Projektował kościoły, pałace i wille, a także prowadził rozbudowy oraz przebudowy starszych obiektów. Do jego najbardziej znanych prac należą kościół Santa Maria del Rosario, zwany kościołem Gesuatów, Palazzo Grassi i Villa Cordellina. Ukończył również rozpoczętą przez Longhenę budowę Ca’ Rezzonico oraz opracował koncepcję barokowej przebudowy wnętrza katedry w Koprze.
Życiorys
Giorgio Massari urodził się 13 października 1687 roku w Wenecji jako syn cieśli Stefana Massariego i Cateriny Pol. Został ochrzczony dwa dni później w kościele San Luca. Jego ojciec pochodził z miejscowości Vico i przed narodzinami syna osiedlił się w Wenecji.
Nie zachowały się dokumenty pozwalające dokładnie odtworzyć wykształcenie architektoniczne Massariego. Dawniej uważano go za ucznia Antonia Gaspariego lub Andrei Tiralego, jednak współcześni badacze ostrożniej opisują te zależności. W jego projektach widoczne były przede wszystkim wpływy Palladia, Sansovina, Longheny i XVII-wiecznej architektury weneckiej.
Najstarszą znaną, datowaną realizacją Massariego była willa z kaplicą w Istranie, zamówiona w 1712 roku przez kupca Paola Tamagnina. W kolejnych latach architekt projektował wille i kościoły na obszarze Wenecji Euganejskiej, a także kończył budowle rozpoczęte przez innych twórców. Do jego wczesnych realizacji należały Villa Corner w Cavasagrze, oratorium w Badia Polesine i kościół parafialny w San Martino di Lupari.
W 1720 roku filipini z Brescii powierzyli mu projekt kościoła Santa Maria della Pace. Architekt opracował ogólną koncepcję świątyni, jej elewację, wnętrze i część wyposażenia, natomiast bezpośrednim prowadzeniem robót zajmowali się miejscowi budowniczowie. Projekt przyczynił się do wzrostu jego znaczenia jako architekta budowli sakralnych.
Od 1725 roku Massari kierował budową kościoła Santa Maria del Rosario w Wenecji. Świątynia, znana jako kościół Gesuatów, została zaprojektowana na planie pojedynczej nawy z bocznymi kaplicami i monumentalną fasadą kolumnową. W dekoracji wnętrza uczestniczyli m.in. Giovanni Battista Tiepolo i Giovanni Maria Morlaiter.
W latach 30. XVIII wieku pracował nad kilkoma ważnymi inwestycjami, w tym Villa Cordellina w Montecchio Maggiore i kościołem Santa Maria della Pietà w Wenecji. W obu realizacjach zastosował klasycyzujące układy kompozycyjne, uzupełnione elementami charakterystycznymi dla późnego baroku i rokoka.
W 1737 lub 1738 roku przesłał do Kopru model i projekty przebudowy wnętrza miejscowej katedry. Prawdopodobnie nigdy osobiście nie odwiedził miasta, a realizacją jego koncepcji kierowali na miejscu Lorenzo Martinuzzi i inni budowniczowie. Zasadniczy układ barokowego wnętrza świątyni odpowiada projektowi Massariego, choć wprowadzano do niego zmiany podczas prowadzenia prac.
W 1748 roku rozpoczął projektowanie Palazzo Grassi nad Canal Grande. Budowa była kontynuowana po śmierci architekta i została ukończona w 1772 roku. W zbliżonym okresie Massari prowadził końcowe prace przy położonym po przeciwnej stronie kanału Ca’ Rezzonico, którego budowę rozpoczął Baldassare Longhena.
W 1735 roku Massari poślubił Pisanę Bianconi, wdowę po Paolu Tamagninie. Małżeństwo nie miało dzieci. Architekt zmarł 20 grudnia 1766 roku w Wenecji i został pochowany w kościele San Giovanni in Bragora, w grobowcu rodziny Tamagnin.
Twórczość
Twórczość Massariego jest zaliczana do późnego baroku weneckiego, choć w jego pracach widoczne są również cechy rokoka i wczesnego klasycyzmu. Stosował symetryczne układy elewacji, monumentalne porządki architektoniczne i rozwiązania inspirowane architekturą Palladia, unikając jednak nadmiernie dynamicznych form typowych dla części architektury rzymskiego baroku.
W projektach kościołów Massari wykorzystywał najczęściej jednonawowe wnętrza z bocznymi kaplicami, wyodrębnionym prezbiterium i rozbudowanym systemem kolumn lub pilastrów. Projektował również wyposażenie wnętrz, w tym ołtarze, stalle, balustrady i elementy dekoracji architektonicznej.
Jego wille nawiązywały do palladiańskiego modelu podmiejskiej rezydencji, natomiast projekty pałaców rozwijały tradycyjny wenecki układ z reprezentacyjnym pomieszczeniem środkowym i pomieszczeniami rozmieszczonymi po bokach. Massari często podejmował się także ukończenia starszych budowli, starając się zachować ich podstawowy charakter i uzupełniać go własnymi rozwiązaniami.
Wybrane realizacje i projekty
Poniższe zestawienie obejmuje ważniejsze udokumentowane realizacje Giorgia Massariego, prowadzone przez niego przebudowy i ukończenia starszych budowli, a także wybrane dzieła przypisywane mu w literaturze. Nie stanowi pełnego katalogu jego twórczości.
Niezrealizowany projekt przebudowy lub nowej siedziby władz miejskich
Recepcja
Massari jest uznawany za jednego z najważniejszych architektów weneckich pierwszej połowy XVIII wieku. W historiografii jego twórczość jest opisywana jako ogniwo łączące barokową tradycję Longheny z późniejszym powrotem do klasycyzmu i dziedzictwa Palladia.
Za jego główne dzieła sakralne uważa się kościół Santa Maria del Rosario w Wenecji i Santa Maria della Pace w Brescii, natomiast najważniejszym samodzielnie zaprojektowanym pałacem był Palazzo Grassi. Villa Cordellina jest zaliczana do najbardziej reprezentatywnych przykładów jego architektury rezydencjonalnej.
↑HelenaSeražin:Poskus umetnostnozgodovinskega orisa palače Bruti v Kopru. W:Palača in družina Bruti v Kopru s knjižnimi deli škofa Agostina grofa Brutija.Peter Štoka (red.).Koper:Osrednja knjižnica Srečka Vilharja Koper,2014,s.13–44.(słoweń.).
Bibliografia
AntonioMassari:Giorgio Massari, architetto veneziano del Settecento.Vicenza:1971.(wł.).
AntonioMassari:Giorgio Massari: opera completa.Vicenza:1981.(wł.).
MicaelaMander:Massari, Giorgio.Dizionario Biografico degli Italiani, Treccani,2008.[dostęp 2026-07-27].(wł.).
Massari Giorgio.Dizionario Biografico dei Friulani.[dostęp 2026-07-27].(wł.).
.jpg)
