Giluszek

Giluszek
	Carpodacus sibiricus
	(Pallas, 1773)
	; Samiec
	; Samica
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	łuszczakowate
Podrodzina	łuskacze
Plemię	Carpodacini
Rodzaj	Carpodacus
Gatunek	Carpodacus sibiricus
Synonimy
	Loxia sibirica Pallas, 1773; Uragus sibiricus (Pallas, 1773); Pyrrhula sanguinolenta Temminck & Schlegel, 1848; Carpodacus lepidus (A. David & Oustalet, 1877);
	Loxia sibirica Pallas, 1773; Uragus sibiricus (Pallas, 1773); Pyrrhula sanguinolenta Temminck & Schlegel, 1848; Carpodacus lepidus (A. David & Oustalet, 1877);
Podgatunki
	C. s. sibiricus (Pallas, 1773); C. s. ussuriensis (Buturlin, 1915); C. s. sanguinolentus (Temminck & Schlegel, 1848); C. s. lepidus (A. David & Oustalet, 1877); C. s. henrici (Oustalet, 1892);
	C. s. sibiricus (Pallas, 1773); C. s. ussuriensis (Buturlin, 1915); C. s. sanguinolentus (Temminck & Schlegel, 1848); C. s. lepidus (A. David & Oustalet, 1877); C. s. henrici (Oustalet, 1892);
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Giluszek (Carpodacus sibiricus) – gatunek małego, przeważnie osiadłego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Występuje w Azji. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Występowanie

Zamieszkuje środkową, wschodnią i zachodnią Azję. Jego środowiskiem występowania są gęste i podmokłe tajgi, często znajdujące się nad rzekami z bujną roślinnością.

Systematyka

W tradycyjnym ujęciu systematycznym, podtrzymywanym przez autorów Kompletnej listy ptaków świata, serwis Birds of the World oraz AviList, wyróżnia się 5 podgatunków giluszka:

C. s. sibiricus (Pallas, 1773) – giluszek syberyjski
C. s. ussuriensis (Buturlin, 1915)
C. s. sanguinolentus (Temminck & Schlegel, 1848)
C. s. lepidus (A. David & Oustalet, 1877) – giluszek chiński
C. s. henrici (Oustalet, 1892)

Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC), a od 2022 roku także Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) wydzielają podgatunki lepidus i henrici do osobnego gatunku – Carpodacus lepidus.

Morfologia i głos

Mniejszy od dziwonii, krępy łuszczak z długim, biało obrzeżonym ogonem i krótkim dziobem. Na skrzydłach białe pasy, niektóre pióra biało obrzeżone. Dymorfizm płciowy wyraźny. Samiec ma głowę, spód ciała i kuper karminowoczerwone. Wierzch głowy szarawy. Samica niekontrastowa, wszystkie czerwone partie u samca są u niej brązowe. U młodego samca w tym samym roku, w którym się wykluł, pod koniec lata lub jesienią pojawiają się czerwone pióra.

Wymiary
długość ciała	masa ciała
15–16,5 cm; 16–18 cm; 18 cm	16–26 g

Głos kontaktowy giluszka przypomina wątły głos łuskowca. Głos ostrzegawczy to przypominające ziębę „fink”. Jego piosenka to szybka, krótka zwrotka składająca się z gwizdów i pisków w skocznym rytmie. Przypomina nieco sosnówkę. Łatwa do zapamiętania.

Status zagrożenia

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN, jak wyżej wspomniano, takson ten dzielony jest na dwa gatunki, oba zaliczane są do kategorii najmniejszej troski (LC, ang. Least Concern). Liczebność populacji nie została dokładnie określona, giluszek syberyjski jest opisywany jako pospolity, zaś giluszek chiński – od pospolitego po rzadki. Trend liczebności populacji obu tych taksonów nie został zbadany, ale ze względu na brak istotnych zagrożeń oceniany jest jako stabilny.

Przypisy

1 2 Carpodacus sibiricus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 D.D. Lepage D.D., Siberian Long-tailed Rosefinch Carpodacus sibiricus, [w:] Avibase [online] [dostęp 2024-03-28] (ang.).
1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-04] (ang.).
1 2 BirdLife International, Carpodacus sibiricus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2022, wersja 2025-2 [dostęp 2026-05-04] (ang.).
1 2 3 Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Carpodacini Bonaparte, 1853 (wersja: 2024-10-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-04].
↑ Long-tailed Rosefinch, [w:] eBird [online], Cornell Lab of Ornithology [dostęp 2024-03-02] (ang.).
1 2 3 4 LarsL. Svensson LarsL., KillianK. Mullarney KillianK., DanD. Zetterström DanD., DariuszD. Graszka-Petrykowski DariuszD., TadeuszT. Stawarczyk TadeuszT., Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego, Wydanie III, poprawione i zaktualizowane, Przewodnik Collinsa, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 402–403, ISBN 978-83-7763-647-3 [dostęp 2024-03-02] .
1 2 3 Handbook of the Birds of the World. J. del Hoyo, A. Elliott & D.A. Christie (red.). T. 15: Weavers to New World Warblers. Barcelona: Lynx Edicions, 2010, s. 580. ISBN 978-84-96553-68-2. (ang.).
1 2 3 Clement, P. & V. Arkhipov: Long-tailed Rosefinch (Carpodacus sibiricus), version 1.0. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2024-03-28]. (ang.).
↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).
↑ HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-05-04] .
1 2 Carpodacus lepidus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2022, wersja 2025-2 [dostęp 2026-05-04] (ang.).
↑ RobR. Hume RobR. i inni red., Ptaki Europy: przewodnik do rozpoznawania, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 606, ISBN 978-83-7763-608-4 [dostęp 2024-04-20] .

Linki zewnętrzne

Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] 1 2 Carpodacus sibiricus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[avibase-2] 1 2 D.D. Lepage D.D., Siberian Long-tailed Rosefinch Carpodacus sibiricus, [w:] Avibase [online] [dostęp 2024-03-28] (ang.).

[ioc-3] 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-05-04] (ang.).

[iucn-4] 1 2 BirdLife International, Carpodacus sibiricus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2022, wersja 2025-2 [dostęp 2026-05-04] (ang.).

[mk-5] 1 2 3 Systematyka i nazewnictwo polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Carpodacini Bonaparte, 1853 (wersja: 2024-10-23). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-05-04].

[6] Long-tailed Rosefinch, [w:] eBird [online], Cornell Lab of Ornithology [dostęp 2024-03-02] (ang.).

[:0-7] 1 2 3 4 LarsL. Svensson LarsL., KillianK. Mullarney KillianK., DanD. Zetterström DanD., DariuszD. Graszka-Petrykowski DariuszD., TadeuszT. Stawarczyk TadeuszT., Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego, Wydanie III, poprawione i zaktualizowane, Przewodnik Collinsa, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 402–403, ISBN 978-83-7763-647-3 [dostęp 2024-03-02] .

[HBW-8] 1 2 3 Handbook of the Birds of the World. J. del Hoyo, A. Elliott & D.A. Christie (red.). T. 15: Weavers to New World Warblers. Barcelona: Lynx Edicions, 2010, s. 580. ISBN 978-84-96553-68-2. (ang.).

[botw-9] 1 2 3 Clement, P. & V. Arkhipov: Long-tailed Rosefinch (Carpodacus sibiricus), version 1.0. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2024-03-28]. (ang.).

[avilist-10] AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025, 2025, DOI: 10.2173/avilist.v2025 (ang.).

[hbwcheck-11] HBW and BirdLife International, Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 10 [online], październik 2025 [dostęp 2026-05-04] .

[iucn1-12] 1 2 Carpodacus lepidus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2022, wersja 2025-2 [dostęp 2026-05-04] (ang.).

[13] RobR. Hume RobR. i inni red., Ptaki Europy: przewodnik do rozpoznawania, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 606, ISBN 978-83-7763-608-4 [dostęp 2024-04-20] .