Haliaeetus

	Haliaeetus
	Savigny, 1809
	; Bielik amerykański (H. leucocephalus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	jastrzębie
Plemię	Accipitrini
Rodzaj	Haliaeetus
	Typ nomenklatoryczny
	Haliaeetus nisus Savigny, 1809 (= Falco albicilla Linnaeus, 1758)
Synonimy
	Haliaetus Vieillot, 1818; Haliaetos Bonaparte, 1826; Haliaethus Lesson, 1831; Ossifraga N. Wood, 1835; Cuncuma Hodgson, 1837; Thallasoaetus Kaup, 1844;
	Haliaetus Vieillot, 1818; Haliaetos Bonaparte, 1826; Haliaethus Lesson, 1831; Ossifraga N. Wood, 1835; Cuncuma Hodgson, 1837; Thallasoaetus Kaup, 1844;
Gatunki
	4 gatunki – zobacz opis w tekście
	4 gatunki – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Haliaeetus – rodzaj ptaków z podrodziny jastrzębi (Accipitrinae) w obrębie rodziny jastrzębiowatych (Accipitridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje ptaki występujące od Ameryki Północnej (bielik amerykański), przez Europę (bielik zwyczajny) do Azji (bielik wschodni i bielik olbrzymi).

Morfologia

Długość ciała 72–105 cm, rozpiętość skrzydeł 180–245 cm; masa ciała samic 2100–9000 g, samców 2000–6000 g.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1809 roku francuski przyrodnik, botanik i zoolog Marie Jules César Savigny w rozdziale zatytułowanym Systematyka ptaków Egiptu i Syrii, opublikowanym w publikacji o tytule Opis Egiptu, czyli Zbiór obserwacji i badań przeprowadzonych w Egipcie podczas wyprawy armii francuskiej. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) bielik zwyczajny (H. albicilla).

Etymologia

Haliaeetus (Haliaetus, Haliaetos, Haliaethus): łac. haliaetus lub haliaetos ‘morski orzeł, rybołów’, od gr. ἁλιαιετος haliaietos ‘morski orzeł, rybołów’, od ἁλι- hali- ‘morski’, od ἁλς hals, ἁλος halos ‘morze’; αετος aetos ‘orzeł’.
Ossifraga: łac. ossifraga ‘łamacz kości’, nazwa stosowana dla wielu dużych, kradnących pożywienie ptaków, od os, ossis ‘kość’; frango ‘łamać’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Falco albicilla Linnaeus, 1758.
Cuncuma: nep. nazwa Kunkum dla bielika wschodniego. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Haliaeetus albipes Hodgson, 1836 (= Aquila leucorypha Pallas, 1771).
Thallasoaetus: gr. θαλασσα thalassa, θαλασσης thalassēs ‘morze’; αετος aetos ‘orzeł’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Aquila pelagica Pallas, 1811.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Haliaeetus leucoryphus (Pallas, 1771) – bielik wschodni
Haliaeetus pelagicus (Pallas, 1811) – bielik olbrzymi
Haliaeetus albicilla (Linnaeus, 1758) – bielik zwyczajny
Haliaeetus leucocephalus (Linnaeus, 1766) – bielik amerykański

Uwagi

1 2 3 Niepoprawna późniejsza pisownia Haliaeetus Savigny, 1809.

Przypisy

1 2 M.J.C. Savigny: Systeme des Oiseaux de l’Egypte et de la Syrie. W: France. Commission des sciences et arts d’Egypte: Description de l’Égypte, ou, Recueil des observations et des recherches qui ont été faites en Égypte pendant l’expédition de l’armée française. T. 1: Histoire Naturelle. Paris: Imprimerie impériale, 1809, s. 68, 85. (fr.).
↑ J.L.P. Vieillot: Ordre 1. Oiseaux Accipitres. W: Nouveau Dictionnaire d’histoire naturelle, appliquée aux arts, à l’agriculture, à l’économie rurale et domestique, à la médecine, etc. Par une société de naturalistes et d’agriculteurs. Wyd. Nouv. éd. presqu’ entièrement refondue et considérablement angmenté. T. 24. Paris: Chez Deterville, 1818, s. 101. (fr.).
↑ Ch.-L. Bonaparte. The genera North American birds, and a synopsis of the species found in the United States. „Annals of the Lyceum of Natural History of New York”. 2, s. 24, 1826. (ang.).
↑ R.-P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d’oiseaux: ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. T. 1. Bruxelles: Chez F.G. Levrault, 1831, s. 654. (fr.).
↑ N. Wood. Remarks on vernacular and scientific ornithological nomenclature. „The Analyst”. 2 (11), s. 305, 1835. (ang.).
↑ B.H. Hodgson. On some new Genera of Raptores, with remarks on the old genera. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 6 (1), s. 367, 1837. (ang.).
↑ J.J. Kaup: Classification der Säugethiere und Vögel. Darmstadt: C.W. Leske, 1844, s. 123. (niem.).
1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2024-08-08] (ang.), Haliaeetus.
↑ The Key to Scientific Names ↓, Haliaeetus [dostęp 2023-04-19] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Ossifraga [dostęp 2023-04-19] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Cuncuma [dostęp 2023-04-19] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Thallasoaetus [dostęp 2023-04-19] .
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-10-22].

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[uwaga1-2] 1 2 3 Niepoprawna późniejsza pisownia Haliaeetus Savigny, 1809.

[Savigny-1] 1 2 M.J.C. Savigny: Systeme des Oiseaux de l’Egypte et de la Syrie. W: France. Commission des sciences et arts d’Egypte: Description de l’Égypte, ou, Recueil des observations et des recherches qui ont été faites en Égypte pendant l’expédition de l’armée française. T. 1: Histoire Naturelle. Paris: Imprimerie impériale, 1809, s. 68, 85. (fr.).

[Vieillot-3] J.L.P. Vieillot: Ordre 1. Oiseaux Accipitres. W: Nouveau Dictionnaire d’histoire naturelle, appliquée aux arts, à l’agriculture, à l’économie rurale et domestique, à la médecine, etc. Par une société de naturalistes et d’agriculteurs. Wyd. Nouv. éd. presqu’ entièrement refondue et considérablement angmenté. T. 24. Paris: Chez Deterville, 1818, s. 101. (fr.).

[Bonaparte-4] Ch.-L. Bonaparte. The genera North American birds, and a synopsis of the species found in the United States. „Annals of the Lyceum of Natural History of New York”. 2, s. 24, 1826. (ang.).

[Lesson-5] R.-P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d’oiseaux: ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. T. 1. Bruxelles: Chez F.G. Levrault, 1831, s. 654. (fr.).

[Wood-6] N. Wood. Remarks on vernacular and scientific ornithological nomenclature. „The Analyst”. 2 (11), s. 305, 1835. (ang.).

[Hodgson-7] B.H. Hodgson. On some new Genera of Raptores, with remarks on the old genera. „The Journal of the Asiatic Society of Bengal”. 6 (1), s. 367, 1837. (ang.).

[kaup-8] J.J. Kaup: Classification der Säugethiere und Vögel. Darmstadt: C.W. Leske, 1844, s. 123. (niem.).

[Winkler&inni-9] 1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2024-08-08] (ang.), Haliaeetus.

[10] The Key to Scientific Names ↓, Haliaeetus [dostęp 2023-04-19] .

[11] The Key to Scientific Names ↓, Ossifraga [dostęp 2023-04-19] .

[12] The Key to Scientific Names ↓, Cuncuma [dostęp 2023-04-19] .

[13] The Key to Scientific Names ↓, Thallasoaetus [dostęp 2023-04-19] .

[Mielczarek&Kuziemko-14] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-10-22].