| Autor | |
|---|---|
| Typ utworu | |
| Wydanie oryginalne | |
| Miejsce wydania |
Paryż |
| Język |
język francuski |
| Data wydania |
1953 |
| Wydawca | |
| Pierwsze wydanie polskie | |
| Data wydania polskiego |
1959 |
| Wydawca | |
| Przekład | |
Gumy (fr. Les Gommes) – powieść francuskiego pisarza Alaina Robbe-Grilleta, opublikowana w 1953. Polskie tłumaczenie Leszka Kossobudzkiego wydała w 1959 Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”.
Pisarz został za nią nagrodzony Prix Fénéon w 1954.
Ta druga wydana powieść Robbe-Grilleta uważana jest za manifest nurtu nowej powieści (nouveau roman).
Gumy to z pozoru powieść kryminalna. Akcja rozgrywa się w ciągu 24 godzin w prowincjonalnym mieście portowym gdzieś w Europie. Główny bohater, agent specjalny Wallas, ma rozwikłać zagadkę morderstwa szanowanego miejscowego profesora, Daniela Duponta, który zginął poprzedniego wieczoru. Jednak czytelnik szybciej niż detektyw domyśla się, jakie jest rozwiązanie – okazuje się, że profesor nie zginął i ukrywa się u znajomego lekarza, zamierzając wyjechać z miasta. Po całodziennym śledztwie agent jeszcze raz przybywa do domu Duponta i zastaje tam profesora, który chce w tajemnicy zabrać potrzebne dokumenty. Przypadkowo agent zabija profesora, dokładnie o 7.30, wtedy, gdy profesor jakoby zginął równą dobę wcześniej.
Powieść jest grą znaczeń z czytelnikiem. Literaturoznawcy wiążą postać głównego bohatera z mitycznym Edypem. W tekście ukryte są ślady wskazujące na pokrewieństwo bohatera z mitem o Edypie i tragedią Sofoklesa. Są to zarówno budowa dramatu i powieści, jak i topografia miasta, np. nazwy ulic. Agent np. kupuje w sklepie pocztówkę przedstawiającą dom przypominający ruiny Teb. Miasto jest labiryntem, w którym detektyw bezustannie się gubi, a wskazówki, które otrzymuje od przechodniów okazują się bezużyteczne. Podobnie śledztwo grzęźnie, a agent pogrąża się w obsesyjnych myślach. W czasie wędrówki Wallas traci stopniowo swą tożsamość, coraz bardziej przyjmując rolę mordercy. Chaos zderza się z porządkiem, który paradoksalnie, uosabia zleceniodawca morderstwa i jego otoczenie.
Artur Sandauer napisał:
Powieść Robbe-Grilleta da się porównać do szkatułki o wielu dnach, czy może - trafniej - do wielu warstw skorupy ziemskiej, które - jak wiadomo - od czasu powstania uległy wielokrotnym przetasowaniom. Na takie Gumy składa się szereg kolejnych pokładów. Będąc z pozoru utworem kryminalnym, wchodzą one nieco głębiej w psychoanalizę, w mit, w filozofię. Te warstwy znaczeń nie przebiegają jednak równolegle do siebie, lecz wciąż się mieszają i w akcję sensacyjną wdziera się raz po raz element psychoanalityczny czy mityczny.
W 1969 powieść zekranizowali Lucien Deroisy i René Micha pod tytułem Les gommes z udziałem m.in. Françoise Brion.