Gottlob Frege

Friedrich Ludwig Gottlob Frege
Ilustracja
Frege, około 1879
Data i miejsce urodzenia

8 listopada 1848
Wismar

Data i miejsce śmierci

26 lipca 1925
Bad Kleinen

Zawód, zajęcie

matematyk, logik i filozof

Friedrich Ludwig Gottlob Frege (ur. 8 listopada 1848 w Wismarze, zm. 26 lipca 1925 w Bad Kleinen) – niemiecki matematyk, logik i filozof, profesor matematyki w Jenie. Pionier logicyzmu w filozofii matematyki – kierunku, którego myślą przewodnią jest przypuszczenie, że podstawy matematyki można oprzeć na bazie rachunku logicznego zdań.

Rozszerzył logikę Boole'a na obiekty i relacje, tworząc, powszechnie dzisiaj wykorzystywaną, logikę pierwszego rzędu.

Życiorys

Studia rozpoczął w 1869 r. na uniwersytecie w Jenie. Po dwóch latach przeniósł się do Getyngi, by po kolejnych dwóch latach wrócić do Jeny, wykładać matematykę. W 1896 r. został tam profesorem matematyki.

Poglądy

W filozofii matematyki był ostrym krytykiem zastanego stanu rzeczy: w Grundlagen der Arithmetik znalazły się obszerne i znaczące analizy m.in. teorii Immanuela Kanta, który pojmował twierdzenia arytmetyki jako syntetyczne sądy a priori, i poglądów Johna Stuarta Milla, dla którego twierdzenia arytmetyczne stanowiły potwierdzone w doświadczeniu powszechne prawa przyrody. Z drugiej strony był twórcą nowego filozoficzno-matematycznego programu – logicyzmu, który pojęcia matematyki sprowadzał do pojęć logicznych, a twierdzenia matematyczne wyprowadzał z zasad logicznych. Opracował specjalną arytmetykę i wykazał, że jej twierdzenia można wyprowadzić z samych tylko logicznych założeń oraz sprowadzić do „praw myślenia”, które miały opierać się na idealnym (obiektywnym) charakterze praw logicznych. Znanym recenzentem i krytykiem negującym elementy jego arytmetyki był Edmund Husserl, z którym Frege wdał się w znany spór. Zakończył się on ostatecznym odrzuceniem psychologizmu u obu stron. Frege nie zrezygnował jednak z "praw myślenia" (alias norm myślenia).

„Sens” i „odniesienie”

Na gruncie filozofii języka sięga się obecnie do pochodzącego od Fregego rozróżnienia między sensem (u Fregego: Sinn) i odniesieniem (w innych przekładach także jako: referencja, bądź znaczenie) (w oryginale, u Fregego: Bedeutung).

Na przykład nazwa (w terminologii Fregego „nazwa jednostkowa”) 'Król Ludwik I' wyraża pewien sens (władca określonego państwa), oraz posiada konkretne odniesienie (fizycznie istniejącą osobę). To, co Frege określa odniesieniem, z grubsza odpowiada obecnemu pojęciu odniesienia w językoznawstwie. Różnicę między sensem a odniesieniem widać w przypadku wyrażeń posiadających sens a nieposiadających odniesienia, jak na przykład „Pierwszy człowiek na Marsie”. Sens tego wyrażenia (pierwsza osoba, która wylądowała na planecie Mars) może być uchwycony przez każdego użytkownika języka, pomimo iż odniesienie nie istnieje (nie ma takiej osoby).

Znaczenie

Jako jeden z pierwszych podjął się zadania związania matematyki z logiką. Opowiadał się przeciwko rozwiązaniu tego problemu podanego przez George Boole'a jakoby logika miałaby być dziedziną podległą matematyce.

Fregego wskazuje się jako największego logika po Arystotelesie. Wraz z jego rewolucyjnym Begriffsschrift z 1879 r. zaczyna się nowa epoka w historii logiki, przed którą przez ponad 2000 lat obowiązywała arystotelesowska sylogistyka jako miara wszystkich rzeczy. Faktycznie logika Fregego (rozwinięta w formie aksjomatycznej) zawiera już zalążki nowoczesnej logiki formalnej, mianowicie logiki predykatów drugiego rzędu z równością.

Dzieła

Zobacz też