Gwinejka

Gwinejka
	Pteronetta hartlaubii
	(Cassin, 1860)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	blaszkodziobe
Rodzina	kaczkowate
Podrodzina	kaczki
Plemię	Cyanochenini
Rodzaj	Pteronetta; Salvadori, 1895
Gatunek	gwinejka
Synonimy
	Querquedula Hartlaubii Cassin, 1860; Cairina hartlaubi (Cassin, 1860); Cairina hartlaubii (Cassin, 1860); Pteronetta hartlaubi (Cassin, 1860);
	Querquedula Hartlaubii Cassin, 1860; Cairina hartlaubi (Cassin, 1860); Cairina hartlaubii (Cassin, 1860); Pteronetta hartlaubi (Cassin, 1860);
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Gwinejka (Pteronetta hartlaubii) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Zamieszkuje Afrykę Zachodnią i Środkową. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Morfologia

Długość ciała 56–58 cm. Masa ciała 800–940 g.

Gwinejka jest kaczką o barwie głównie ciemnokasztanowej. Samiec ma na czole białą plamę. Samica jest nieco mniejsza i bardziej matowa od samca, z niewielką ilością lub zupełnym brakiem bieli na czole. Ponadto u samca w sezonie lęgowym nasada dzioba puchnie.

Systematyka

Gatunek ten wcześniej zaliczano do parafiletycznego taksonu piżmówek. Potem przeniesiono go do podrodziny kaczek Anatinae, choć dość znacznie różni się od typowych kaczek. Dlatego też wyróżniono monotypowy rodzaj Pteronetta, aby oddać wyraz odmienności cech.

Wyniki analizy sekwencji mitochondrialnego DNA cytochromu b i genu podjednostki drugiej dehydrogenazy NADH świadczą o przynależności do wyraźnie innego plemienia, gdzie najbliższym jej krewnym jest etiopka, inny gatunek afrykańskiego ptaka wodnego o nieokreślonej jasno przynależności systematycznej.

Etymologia

Nazwa rodzajowa Pteronetta pochodzi z języka greckiego: πτερον pteron „pióro”; νηττα nētta „kaczka”.

Nazwa gatunkowa oraz angielska nazwa gwinejki, Hartlaub’s Duck (dosł. „kaczka Hartlauba”), wywodzi się od nazwiska niemieckiego badacza historii naturalnej, Gustawa Hartlauba.

Zasięg występowania

Gwinejka jest ptakiem osiadłym (odnotowano jedynie lokalne migracje) występującym w równikowej Afryce Zachodniej i Środkowej, od Gwinei i Sierra Leone do Ghany oraz od Nigerii po Sudan Południowy na wschodzie, na południe do Gabonu, Konga, Demokratycznej Republiki Konga i północnej Angoli.

Ekologia i zachowanie

Zasiedla jeziora, rzeki, rozlewiska i bagna w nizinnych lasach tropikalnych i galeriowych. Widywana również w lasach mangrowych oraz wzdłuż małych rzek i strumieni na dobrze zadrzewionych sawannach.

Przebywa zwykle w parach lub w niewielkich grupach; w okresie pierzenia tworzy większe stada (ponad 30 osobników) na otwartej wodzie.

Nigdy nie znaleziono gniazda na wolności, jednak obserwacje osobników żyjących w niewoli sugerują, że miejsca gniazdowania znajdują się najczęściej w dziuplach i szczelinach drzew, jedynie sporadycznie na ziemi, wśród gęstej roślinności. W niewoli samica składa 7–11 jaj, a ich inkubacja trwa około 30–32 dni; młode stają się w pełni opierzone po około 8 tygodniach od wyklucia.

Status zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje gwinejkę za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). W 2023 roku organizacja Wetlands International szacowała liczebność światowej populacji na 25 001 – 110 000 osobników (co przelicza się na 16 700 – 73 300 osobników dorosłych), zaś jej trend oceniła jako spadkowy.

Przypisy

↑ Pteronetta hartlaubii, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ Pteronetta, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2013-12-08] (ang.).
1 2 3 4 5 6 del Hoyo, J., Elliot, A. & Sargatal, J. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 1. Ostrich to Ducks, Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 597, ISBN 84-87334-10-5 .
1 2 3 Denis Lepage: Gwinejka (Pteronetta hartlaubii) (Cassin, 1860). Avibase. [dostęp 2013-12-08].
1 2 3 4 5 6 BirdLife International, Pteronetta hartlaubii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2026-1 [dostęp 2026-07-29] (ang.).
1 2 Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Cyanochenini Verheyen, 1953 (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-07-29].
↑ Madge i Burn 1987 ↓, s. 185.
↑ F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-07-29] (ang.).
↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
↑ Kevin P.K.P. Johnson Kevin P.K.P., Michael D.M.D. Sorenson Michael D.M.D., Phylogeny and biogeography of dabbling ducks (genus Anas): a comparison of molecular and morphological evidence [PDF], „Auk”, 116 (3), 1999, s. 792–805, DOI: 10.2307/4089339, JSTOR: 4089339 [zarchiwizowane 2007-02-05] .
↑ Pteronetta, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-07-29] (ang.).
↑ hartlaubii, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-07-29] (ang.).
1 2 Species factsheet: Hartlaub's Duck Pteronetta hartlaubii [online], BirdLife International, 2024 [dostęp 2026-07-29] (ang.).

Bibliografia

Steve Madge, Hilary Burn: Wildfowl : an identification guide to the ducks, geese and swans of the world. London: Christopher Helm, 1987. ISBN 0-7470-2201-1.

Linki zewnętrzne

Zdjęcia i materiały multimedialne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).

[itis-1] Pteronetta hartlaubii, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[itis2-2] Pteronetta, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2013-12-08] (ang.).

[HBW1-3] 1 2 3 4 5 6 del Hoyo, J., Elliot, A. & Sargatal, J. (red.), Handbook of the Birds of the World, t. 1. Ostrich to Ducks, Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 597, ISBN 84-87334-10-5 .

[avibase-4] 1 2 3 Denis Lepage: Gwinejka (Pteronetta hartlaubii) (Cassin, 1860). Avibase. [dostęp 2013-12-08].

[iucn-5] 1 2 3 4 5 6 BirdLife International, Pteronetta hartlaubii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2026-1 [dostęp 2026-07-29] (ang.).

[mk-6] 1 2 Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Cyanochenini Verheyen, 1953 (wersja: 2024-09-29). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-07-29].

[CITEREFMadgeBurn1987185-7] Madge i Burn 1987 ↓, s. 185.

[ioc-8] F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-07-29] (ang.).

[avilist-9] AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).

[johnson-10] Kevin P.K.P. Johnson Kevin P.K.P., Michael D.M.D. Sorenson Michael D.M.D., Phylogeny and biogeography of dabbling ducks (genus Anas): a comparison of molecular and morphological evidence [PDF], „Auk”, 116 (3), 1999, s. 792–805, DOI: 10.2307/4089339, JSTOR: 4089339 [zarchiwizowane 2007-02-05] .

[Jobling-11] Pteronetta, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-07-29] (ang.).

[Jobling2-12] hartlaubii, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2026-07-29] (ang.).

[birdlife-13] 1 2 Species factsheet: Hartlaub's Duck Pteronetta hartlaubii [online], BirdLife International, 2024 [dostęp 2026-07-29] (ang.).