Global Combat Air Programme

Model koncepcyjny samolotu opracowywanego w ramach GCAP, zaprezentowany w 2024 roku w Tokio

Global Combat Air Programme (GCAP) – międzynarodowy program rozwoju samolotu bojowego szóstej generacji oraz powiązanych z nim systemów, realizowany przez Japonię, Wielką Brytanię i Włochy. Został ogłoszony 9 grudnia 2022 roku. Jego głównym celem jest opracowanie nowego samolotu bojowego, który ma wejść do służby od 2035 roku, zastępując m.in. samoloty Eurofighter Typhoon w siłach powietrznych Wielkiej Brytanii i Włoch oraz Mitsubishi F-2 w Japonii.

Geneza i utworzenie programu

Brytyjskie prace nad następcą Eurofightera Typhoona doprowadziły w 2018 roku do przedstawienia projektu Tempest. W 2019 roku do współpracy z Wielką Brytanią przystąpiły Włochy. Równolegle Japonia prowadziła własny program nowego myśliwca, znany jako Mitsubishi F-X. W grudniu 2022 roku trzy państwa postanowiły połączyć prowadzone prace w ramach wspólnego programu GCAP.

14 grudnia 2023 roku ministrowie obrony Japonii, Wielkiej Brytanii i Włoch podpisali w Tokio konwencję ustanawiającą międzynarodową organizację odpowiedzialną za zarządzanie programem. Porozumienie weszło w życie 10 grudnia 2024 roku, po zakończeniu ratyfikacji przez wszystkie trzy państwa.

Organizacja i uczestnicy

Programem zarządza GCAP International Government Organisation (GIGO), działająca za pośrednictwem Agencji GCAP. W lipcu 2025 roku poinformowano o otwarciu wspólnej siedziby GIGO i spółki Edgewing w Reading w Wielkiej Brytanii. Agencja GCAP odpowiada za zarządzanie programem w imieniu trzech rządów i zawieranie umów z wykonawcami.

Głównym wykonawcą przemysłowym jest wspólna spółka Edgewing, utworzona w czerwcu 2025 roku przez BAE Systems, Leonardo i Japan Aircraft Industrial Enhancement Co. (JAIEC). Każdy z trzech udziałowców posiada jedną trzecią jej kapitału. Edgewing odpowiada za opracowanie samolotu i ma zachować odpowiedzialność za jego rozwiązania konstrukcyjne przez cały okres eksploatacji. W Japonii jednym z głównych uczestników prac przemysłowych jest Mitsubishi Heavy Industries.

9 października 2026 roku Edgewing otworzyło ośrodek inżynieryjny w Turynie, pierwszy z trzech planowanych ośrodków tego rodzaju w państwach uczestniczących w programie.

Prace nad systemami wykrywania i łączności prowadzi również konsorcjum GCAP Electronics Evolution (G2E), utworzone przez Mitsubishi Electric, Leonardo UK, Leonardo oraz ELT Group. Odpowiada ono za rozwój zintegrowanych systemów czujników, łączności i oddziaływania niekinetycznego. We wrześniu 2026 roku ogłoszono, że G2E otrzymało od Edgewing osiemnastomiesięczny kontrakt na prace koncepcyjne i ocenę rozwiązań w zakresie systemów wykrywania i łączności.

Zespół napędowy rozwija konsorcjum przedsiębiorstw Rolls-Royce (Wielka Brytania), IHI (Japonia) i Avio Aero (Włochy). Oprócz silnika konsorcjum opracowuje także układy wytwarzania energii elektrycznej na potrzeby urządzeń pokładowych, w tym czujników i systemów uzbrojenia. W lipcu 2026 roku konsorcjum poinformowało o postępach prac nad demonstratorem silnika odrzutowego, przygotowywanym do prób naziemnych.

Założenia techniczne

Podstawą rozwijanego systemu ma być załogowy samolot bojowy o obniżonej wykrywalności, wyposażony w zaawansowane czujniki i środki łączności, umożliwiające wymianę danych z innymi platformami. Zakłada się możliwość wykorzystania sztucznej inteligencji do analizy informacji oraz współdziałanie samolotów załogowych z bezzałogowymi statkami powietrznymi. Za istotne wymagania uznano także zwiększenie zasięgu i udźwigu uzbrojenia w porównaniu z samolotami poprzedniej generacji.

Ostateczna konfiguracja samolotu nie została jeszcze ustalona. Publicznie prezentowane modele przedstawiają koncepcje konstrukcyjne, a nie gotowy projekt samolotu seryjnego.

Finansowanie i postępy prac

W kwietniu 2026 roku Agencja GCAP zawarła z Edgewing pierwszy wspólny kontrakt o wartości 686 mln funtów, obejmujący prace projektowe i inżynieryjne. 3 lipca tego samego roku podpisano kolejną umowę, wartą 4,6 mld funtów, finansowaną wspólnie przez trzy państwa. Kontrakt obejmuje 18 miesięcy prac, do końca 2027 roku, i ma umożliwić zakończenie zaawansowanej fazy oceny koncepcji oraz dalszy rozwój projektu.

W brytyjskim planie inwestycji obronnych na lata budżetowe 2026–2030 przewidziano około 8,62 mld funtów na program Future Combat Air System (FCAS), obejmujący zarówno wkład Wielkiej Brytanii w międzynarodowy GCAP, jak i krajowe prace nad przyszłymi systemami walki powietrznej. 12 lutego 2026 roku komisja obrony włoskiej Izby Deputowanych pozytywnie zaopiniowała rządowy plan przeznaczenia 8,769 mld euro na ukończenie pierwszej i rozpoczęcie drugiej fazy programu do 2037 roku. Szacowany koszt dwóch pierwszych faz po stronie Włoch określono na 18,6 mld euro (według cen z 2025 roku), wobec wcześniejszej prognozy 6 mld euro z 2021 roku.

W raporcie opublikowanym w styczniu 2025 roku komisja obrony brytyjskiej Izby Gmin wskazała na ryzyko przekroczenia kosztów i opóźnień, związane m.in. ze złożonością współpracy międzynarodowej oraz podziałem zadań między partnerów.

11 listopada 2026 roku ministrowie obrony trzech państw założycielskich ponownie potwierdzili zamiar kontynuowania wspólnej realizacji programu.

Udział innych państw

21 lipca 2026 roku Kanada została pierwszym państwem mającym status obserwatora GCAP. Umożliwia on śledzenie postępów programu i ocenę możliwości przyszłej współpracy, ale nie oznacza pełnoprawnego członkostwa Kanady w trójstronnym przedsięwzięciu.

W marcu 2026 roku polski wiceminister aktywów państwowych Konrad Gołota poinformował o rozmowach dotyczących możliwego zaangażowania Polski w program. W październiku „Rzeczpospolita” podała, że Polska uzyskała nieformalną akceptację możliwości ubiegania się o status obserwatora, lecz rząd nie podjął jeszcze decyzji o złożeniu oficjalnego wniosku.

28 października 2026 roku kanclerz Niemiec Friedrich Merz poinformował, że jego kraj rozważa możliwość współpracy przy GCAP. W listopadzie japoński minister obrony podkreślił, że ewentualny udział kolejnego państwa wymaga uwzględnienia wpływu na harmonogram prac i przemysł obronny partnerów.