Gomphurus

	Gomphurus
	Needham, 1901
	; Gomphurus dilatatus
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	stawonogi
Gromada	owady
Podgromada	uskrzydlone
Rząd	ważki
Infrarząd	ważki różnoskrzydłe
Nadrodzina	Gomphoidea
Rodzina	gadziogłówkowate
Podrodzina	Gomphinae
Plemię	Gomphini
Rodzaj	Gomphurus
	Typ nomenklatoryczny
	Gomphus vastus Walsh, 1862
Synonimy
	Gomphus (Gomphurus) Needham, 1901;
	Gomphus (Gomphurus) Needham, 1901;
Gatunki
	13 gatunków – zobacz opis w tekście
	13 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Gomphurus – rodzaj ważek z rodziny gadziogłówkowatych (Gomphidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Północnej – w Kanadzie, USA i Meksyku.

Systematyka

Takson Gomphurus wprowadził (jako podrodzaj rodzaju Gomphus) w 1901 roku amerykański entomolog i limnolog James George Needham. Autor zaliczył do podrodzaju cztery gatunki: G. ventricosus, G. amnicola (obecnie Stylurus amnicola), G. scudderi (obecnie Stylurus scudderi) i G. vastus, nie wskazał jednak gatunku typowego. W 1903 roku Needham wyznaczył na gatunek typowy Gomphus dilatatus Rambur, 1842, ale w 1934 roku Cowley zmienił go na Gomphus vastus Walsh, 1862. W 1983 roku Louton na podstawie badań larw podniósł Gomphurus do rangi rodzaju, ale nie wszyscy autorzy to zaakceptowali. Status Gomphurus jako rodzaju potwierdziły w 2017 roku badania filogenetyki molekularnej. Obecnie do rodzaju zaliczanych jest 13 gatunków.

Etymologia

Gomphurus: rodzaj Gomphus, gr. γόμφος gomphos „śruba używana w budownictwie okrętowym lub do innych celów”; -ουρος -ouros „-ogoniasty, -ogonowy” (od οὐρά oura „ogon”; w entomologii dotyczy odwłoka). Nazwa rodzajowa prawdopodobnie odnosi się do maczugowatego odwłoka u tych ważek.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Gomphurus crassus (Hagen in Selys, 1878)
Gomphurus dilatatus (Rambur, 1842)
Gomphurus externus (Hagen in Selys, 1858)
Gomphurus fraternus (Say, 1840)
Gomphurus gonzalezi (Dunkle, 1992)
Gomphurus hybridus (Williamson, 1902)
Gomphurus lineatifrons (Calvert, 1921)
Gomphurus lynnae (Paulson, 1983)
Gomphurus modestus (Needham, 1942)
Gomphurus ozarkensis (Westfall, 1975)
Gomphurus septima (Westfall, 1956)
Gomphurus vastus (Walsh, 1862)
Gomphurus ventricosus (Walsh, 1863)

Przypisy

1 2 3 4 5 6 Paulson, D., Schorr, M., Abbott, J., Bota-Sierra, C., Deliry, C., Dijkstra, K.-D. & Lozano, F. (koordynatorzy), World Odonata List [online], OdonataCentral, University of Alabama, 2025 [dostęp 2025-10-21] (ang.).
1 2 3 J.G.J.G. Needham J.G.J.G., CorneliusC. Betten CorneliusC., Aquatic insects in the Adirondacks, „Bulletin of the New York State Museum”, 9 (47), 1901, s. 446 (ang.).
↑ wynik wyszukiwania: Gomphurus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2025-10-21] (ang.).
1 2 Henrik Steinmann: World Catalogue of Odonata Vol. II Anisoptera. Nowy Jork, Berlin: Walter de Gruyter, 1997, s. 111, seria: Animal Kingdom: A Compilation and Characterization of Recent Animal Groups.
↑ J.G.J.G. Needham J.G.J.G., Part 3. Life Histories of Odonata, suborder Zygoptera, [w:] praca zbiorowa, Aquatic insects in New York state, „Bulletin of the New York State Museum”, 68, 1903, s. 265–266 (ang.).
↑ J.J. Cowley J.J., Changes in the generic names of the Odonata, „The Entomologist”, 67, Simpkin, Marshall & Company, 1934, s. 251 (ang.).
1 2 Rosser W.R.W. Garrison Rosser W.R.W., NataliaN. von Ellenrieder NataliaN., Jerry A.J.A. Louton Jerry A.J.A., Dragonfly Genera of the New World: An illustrated and annotated key to the Anisoptera, Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2006, s. 106, ISBN 0-8018-8446-2 (ang.).
↑ J.A.J.A. Louton J.A.J.A., The larva of Gomphurus ventricosus (Walsh), and comments on relationships within the genus (Anisoptera: Gomphidae), „Odonatologica”, 12 (1), 1983, s. 83–86 (ang.).
1 2 Jessica L.J.L. Ware Jessica L.J.L., ErikE. Pilgrim ErikE., Michael L.M.L. May Michael L.M.L., Thomas W.T.W. Donnelly Thomas W.T.W., KennethK. Tennessen KennethK., Phylogenetic relationships of North American Gomphidae and their close relatives, „Systematic Entomology”, 42 (2), 2017, s. 347–358, DOI: 10.1111/syen.12218, PMID: 30147221, PMCID: PMC6104399 (ang.).
1 2 3 4 5 HeinrichH. Fliedner HeinrichH., IanI. Endersby IanI., The Scientific Names of North American Dragonflies, Montmorency, Victoria, Australia: Busybird Publishing, 2019, s. 155, ISBN 978-1-925949-08-7 (ang.).
↑ Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 112, OCLC 11069271 (ang.).
↑ Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 276, OCLC 11069271 (ang.).

[wol-1] 1 2 3 4 5 6 Paulson, D., Schorr, M., Abbott, J., Bota-Sierra, C., Deliry, C., Dijkstra, K.-D. & Lozano, F. (koordynatorzy), World Odonata List [online], OdonataCentral, University of Alabama, 2025 [dostęp 2025-10-21] (ang.).

[Needham-2] 1 2 3 J.G.J.G. Needham J.G.J.G., CorneliusC. Betten CorneliusC., Aquatic insects in the Adirondacks, „Bulletin of the New York State Museum”, 9 (47), 1901, s. 446 (ang.).

[iucn-3] wynik wyszukiwania: Gomphurus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] [dostęp 2025-10-21] (ang.).

[Steinmann-4] 1 2 Henrik Steinmann: World Catalogue of Odonata Vol. II Anisoptera. Nowy Jork, Berlin: Walter de Gruyter, 1997, s. 111, seria: Animal Kingdom: A Compilation and Characterization of Recent Animal Groups.

[Needham2-5] J.G.J.G. Needham J.G.J.G., Part 3. Life Histories of Odonata, suborder Zygoptera, [w:] praca zbiorowa, Aquatic insects in New York state, „Bulletin of the New York State Museum”, 68, 1903, s. 265–266 (ang.).

[Cowley-6] J.J. Cowley J.J., Changes in the generic names of the Odonata, „The Entomologist”, 67, Simpkin, Marshall & Company, 1934, s. 251 (ang.).

[Garrison-7] 1 2 Rosser W.R.W. Garrison Rosser W.R.W., NataliaN. von Ellenrieder NataliaN., Jerry A.J.A. Louton Jerry A.J.A., Dragonfly Genera of the New World: An illustrated and annotated key to the Anisoptera, Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2006, s. 106, ISBN 0-8018-8446-2 (ang.).

[Louton-8] J.A.J.A. Louton J.A.J.A., The larva of Gomphurus ventricosus (Walsh), and comments on relationships within the genus (Anisoptera: Gomphidae), „Odonatologica”, 12 (1), 1983, s. 83–86 (ang.).

[Ware-9] 1 2 Jessica L.J.L. Ware Jessica L.J.L., ErikE. Pilgrim ErikE., Michael L.M.L. May Michael L.M.L., Thomas W.T.W. Donnelly Thomas W.T.W., KennethK. Tennessen KennethK., Phylogenetic relationships of North American Gomphidae and their close relatives, „Systematic Entomology”, 42 (2), 2017, s. 347–358, DOI: 10.1111/syen.12218, PMID: 30147221, PMCID: PMC6104399 (ang.).

[Fliedner-10] 1 2 3 4 5 HeinrichH. Fliedner HeinrichH., IanI. Endersby IanI., The Scientific Names of North American Dragonflies, Montmorency, Victoria, Australia: Busybird Publishing, 2019, s. 155, ISBN 978-1-925949-08-7 (ang.).

[Jaeger-11] Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 112, OCLC 11069271 (ang.).

[Jaeger2-12] Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 276, OCLC 11069271 (ang.).