Geonoma

*Geonoma*
	; Geonoma deversa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	arekowce
Rodzina	arekowate
Rodzaj	Geonoma
	Nazwa systematyczna
	Geonoma Willd.; Sp. Pl., ed. 4. 4: 593 (1805)
	Typ nomenklatoryczny
	G. simplicifrons Willdenow
Synonimy
	Gynestum Poit.; Kalbreyera Burret; Roebelia Engel; Taenianthera Burret; Vouay Aubl.;
	Gynestum Poit.; Kalbreyera Burret; Roebelia Engel; Taenianthera Burret; Vouay Aubl.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Geonoma – rodzaj roślin z rodziny arekowatych. Obejmuje 68 gatunków. Występują one w strefie międzyzwrotnikowej kontynentów amerykańskich, od środkowego Meksyku na północy po Paragwaj i południową Brazylię na południu. Cztery gatunki rosną także na Antylach. Podszytowe palmy tropikalnych lasów nizinnych i lasów górskich, w tym sięgające nawet 3150 m n.p.m. (Geonoma undata w Andach). Niektóre (np. Geonoma cuneata) rosną w ciekach (są reofitami).

Niektóre gatunki uprawiane są jako ozdobne, a ich pąki liściowe (tzw. kapusta palmowa) są spożywane. Liście tych palm bywają używane do przykrywania dachów, które cechują się długą trwałością (od 6 do 12 lat).

Morfologia

Pokrój: Palmy niewielkich lub średnich rozmiarów, z pojedynczymi kłodzinami lub rosnące kępiasto, pozbawione kolców. Z kłodziną smukłą i wzniesioną lub bardzo skróconą i podziemną, z niezbyt wydatnymi lub okazałymi śladami liściowymi, zbliżonymi lub oddalonymi od siebie, od zewnątrz kłodzina jest włóknista, barwy od pomarańczowej do szarej.

Liście: Pojedyncze i rozwidlone na końcu, z 2–3 parami listków lub pierzastozłożone, podzielone regularnie (tj. na równe odcinki) lub nieregularne – różnej wielkości odcinki, całobrzegie lub rozwidlone na końcach. Pochwy liściowe krótkie, otwierające się po przeciwnej stronie względem ogonka, nagie lub omszone. Ogonek liściowy różnej długości, od góry rynienkowaty lub płaski, od spodu zaokrąglony, gładki lub omszony. Blaszki liściowe skórzaste lub cienkie, zwykle gładkie z wierzchu, a od spodu zwykle omszone lub pokryte łuskami, zwłaszcza na głównych wiązkach przewodzących.

Kwiaty: Jednopłciowe, ale kwiaty obu płci wyrastają na tych samych roślinach (palmy jednopienne). Kwiatostany są kłosokształtne, rozwidlone lub rozgałęziają się 3–4-krotnie. Szypuła kwiatostanu różnej długości, naga lub omszona. Podsadka (spatha) rurkowata, krótka lub długa, cienka lub skórzasta, naga lub owłosiona, zaostrzona. Podobne podsadki wyrastają w kątach rozgałęzień kwiatostanu. Na osi rozwijają się triady kwiatów w owłosionych lub nagich zagłębieniach osi kwiatostanu, wsparte podsadkami przylegającymi lub odstającymi, ułożonymi skrętolegle, w okółkach lub rzędami na osi kwiatostanu.; Kwiaty męskie do połowy wystają z zagłębienia osi kwiatostanu. Trzy listki zewnętrznego okółka okwiatu wolne, wąskie, z zaokrąglonym końcem. Trzy listki wewnętrznego zrośnięte na ponad połowie długości. Pręcików jest zwykle 6 (rzadziej 3 lub więcej). Nitki różnie wykształcone, zrośnięte lub wolne, krótkie lub długie. Łącznik w główce pręcika się rozwidla i pylniki są rozchylone i wydłużone, czasem krótkie i złączone.; Kwiaty żeńskie mocno zagłębione w osi kwiatostanu z której wystają tylko ich końce. Trzy listki okółka zewnętrznego są zrośnięte nasadami i przylegają do osi kwiatostanu. Trzy listki okółka wewnętrznego zrośnięte są w rurkę, z trzema odgiętymi łatkami na końcu. Prątniczki połączone w rurkę z 6 łatkami lub ząbkami. Zalążnia początkowo trójkomorowa, ale w czasie kwitnienia rozwija się tylko jedna z jednym zalążkiem. Szyjka słupka rurkowata zwieńczona silnie odgiętymi i wąskimi ramionami znamienia.

Owoce: Kulistawe, czasem z zaostrzonym nieco wierzchołkiem, zielone do brązowych lub czarnopurpurowych, jednonasienne pestkowce. Szypułki w czasie dojrzewania owoców często jaskrawo zabarwione. Egzokarp jest cienki i gładki. Mezokarp cienki, podłużnie włóknisty. Endokarp błoniasty lub skorupiasty i pomarszczony. Nasiono kuliste. Owoce tego rodzaju bywają niewielkie, u niektórych gatunków dochodząc ledwie do 4,5 mm średnicy – są to najmniejsze owoce wśród palm.

Systematyka

Rodzaj z rodziny arekowatych (Arecaceae) z rzędu arekowców (Arecales). W obrębie rodziny należy do podrodziny Arecoideae, plemienia Geonomateae.

Wykaz gatunków

Geonoma aspidiifolia Spruce
Geonoma baculifera (Poit.) Kunth
Geonoma bernalii A.J.Hend.
Geonoma braunii (F.W.Stauffer) A.J.Hend.
Geonoma brenesii Grayum
Geonoma brongniartii Mart.
Geonoma calyptrogynoidea Burret
Geonoma camana Trail
Geonoma chlamydostachys Galeano
Geonoma chococola Wess.Boer
Geonoma concinna Burret
Geonoma concinnoidea A.J.Hend.
Geonoma congesta H.Wendl. ex Spruce
Geonoma cuneata H.Wendl. ex Spruce
Geonoma deneversii A.J.Hend.
Geonoma deversa (Poit.) Kunth
Geonoma dindoensis A.J.Hend.
Geonoma divisa H.E.Moore
Geonoma elegans Mart.
Geonoma epetiolata H.E.Moore
Geonoma euspatha Burret
Geonoma ferruginea H.Wendl. ex Spruce
Geonoma fosteri A.J.Hend.
Geonoma frontinensis Burret
Geonoma galeanoae A.J.Hend.
Geonoma gentryi A.J.Hend.
Geonoma hollinensis A.J.Hend., Borchs. & Balslev
Geonoma hugonis Grayum & de Nevers
Geonoma interrupta (Ruiz & Pav.) Mart.
Geonoma lanata A.J.Hend., Borchs. & Balslev
Geonoma laxiflora Mart.
Geonoma lehmannii Dammer ex Burret
Geonoma leptospadix Trail
Geonoma longepedunculata Burret
Geonoma longivaginata H.Wendl. ex Spruce
Geonoma macrostachys Mart.
Geonoma maxima (Poit.) Kunth
Geonoma monospatha de Nevers
Geonoma mooreana de Nevers & Grayum
Geonoma multisecta (Burret) Burret
Geonoma occidentalis (A.J.Hend.) A.J.Hend.
Geonoma oldemanii Granv.
Geonoma oligoclona Trail
Geonoma operculata A.J.Hend.
Geonoma orbignyana Mart.
Geonoma paradoxa Burret
Geonoma pauciflora Mart.
Geonoma peruviana A.J.Hend.
Geonoma pinnatifrons Willd.
Geonoma poeppigiana Mart.
Geonoma pohliana Mart.
Geonoma poiteauana Kunth
Geonoma sanmartinensis A.J.Hend.
Geonoma santanderensis Galeano & R.Bernal
Geonoma schizocarpa A.J.Hend.
Geonoma schottiana Mart.
Geonoma scoparia Grayum & de Nevers
Geonoma simplicifrons Willd.
Geonoma spinescens H.Wendl. ex Burret
Geonoma stricta (Poit.) Kunth
Geonoma talamancana Grayum
Geonoma tenuissima H.E.Moore
Geonoma triandra (Burret) Wess.Boer
Geonoma triglochin Burret
Geonoma trigona (Ruiz & Pav.) A.H.Gentry
Geonoma umbraculiformis Wess.Boer
Geonoma undata Klotzsch
Geonoma venosa A.J.Hend.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2024-10-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2024-10-20] (ang.).
1 2 3 4 Geonoma Willd.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2024-10-20].
↑ Geonoma Willdenow, [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [online], Smithsonian Institution [dostęp 2024-10-20] .
1 2 3 Richard A.R.A. Howard Richard A.R.A., Flora of the Lesser Antilles, t. 3, Arnold Arboretum, Harvard University, 1979, s. 364 .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Geonoma Willd., [w:] PalmWeb [online] [dostęp 2024-10-20] .
1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 384, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. IV. Flowering Plants. Monocotyledons. Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin, Heidelberg: Springer, 1998, s. 319, 385. ISBN 978-3-642-08378-5.
↑ Genus: Geonoma Willd.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2024-10-20].

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2024-10-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2024-10-20] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 Geonoma Willd.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2024-10-20].

[ing-4] Geonoma Willdenow, [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [online], Smithsonian Institution [dostęp 2024-10-20] .

[howard-5] 1 2 3 Richard A.R.A. Howard Richard A.R.A., Flora of the Lesser Antilles, t. 3, Arnold Arboretum, Harvard University, 1979, s. 364 .

[palmweb-6] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Geonoma Willd., [w:] PalmWeb [online] [dostęp 2024-10-20] .

[mabb-7] 1 2 3 David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 384, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[kubitzki-8] K.Kubitzki (red.): The Families and Genera of Vascular Plants. IV. Flowering Plants. Monocotyledons. Alismatanae and Commelinanae (except Gramineae). Berlin, Heidelberg: Springer, 1998, s. 319, 385. ISBN 978-3-642-08378-5.

[grin-9] Genus: Geonoma Willd.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2024-10-20].