Gwinejka

Gwinejka
Pteronetta hartlaubii
(Cassin, 1860)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

blaszkodziobe

Rodzina

kaczkowate

Podrodzina

kaczki

Plemię

Cyanochenini

Rodzaj

Pteronetta
Salvadori, 1895

Gatunek

gwinejka

Synonimy
  • Querquedula Hartlaubii Cassin, 1860
  • Cairina hartlaubi (Cassin, 1860)
  • Cairina hartlaubii (Cassin, 1860)
  • Pteronetta hartlaubi (Cassin, 1860)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)

Gwinejka (Pteronetta hartlaubii) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Zamieszkuje Afrykę Zachodnią i Środkową. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Morfologia

Gwinejka w locie

Długość ciała 56–58 cm. Masa ciała 800–940 g.

Gwinejka jest kaczką o barwie głównie ciemnokasztanowej. Samiec ma na czole białą plamę. Samica jest nieco mniejsza i bardziej matowa od samca, z niewielką ilością lub zupełnym brakiem bieli na czole. Ponadto u samca w sezonie lęgowym nasada dzioba puchnie.

Systematyka

Gatunek ten wcześniej zaliczano do parafiletycznego taksonu piżmówek. Potem przeniesiono go do podrodziny kaczek Anatinae, choć dość znacznie różni się od typowych kaczek. Dlatego też wyróżniono monotypowy rodzaj Pteronetta, aby oddać wyraz odmienności cech.

Wyniki analizy sekwencji mitochondrialnego DNA cytochromu b i genu podjednostki drugiej dehydrogenazy NADH świadczą o przynależności do wyraźnie innego plemienia, gdzie najbliższym jej krewnym jest etiopka, inny gatunek afrykańskiego ptaka wodnego o nieokreślonej jasno przynależności systematycznej.

Etymologia

Nazwa rodzajowa Pteronetta pochodzi z języka greckiego: πτερον pteron „pióro”; νηττα nētta „kaczka”.

Nazwa gatunkowa oraz angielska nazwa gwinejki, Hartlaub’s Duck (dosł. „kaczka Hartlauba”), wywodzi się od nazwiska niemieckiego badacza historii naturalnej, Gustawa Hartlauba.

Zasięg występowania

Gwinejka jest ptakiem osiadłym (odnotowano jedynie lokalne migracje) występującym w równikowej Afryce Zachodniej i Środkowej, od Gwinei i Sierra Leone do Ghany oraz od Nigerii po Sudan Południowy na wschodzie, na południe do Gabonu, Konga, Demokratycznej Republiki Konga i północnej Angoli.

Ekologia i zachowanie

Zasiedla jeziora, rzeki, rozlewiska i bagna w nizinnych lasach tropikalnych i galeriowych. Widywana również w lasach mangrowych oraz wzdłuż małych rzek i strumieni na dobrze zadrzewionych sawannach.

Przebywa zwykle w parach lub w niewielkich grupach; w okresie pierzenia tworzy większe stada (ponad 30 osobników) na otwartej wodzie.

Nigdy nie znaleziono gniazda na wolności, jednak obserwacje osobników żyjących w niewoli sugerują, że miejsca gniazdowania znajdują się najczęściej w dziuplach i szczelinach drzew, jedynie sporadycznie na ziemi, wśród gęstej roślinności. W niewoli samica składa 7–11 jaj, a ich inkubacja trwa około 30–32 dni; młode stają się w pełni opierzone po około 8 tygodniach od wyklucia.

Status zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje gwinejkę za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). W 2023 roku organizacja Wetlands International szacowała liczebność światowej populacji na 25 001 – 110 000 osobników (co przelicza się na 16 700 – 73 300 osobników dorosłych), zaś jej trend oceniła jako spadkowy.