Gwardia Akademicka

Gwardia Narodowa Warszawska 1831

Gwardia Akademicka – polska formacja paramilitarna w powstaniu listopadowym. Formacja paramilitarna studentów Uniwersytetu Warszawskiego, służąca ochronie władz powstania (służba ochrony dyktatora).

Opis

Została utworzona 1 grudnia 1830 roku w Warszawie przez profesora Uniwersytetu Warszawskiego Krystyna Lacha Szyrmę, zlikwidowana przez gen. Jana Skrzyneckiego 26 lutego 1831 roku.

Rekrutowała się ze studentów i absolwentów, w wielu przypadkach zaangażowanych poprzednio w działalność konspiracyjną. Głównym zadaniem Gwardii Akademickiej była ochrona dyktatora Jozefa Chłopickiego oraz strategicznych punktów stolicy (gmachy urzędów państwowych). Gwardia Akademicka odgrywała również ważną rolę polityczną, angażując się początkowo w działania skierowane przeciwko części wybitnych przedstawicieli Towarzystwa Patriotycznego. Spektakularnym przejawem jej zaangażowania politycznego była próba linczu na Maurycym Mochnackim. Gwardia reprezentowała początkowo poglądy konserwatywne, utożsamiane z ideami ks. Adama Czartoryskiego, członka Rady Administracyjnej. Oprócz zadań ochronnych Gwardia Akademicka zajmowała się również działalnością policyjną i walką ze szpiegami.

Z czasem działalność Gwardii obróciła się przeciwko dotychczasowym sprzymierzeńcom – ks. Adamowi Czartoryskiemu i gen. Chłopickiemu, którym w wydawanych przez Formację pismach – zarzucano opieszałość wobec nieprzyjaciela. W wyniku konfliktu z dyktatorem 2 stycznia 1831 roku został odwołany dotychczasowy naczelnik i założyciel Gwardii – prof. płk Krystyn Lach Szyrma, na którego następcę wyznaczono ppłk. Piotra Łagowskiego. Polityczne uwikłania Gwardii doprowadziły z czasem do jej marginalizacji i zastąpienia jej przez inne jednostki, pełniące zadania ochronne – Gwardii Narodowej Warszawskiej i Krakusów. Pozostała kompania przyboczna złożona z gwardzistów wzięła udział w bitwie pod Olszynką Grochowską. Po jej rozwiązaniu weterani Gwardii znaleźli się w innych jednostkach wojskowych.

Gwardia Akademicka jako współorganizator obchodów ku czci dekabrystów 25 stycznia 1831 roku przyczyniła się walnie do rozpętania radykalnych nastrojów antycarskich i detronizacji Mikołaja I przez Sejm Królestwa Polskiego.

Naczelnicy i dowódcy Gwardii Akademickiej

Kapelan Gwardii

Struktura organizacyjna Gwardii Akademickiej

1830 rok

  • 15 kompanii
  • liczebność kompanii – 55 gwardzistów

1831 rok

  • 8 kompanii pieszych
  • 1 kompania konna
  • etat – 800 osób
  • 270 podoficerów

Umundurowanie i emblematy

  • Sztandar Gwardii (Sztandar Uniwersytetu Warszawskiego)
  • Umundurowanie – mundur studenta Uniwersytetu Warszawskiego (Uniwersytetu Królewsko-Aleksandrowskiego)

Pisma wydawane przez Gwardię Akademicką

  • 8 numerów „Dziennika Gwardii Honorowej”
  • Śpiewnik

gwardziści

Pieśń Akademicka – autor Hieronim Kajsiewicz

  • „Ojczyzna o pomoc woła, niech spoczną na chwilę muzy, ktokolwiek miecz dźwigać zdoła, niech wstrząsa tarczą Meduzy, Ojczyzna o pomoc woła”