158/heia.28.2.2015.607 (ang.).
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-09-15] (ang.).
1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 252–259, ISBN 83-89648-09-1 .
1 2 Galerina (hełmówka) [online] [dostęp 2024-01-01] (ang.).
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-08-30] .
↑ W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu G. pseudobadipes.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 0234-01-01] (pol.).
↑ W. Wojewoda podał nazwę dla synonimu Galerina laevis.
↑ Według Index Fungorum takson niepewny.
↑ Nazwa według S. Domańskiego.
↑ Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2024-01-01] (ang.).

[if-1] 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2024-01-01] (ang.).

[ger-2] 1 2 EwaldE. Gerhardt EwaldE., Grzyby: wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, s. 378, ISBN 83-7404-513-2 .

[bryo-3] BarbaraB. Grzesiak BarbaraB., Grzegorz J.G.J. Wolski Grzegorz J.G.J., Bryophilous Species of the Genus Galerina in Peat Bogs of Central Poland, „Herzogia”, 28 (2), 2015, s. 607–623, DOI: 10.13158/heia.28.2.2015.607 (ang.).

[sf-4] Species Fungorum [online] [dostęp 2013-09-15] (ang.).

[check-5] 1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 252–259, ISBN 83-89648-09-1 .

[atlas-6] 1 2 Galerina (hełmówka) [online] [dostęp 2024-01-01] (ang.).

[kom-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-08-30] .

[uw-8] W. Wojewoda podał nazwę polską dla synonimu G. pseudobadipes.

[lit-9] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 0234-01-01] (pol.).

[uw2-10] W. Wojewoda podał nazwę dla synonimu Galerina laevis.

[niep-11] Według Index Fungorum takson niepewny.

[12] Nazwa według S. Domańskiego.

[if2-13] Index Fungorum (gatunki) [online] [dostęp 2024-01-01] (ang.).