Gioconda Belli na Targach Książki w Lipsku (2016) | |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Narodowość |
nikaraguańska (do 2023), chilijska (od 2023), hiszpańska (od 2024) |
| Język | |
| Dziedzina sztuki | |
| Gatunek | |
| Ważne dzieła | |
|
La mujer habitada (1988) | |
| Nagrody | |
|
Premio Casa de las Américas (1978) | |
| Strona internetowa | |
Gioconda Belli (ur. 9 grudnia 1948 w Managui) – nikaraguańska poetka, prozaiczka i aktywistka polityczna (w 2023 pozbawiona obywatelstwa Nikaragui). W młodości uczestniczyła w rewolucji sandinistowskiej i działała w strukturach Sandinistowskiego Frontu Wyzwolenia Narodowego (hiszp. Frente Sandinista de Prelación Nacional, FSLN). Po 1979 roku pełniła funkcje w administracji państwowej, a w późniejszych latach krytykowała rządy Daniela Ortegi i Rosario Murillo. Jest laureatką m.in. Premio Biblioteca Breve oraz Premio Sor Juana Inés de la Cruz; obie nagrody otrzymała za powieść El infinito en la palma de la mano.
Pochodzi z zamożnej rodziny z Managui, a jako nastolatka została wysłana do szkoły z internatem w Hiszpanii. Matka pisarki, Gloria Pereira (założycielka Teatru Eksperymentalnego w Managui), uczęszczała do Ravenhill Academy w Filadelfii wraz z późniejszą księżną Monako, Grace Kelly. Belli uczyła się w Colegio de la Asunción w Managui, a następnie w Royal School of Santa Isabel w Madrydzie, gdzie w 1965 roku uzyskała dyplom ukończenia szkoły średniej (maturę).
Po wyjeździe do Stanów Zjednoczonych ukończyła Charles Morris Price School w Filadelfii (dyplom z reklamy i dziennikarstwa), a następnie studiowała zarządzanie reklamą w INCAE Business School. Po powrocie do Nikaragui pracowała w branży reklamowej.
Debiutowała w 1970 roku, publikując wiersze m.in. w „El Gallo Ilustrado”, „Prensa Literaria” oraz „Nicaracuac”. Jej wczesne publikacje wywoływały kontrowersje, m.in. z powodu otwartego języka i erotyki.
Po powrocie do Nikaragui rozpoczęła karierę w branży reklamowej, pracując początkowo dla firmy Pepsi-Cola jako łącznik z agencją Publisa, która następnie zatrudniła ją na stanowisku account executive. To właśnie poprzez kontakty zawodowe w agencji poznała Camila Ortegę (brata Daniela Ortegi), który wprowadził ją w struktury sandinistowskiego ruchu oporu i zaprosił do współpracy z organizacją.
W 1970 roku oficjalnie dołączyła do FSLN, uczestnicząc w działaniach przeciwko reżimowi Anastasio Somozy Debayle. Przez lata łączyła pracę w branży reklamowej z działalnością podziemną, wykorzystując swoją pozycję zawodową jako przykrywkę do zbierania informacji i filingowania raportów dla sandinistów. Była członkinią Komisji Polityczno-Dyplomatycznej FSLN, zajmowała się przerzutem pieniędzy i broni oraz pełniła funkcję kierowcy Tomása Borge.
W 1975 roku, po wyroku trybunału wojskowego, została zmuszona do wyjazdu na emigrację; przebywała m.in. w Meksyku i Kostaryce. W tym okresie podróżowała w celach organizacyjnych i informacyjnych, wspierając działania sandinistów za granicą.
Po zwycięstwie rewolucji w 1979 roku wróciła do Nikaragui i objęła stanowiska w administracji państwowej, m.in. kierując państwowym kanałem telewizyjnym oraz pracując przy informacji zagranicznej oraz w instytucjach związanych z organizacją wyborów. W latach 80. współtworzyła nieformalną grupę „Partia Lewicy Erotycznej” (hiszp. Partido de la Izquierda Erótica, PIE), która w sposób prowokacyjny i artystyczny walczyła o uwzględnienie praw kobiet i spraw cielesności w programie politycznym sandinistów.
W 1986 roku ograniczyła aktywność urzędową, koncentrując się na pracy literackiej. Jej pierwsze małżeństwo (z Mariano Downingiem) zakończyło się rozwodem w 1976 roku. W 1977 roku w Kostaryce poślubiła Sergia de Castro, sandinistę i ojca jej syna Camila; związek ten rozpadł się w 1979 roku po gorzkim sporze o opiekę nad dzieckiem. W 1987 roku (dokładnie 10 kwietnia) wyszła za mąż po raz trzeci, za amerykańskiego dziennikarza Charlesa Castaldiego z NPR. Łącznie ze wszystkich związków posiada czworo dzieci: Maryam i Melissę (z pierwszego małżeństwa), syna Camila (z drugiego małżeństwa z Sergio de Castro) oraz córkę Adrianę (z trzeciego małżeństwa z Charlsem Castaldim). Doświadczenie łączenia macierzyństwa z walką rewolucyjną stało się jednym z wiodących motywów jej twórczości autobiograficznej.
W latach 1990–2013 dzieliła życie między Nikaraguę a Stany Zjednoczone (mieszkała w Santa Monica), gdzie skupiła się przede wszystkim na pracy literackiej. W tym okresie opublikowała swoje najważniejsze powieści, w tym autobiografię El país bajo mi piel, która przyniosła jej międzynarodowy rozgłos. Mimo emigracji pozostawała aktywną komentatorką nikaraguańskiego życia politycznego, dystansując się stopniowo od autorytarnych tendencji w partii sandinistowskiej. Na stałe osiadła w kraju w 2013 roku.
W 2018 roku publicznie poparła protesty społeczne w Nikaragui i krytykowała działania władz państwowych wobec demonstrantów. W lutym 2023 roku władze Nikaragui pozbawiły ją obywatelstwa wraz z 93 innymi opozycjonistami, a decyzji tej towarzyszyły działania wymierzone w ich majątek.
Jej brat, Humberto Belli Pereira, był ministrem edukacji w rządzie Violety Chamorro (1990–1997) i podobnie jak siostra stał się celem represji reżimu Ortegi; w 2021 roku wydano za nim nakaz aresztowania, po czym udał się on na ponowne wygnanie. W 2023 roku został on również pozbawiony nikaraguańskiego obywatelstwa.
W 2023 roku Gioconda Belli przyjęła obywatelstwo Chile, a w styczniu 2024 roku otrzymała obywatelstwo Hiszpanii. Od czasu wygnania mieszka na stałe w Madrycie.
Jej proza bywa zaliczana do nurtu realizmu magicznego, choć autorka łączy go ze współczesną problematyką społeczną i polityczną. Styl Belli cechuje się liryzmem i akcentowaniem podmiotowości kobiet w historii i mitologii Ameryki Centralnej. Wczesny etap jej poezji, m.in. tom Sobre la grama (1972), wiązano z przełamywaniem konserwatywnych norm obyczajowych w Nikaragui.
Jej autobiografia El país bajo mi piel (2001) stała się międzynarodowym bestsellerem, a powieść El infinito en la palma de la mano (2008) została wyróżniona prestiżową nagrodą Biblioteca Breve oraz nagrodą Sor Juana Inés de la Cruz, przyznawaną najwybitniejszym pisarkom hiszpańskojęzycznym.