Gmina

Gmina (z niem. Gemeinde) – jednostka podziału administracyjnego.

Stanowi wspólnotę samorządową (mieszkańcy gminy) oraz odpowiednie terytorium, tj. obszar możliwie jednorodny ze względu na układ osadniczy i przestrzenny, jak również więzi społeczne i gospodarcze zapewniające zdolność wykonywania zadań publicznych.

Organizacja prawna i pozycja ustrojowa gminy różnią się w poszczególnych państwach i są zwykle określane ustawowo.

Samorząd terytorialny

Najczęściej gminy są podstawową, najczęściej najniższą, jednostką samorządu terytorialnego, wyposażoną w określone prawem kompetencje ogólne, dotyczące spraw ludności na określonym terytorium. Jej przedstawiciele wybierani są spośród lokalnej społeczności. Obszar i społeczność gminy połączone są więzami gospodarczymi, kulturalnymi i komunikacyjnymi.

Można wyróżnić trzy zasadnicze modele ustrojowe gmin:

Monistyczny – wybierana przez mieszkańców rada jest jedynym organem gminy, o uprawnieniach zarówno uchwałodawczych, jak i wykonawczych. Działalność administracyjna jest prowadzona zwykle przez wyspecjalizowane jednostki (bez statusu organu), kontrolowane bezpośrednio przez radę. Model występuje w krajach anglosaskich.
Dualistyczny – obok wybieranej przez mieszkańców rady mającej uprawnienia uchwałodawcze istnieje organ wykonawczy, często jednoosobowy (burmistrz, mer) i również często pochodzący z wyboru. Model występuje w niektórych stanach USA, Francji i niektórych landach Niemiec.
Trialistyczny – w gminie istnieją trzy zasadnicze organy, o kompetencjach różnych w poszczególnych krajach. Z bezpośredniego wyboru pochodzi rada, która wybiera zarząd (magistrat) – o uprawnieniach wykonawczych lub uchwałodawczych (druga izba gminy). Zarząd wybiera jednoosobowy organ do prowadzenia bieżącej administracji. Model występuje w niektórych landach Niemiec.

Jednostki podziału administracyjnego

Przykłady gmin jako jednostki podziału administracyjnego w wybranych państwach:

gmina w Polsce
gmina (ang. Borough) w Anglii i Walii
gmina (bułg. община) w Bułgarii
gmina (cz. obec, słow. obec) w Czechach i Słowacji
gmina (duń. kommune) w Danii
gmina (fiń. kunta, szw. kommun) w Finlandii
gmina (fr. commune) we Francji
gmina (gr. δήμος, dimos) w Grecji
gmina (fr. commune) w Haiti
gmina (hiszp. municipios) w Meksyku
gmina (niem. Gemeinde) w Niemczech
gmina (norw. kommune) w Norwegii
gmina (port. município, concelho) w Portugalii
gmina (port. concelho) w Republice Zielonego Przylądka
gmina (niem. Gemeinde, fr. commune, wł. comune, retorom. vischnanca) w Szwajcarii
gmina (szw. kommun) w Szwecji
gmina (far. kommunur) na Wyspach Owczych
gmina zamorska (niderl. openbaar lichaam) w Królestwie Niderlandów

Inne rodzaje gmin

W niektórych krajach gminami nazywa się również pewne podstawowe jednostki administracyjne, powołane do zarządzania ściśle określonym zakresem spraw, np. gminy szkolne w Stanach Zjednoczonych czy Szwajcarii.

Gmina to również termin odnoszący się do wspólnoty grupy wyznaniowej, np. gmina chrześcijańska, zbór czy (w judaizmie) kahał.

Przypisy

1 2 AnnaA. Runge AnnaA., JerzyJ. Runge JerzyJ., Słownik pojęć z geografii społeczno-ekonomicznej, Videograf Edukacja, 2008, s. 108–109, ISBN 978-83-60763-48-3 .
↑ Gmina, [w:] Pojęcia stosowane w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2021-08-11] .
1 2 3 Banaszak 2012 ↓, s. 420–421.

Bibliografia

BogusławB. Banaszak BogusławB., Porównawcze prawo konstytucyjne współczesnych państw demokratycznych, Wolters Kluwer, 2012 .

[Słownik-1] 1 2 AnnaA. Runge AnnaA., JerzyJ. Runge JerzyJ., Słownik pojęć z geografii społeczno-ekonomicznej, Videograf Edukacja, 2008, s. 108–109, ISBN 978-83-60763-48-3 .

[2] Gmina, [w:] Pojęcia stosowane w statystyce publicznej [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2021-08-11] .

[CITEREFBanaszak2012420–421-3] 1 2 3 Banaszak 2012 ↓, s. 420–421.