Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Hangul (również hangŭl, hangeul, hangyl, kor.한글ha(ː)n.ɡɯɭ), w KRLD znany jako Dzosongyl (조선글 Chosŏn’gŭl, tsʰo.sʰɔn.ɡɯɭ) – alfabet koreański stworzony w XV wieku przez Sejonga Wielkiego; składa się z 24 znaków: 14 spółgłosek i 10 samogłosek. Jest jednym z niewielu alfabetów, które zostały stworzone sztucznie, a nie wyewoluowały z hieroglifów czy ideogramów, jak to się działo w przypadku większości współczesnych pism. Każda sylaba zapisywana jest jako blok, na polu kwadratu, składający się ze znaków alfabetu (tzw. jamo). Słowa w tym alfabecie zapisywać można poziomo lub pionowo. Pierwotna nazwa alfabetu brzmiała Hunminjeongeum.
Przed stworzeniem hangulu, Korea od czasów starożytnych używała hanja (chińskich znaków). Ponieważ hanja nie nadawała się do zapisu języka koreańskiego, a jej trudność przyczyniała się do wysokiego poziomu analfabetyzmu, król Sejong Wielki (panujący w latach 1418–1450) podjął decyzję o stworzeniu hangul. Pismo zostało ogłoszone pod koniec 1443 r. lub na początku 1444 r. i oficjalnie opublikowane w 1446 r. w tekście Hunminjeongeum oraz towarzyszącym mu komentarzu Hunminjeongeum Haerye. Chociaż hangul stopniowo zyskiwał popularność zarówno wśród elit, jak i zwykłych obywateli, przez wieki był pogardzany przez elity. Dopiero pod koniec XIX wieku zaczął być akceptowany przez społeczeństwo. Obecnie jest to dominujący alfabet koreański w obu Koreach i wśród koreańskiej diaspory. Jest również używany do zapisywania języka jeju oraz, w ograniczonym stopniu, języka cia-cia w Indonezji.
Słowo hangeul zapisane w alfabecie hangeul. Przy koreańskich literach podano ich odczytanie w transkrypcji poprawionej
Nazwa hangeul (한글 [hanɡɯl]) została wymyślona przez Ju Si-gyeong w 1912 roku i oznacza w dawnym koreańskim „wielkie pismo”, a w dzisiejszym „koreańskie pismo”. Nazwa ta nie ma odpowiednika w chińskich znakach hancha. Słowo to jest transkrybowane w następujące sposoby:
Koreańczycy z Północy preferują nazwę Chosŏn’gŭl (Dzosongyl) (조선글).
W Republice Korei9 października obchodzony jest Dzień Hangulu, upamiętniający ogłoszenie alfabetu hangul; jest on świętem państwowym.
Inne nazwy
Do wczesnych lat XX wieku hangul uważany był za nieodpowiedni dla wykształconej elity, która stosowała tradycyjne pismo hancha. Hangul nazywano:
Eonmun (hangul: 언문, hancha: 諺文 „niezgodne pismo”)
Amgeul (암글 „pismo kobiece”; pisane także jako Amkeul 암클). Am (암) jest prefiksem określającym rzeczownik rodzaju żeńskiego
Ahaetgeul lub Ahaegeul (아햇글 lub 아해글 „dziecięce pismo”)
Achimgeul (아침글 „pismo, którego możesz nauczyć się w jeden poranek”)
Gugmun (hangul: 국문, hancha: 國文 „narodowe pismo”)
Nazwy te są obecnie uważane za archaiczne.
Jamo
„Jamo” (자모; 字母) oznacza literę wchodzącą w skład alfabetu koreańskiego – ja znaczy litera lub znak, mo – matka.
Tekst składa się z sylabogramów (zapisów poszczególnych sylab).
Występuje 51 jamo, z czego 24 są proste (nie złożone) i są odpowiednikami liter w alfabecie łacińskim. Pozostałe 27 jest złożeniami dwóch lub trzech jamo podstawowych. Z 24 prostych jamo, 14 to spółgłoski (ja’eum; 자음; 子音; dosłownie „dźwięk dziecka”) a 10 to samogłoski (moeum; 모음; 母音; dosłownie „dźwięk matki”).
Tłumaczenie słowa witamy na język jejun-mal zapisane alfabetem hangul
Cztery z podstawowych samogłosek mają kształt, który nie należy do podstawowych (zawiera dodatkowe kreski oznaczające zmiękczenie głoski) ㅑ (ya), ㅕ (yeo), ㅛ (yo) oraz ㅠ (yu).
Budowa jamo
Spółgłoski
Budowa podstawowych spółgłosek jamo opiera się na modelu fizycznej morfologii języka, podniebienia, zębów i gardła w trakcie wymawiania danej litery. Można je podzielić na pięć grup, każdą z podstawowym kształtem i jedną lub więcej formą pochodną z dodatkowymi kreskami. Nazwy w nawiasach to tradycyjna sinokoreańska terminologia lingwistyczna.
W porządku alfabetycznym liter koreańskich nie miesza się ze sobą spółgłosek i samogłosek, jak dzieje się to w alfabetach opartych na znakach łacińskich czy cyrylicy. Spółgłoski znajdują się przed samogłoskami. Dzisiejsze ustawienie liter zostało określone w 1527 roku przez Choi Sejin. W obu Koreach istnieje trochę odmienne ich położenie, ale podstawowe jamo znajdują się na tych samych pozycjach.
Wersja południowokoreańska
Obecny porządek alfabetyczny spółgłosek jamo:
ㄱ ㄲ ㄴ ㄷ ㄸ ㄹ ㅁ ㅂ ㅃ ㅅ ㅆ ㅇ ㅈ ㅉ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ
Podwójne spółgłoski występują zaraz po ich podstawowej wersji.
Samogłoski:
ㅏ ㅐ ㅑ ㅒ ㅓ ㅔ ㅕ ㅖ ㅗ ㅘ ㅙ ㅚ ㅛ ㅜ ㅝ ㅞ ㅟ ㅠ ㅡ ㅢ ㅣ
Wersja północnokoreańska
Spółgłoski:
ㄱ ㄴ ㄷ ㄹ ㅁ ㅂ ㅅ ㅇ ㅈ ㅊ ㅋ ㅌ ㅍ ㅎ ㄲ ㄸ ㅃ ㅆ ㅉ ㅇ
Pierwszy ㅇ reprezentuje końcowy dźwięk /ng/. Ostatnie ㅇ reprezentuje początkowy element graficzny o zerowej wartości fonetycznej. Podwojone jamo zajmują miejsca przed ostatnim ㅇ, ale po wszystkich podstawowych spółgłoskach.
Samogłoski:
ㅏ ㅑ ㅓ ㅕ ㅗ ㅛ ㅜ ㅠ ㅡ ㅣ ㅐ ㅒ ㅔ ㅖ ㅚ ㅟ ㅢ ㅘ ㅝ ㅙ ㅞ
ㅐ oraz ㅔ znajdują się po podstawowych samogłoskach, nie po odpowiadającymi im ㅏ i ㅓ.
Nazwy spółgłosek
Litera
Nazwa południowokoreańska
Nazwa północnokoreańska
ㄱ
giyeok (기역)
gieuk (기윽)
ㄴ
nieun (니은)
ㄷ
digeut (디귿)
dieut (디읃)
ㄹ
rieul (리을)
ㅁ
mieum (미음)
ㅂ
bieup (비읍)
ㅅ
siot (시옷)
sieut (시읏)
ㅇ
ieung (이응)
ㅈ
jieut (지읒)
ㅊ
chieut (치읓)
ㅋ
kieuk (키읔)
ㅌ
tieut (티읕)
ㅍ
pieup (피읖)
ㅎ
hieut (히읗)
Litera
Nazwa południowokoreańska
Nazwa północnokoreańska
ㄲ
ssanggiyeok (쌍기역)
doengieuk (된기윽)
ㄸ
ssangdigeut (쌍디귿)
doendieut (된디읃)
ㅃ
ssangbieup (쌍비읍)
doenbieup (된비읍)
ㅆ
ssangsiot (쌍시옷)
doensieut (된시읏)
ㅉ
ssangjieut (쌍지읒)
doenjieut (된지읒)
Nazwy samogłosek
Nazwa samogłoski jest sylabą wywodzącą się z połączenia litery ㅇ (ieung) i danej samogłoski:
↑Overview of Korea [online], Centrum Kultury Koreańskiej [dostęp 2026-07-22] [zarchiwizowane z adresu](ang.).
Bibliografia
Halina Ogarek-Czoj, Romuald Huszcza, Gunn-Young Choi: Podręcznik języka koreańskiego, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2007, ISBN83-86483-51-2.
* Zastosowano znak zbioru pustego (∅) do oznaczenia braku lub głoski niemej. Nie mylić ze znakiem średnicy (⌀), skandynawską literą (Ø) oraz symbolem używanym w międzynarodowym alfabecie fonetycznym (ø), które posiadają prawie identyczny wygląd.
