Hackerspace (hackspace, hacklab, makerspace, creative space – kreatywna przestrzeń) – zarządzana przez społeczność przestrzeń fizyczna, w której spotykają się i współpracują osoby mające wspólne pasje, zwykle związane z informatyką i nowymi technologiami.
Hackerspace to współtworzona przez lokalną społeczność przestrzeń, w której zazwyczaj znaleźć można – w zależności od konkretnego hackerspace'u – przestrzeń przeznaczoną do wspólnej pracy nad projektami, warsztat elektroniczny, ślusarski czy stolarski oraz innego rodzaju infrastrukturę wspierającą kreatywność i pracę nad projektami. W miejscach tych spotykają się hakerzy, makerzy, ludzie zainteresowani technologią i majsterkowicze. Często są to osoby o zróżnicowanych zainteresowaniach, które wspólnie tworzą nowe projekty.
Wiele hackerspace’ów uczestniczy w tworzeniu wolnego oprogramowania, open hardware czy alternatywnych mediów.
Konkretne działania podejmowane przez hackerspace’y różnią się w zależności od zainteresowań osób skupionych wokół konkretnej przestrzeni. Hackerspace jest miejscem, w którym odbywa się nauka poprzez praktykę i wymiana wiedzy, często w formie warsztatów, prezentacji i wykładów.
Rodowód hackerspace'ów wywodzony jest z kilku nakładających się tradycji: kultury hakerskiej, klubów komputerowych, hacklabów, autonomicznych centrów społecznych, squatów oraz prowadzonych przez artystów pracowni i warsztatów. W Europie model na wpół publicznych, prowadzonych przez społeczność przestrzeni eksperymentów technicznych, artystycznych i politycznych kształtowały grupy związane z Chaos Computer Clubem, berlińska c-base oraz założony w 2006 roku wiedeński Metalab; wokół tego środowiska powstał też serwis hackerspaces.org, katalogujący przestrzenie i zbierający praktyczne porady o ich zakładaniu.
Impulsem dla ruchu w Ameryce Północnej była zorganizowana w 2007 roku wyprawa „Hackers on a Plane”, podczas której grupa amerykańskich hakerów odwiedziła europejskie wydarzenia i przestrzenie hakerskie; jej uczestnicy współtworzyli następnie pierwsze głośne hackerspace'y w Stanach Zjednoczonych, m.in. NYC Resistor, HacDC i Noisebridge. Ruch szybko się rozrastał: według „Popular Science” w 2016 roku na świecie istniało lub powstawało 1393 tego typu przestrzeni, czternastokrotnie więcej niż dekadę wcześniej. Pierwszy chiński hackerspace, szanghajski Xinchejian, otwarto w 2010 roku.
Charakter hackerspace'u określają jego członkowie, a modele zarządzania bywają różne: od zarządów wybieranych przez członków, przez przestrzenie prowadzone przez jedną osobę (zwykle założyciela udostępniającego własny lokal), po tzw. do-okrację, w której uprawnienia do zadania zyskuje ten, kto się go podejmuje. Głównym źródłem utrzymania przestrzeni są zazwyczaj składki członkowskie, niekiedy uzupełniane sponsoringiem. Badacze opisują hackerspace'y jako przeniesienie modelu produkcji partnerskiej opartej na dobrach wspólnych (commons-based peer production) do świata fizycznego.
Za pierwszy hackerspace w Polsce uznawany jest Warszawski Hackerspace, opisywany przez prasę na początku 2013 roku. W maju 2025 w Polsce funkcjonowało sześć utrzymywanych niezależnie przez skupione wokół nich społeczności hackerspace'ów – w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Łodzi, Gdańsku oraz Poznaniu. Pod względem prawnym hackerspace'y w Warszawie, Wrocławiu, Łodzi, Gdańsku i Poznaniu funkcjonują w formie stowarzyszeń rejestrowych, krakowskim zarządza fundacja mająca status organizacji pożytku publicznego. Ponadto w Gdańsku funkcjonuje przy Fundacji CODE:ME otwarta w lipcu 2016 roku przestrzeń i społeczność posługująca się nazwą Hackerspace Trójmiasto, która jednak nie jest zarejestrowana jako samodzielny byt prawny; z tej społeczności wywodzi się zarejestrowane w 2020 roku stowarzyszenie Hackerspace Pomorze.
W przypadku hackerspace'ów w Polsce zazwyczaj przestrzeń i infrastruktura danego hackerspace'u dostępne są bez ograniczeń dla członków skupionej wokół niego otwartej społeczności, dokładających się finansowo do ich utrzymania. Osoby postronne mogą z nich korzystać w trakcie otwartych warsztatów i spotkań lub w porozumieniu z kimś spośród członków.
| Nazwa | Miasto | Forma prawna | Nr KRS | Data rejestracji | Strona internetowa |
|---|---|---|---|---|---|
| Warszawski Hackerspace | Warszawa | stowarzyszenie | 0000424347 | 18.06.2012 | hackerspace.pl |
| Hackerspace Kraków | Kraków | fundacja | 0000436707 | 17.10.2012 | hackerspace-krk.pl |
| Hackerspace Wrocław | Wrocław | stowarzyszenie | 0000531222 | 28.11.2014 | hswro.org |
| Hackerspace Pomorze | Gdańsk | stowarzyszenie | 0000840805 | 14.05.2020 | hsp.sh |
| Hakierspejs Łódź | Łódź | stowarzyszenie | 0000890497 | 22.03.2021 | hs-ldz.pl |
| Knyfyrtel Hackerspace Poznań | Poznań | stowarzyszenie | 0001143271 | 09.12.2024 | hspoz.pl |
W przeszłości istniały też hackerspace'y w Katowicach (zakończył działalność w lutym 2024), Rzeszowie, Bydgoszczy i Lublinie. Podejmowano także próbę założenia hackerspace'u w Opolu.