Hans Bellmer

Hans Bellmer

Data i miejsce urodzenia	13 marca 1902 Katowice
Data i miejsce śmierci	23 lutego 1975 Paryż
Narodowość	niemiecka
Język	niemiecki
Alma Mater	Wyższa Szkoła Techniczna w Berlinie
Dziedzina sztuki	malarstwo, grafika, rzeźba
Multimedia w Wikimedia Commons

Hans Bellmer (ur. 13 marca 1902 w Katowicach, zm. 23 lutego 1975 w Paryżu) – niemiecki malarz, rzeźbiarz i grafik.

Życiorys

Urodził się w Katowicach w domu przy ul. A. Mickiewicza 10 (dawnej August-Schneider-Straße), a mieszkał w kamienicy przy obecnej ul. T. Kościuszki 47 (Beatestraße).

Był synem inżyniera Hansa Johanna Bellmera i Marii Donnerstag; w 1923 roku rozpoczął naukę w berlińskiej Wyższej Szkole Technicznej. Rozpoczęcie nauki w Berlinie było spowodowane oskarżeniami o komunistyczne sympatie o tzw. podważanie moralnego oparcia państwa. Granice przekroczył na fałszywych dokumentach.

Podczas nauki w Berlinie zapoznał się przedstawicielami Nowej Rzeczowości (niem. Neue Sachlichkeit), malarzy: Otto Dixa, George’a Grosza i Rudolfa Schlichtera oraz kolażystę Johna Heartfielda.

Ilustrował Gegen Morgen Waltera von Hollandera, tworzył okładki do opublikowanego przez Elena Gottschalk Verlag Jack der Aufschlitzer. Do 1927 roku dostarczał rysunki do komunistycznego tygodnika Der Knüppel (pol. Patyk), W 1925 roku wyjechał na trzy miesiące do Paryża, gdzie poznał Giorgia de Chirico, jednego z prekursorów surrealizmu. Twórcę scuola metafisica (pol. szkoła metafizyczna). W następnym roku założył własną agencję projektową w Karlshorst, dzielnicy Berlina.

Bellmer znany jest głównie z serii rzeźbiarskich instalacji „Lalka”, przedstawiające lalki, naturalnej (ludzkiej) wielkości, ledwo-co dojrzale seksualnie, często zmutowane i w niekonwencjonalnych pozach. Interpretowane były one jako odpowiedź na kult „perfekcyjnego ciała”, który panował wtedy w Niemczech. Pierwsza seria „Lalek” ukazała się w 1935 roku jako cykl fotografii 'Wariacje na temat montowania rozczłonkowanej małolatki’ zamieszczonych w czasopiśmie surrealistów „Minotaure” (nr 6) i wywołała wielkie poruszenie. Druga seria w 1938 – pełniła funkcję ilustracji do wierszy Paula Eluarda w magazynie „Messages”. W 1938 w Berlinie anonimowo wydał własnym nakładem książkę „Lalka” („Die Puppe”), zawierającą 10 czarno-białych fotografii lalki zaaranżowanych w serie „tableaux vivants” („żywych obrazów”).

Po dojściu nazistów do władzy w Niemczech Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników sztuka Bellmera uznana została za zdegenerowaną. W 1938 ostatecznie Bellmer opuścił Berlin i przeniósł się do Paryża, gdzie przyłączył się do surrealistów.

W czasie II wojny światowej pomagał ruchowi oporu, produkując fałszywe paszporty. Został uwięziony w więzieniu Camp des Milles w (Aix-en-Provence) i spędził tam większość wojny. Po wojnie pozostał w Paryżu, porzuciwszy tworzenie lalek, zajął się tworzeniem erotycznych rysunków i fotografii. W 1954 spotkał Unicę Zürn, która była jego partnerką aż do jej samobójstwa w 1970. Hans Bellmer był aktywny zawodowo aż do lat sześćdziesiątych dwudziestego wieku.

Został pochowany na cmentarzu Père-Lachaise.

Upamiętnienie

Rok 2002 był w Katowicach obchodzony jako Rok Hansa Bellmera.

W budynku, w którym mieszkał w dzieciństwie (ul. T. Kościuszki 47), od 2012 do 2021 r. mieścił się Dział Grafiki im. Pawła Stellera Muzeum Historii Katowic. Na fasadzie tej kamienicy (od strony ul. Józefa Rymera) w 2008 r. umieszczono pamiątkową tablicę, poświęconą Bellmerowi.

W Katowicach najpierw przy ulicy Warszawskiej 2, później przy Placu Wolności 9, działała (do 2017 roku) kawiarnia Bellmer Cafe

Na fasadzie budynku przy Ehrenfelsstraße 8a w Berlinie umieszczono tablicę, upamiętniającą Bellmera, który mieszkał w tym domu.

Wystawy, sztuki, performency

W 1996 roku w ramach Ⅴ Festiwalu Ars Cameralis w Katowicach odbyła się pierwsza w Polsce wystawa prac Bellmera, zrealizowana przez Marka Zielińskiego

Na przełomie 2002 i 2003 roku w Muzeum Śląskim w Katowicach odbyła się wystawa fotografii i grafik Hansa Bellmera, zorganizowana w setną rocznicę urodzin artysty - Hans Bellmer. Fotografie i grafiki z kolekcji Państwa Jean-Marie i Doriane Bihl-Bellmer

W 2009 roku w Teatrze Śląskim w Katowicach wystawiono biograficzną sztukę Tomasza Mana pt. Świat jest skandalem (premiera 25 września 2009 roku)

W 2010 roku grupa SUKA OFF pokazała w siedzibie Towarzystwa Bellmer w Katowicach performance "Die Puppe" inspirowany twórczością Bellmera. Projekt ten z czasem przyjął formę pełnowymiarowego spektaklu i prezentowany był do tej pory min. W Wielkiej Brytanii, Niemczech, Włoszech, Francji, Szwajcarii, Stanach Zjednoczonych i Japonii..

W 2011 roku Teatr A Part w Katowicach wystawił sztukę inspirowaną twórczością Bellmera pt. Cyrk Bellmer

W 2015 w gmachu głównym Muzeum Historii Katowic przy ul. ks. J. Szafranka 9 odbyła się wystawa czasowa Bellmer/Visat, której kuratorką była Natalia Kruszyna.

W roku 2017 Kultura Gniewu wydała komiks pod tytułem Bellmer. Niebiografia autorstwa Marka Turka. Komiks przedstawia surrealistyczną impresję na temat życia i twórczości Hansa Bellmera. Marek Turek zrezygnował z warstwy tekstowej, prowadząc niemą narrację wyłącznie za pomocą obrazu. Fabuła łączy fakty historyczne, w tym motyw rzeźbiarskich instalacji lalek Bellmera, z fikcyjnymi wyobrażeniami i autorską interpretacją sztuki bohatera.

W 2022 Polskie Radio w Katowicach przygotowało odcinek na temat Hansa Bellmera i jego twórczości.

W 2023 Muzeum Historii Katowic przygotowało cykl wykładów: Prenatalne podziemie surrealisty – o ludziach, instytucjach i miejscach związanych z artystą, Surrealizm. Wolność, wyobraźnia, miłość, cudowność – ogólnie o surrealizmie i jego buntowniczym charakterze. Wykłady zostały poprowadzone przez Natalie Kruszyne. Towarzyszyły one wystawię prac Hansa Bellmera Między precyzją inżyniera a wolnością wróżbiarza.

W 2026 roku Muzeum Historii Katowic otworzyło wystawę pod tytułem Bellmer: Gry Lalki. Pretekstem do tej nowej wystawy był zakup poczyniony przez muzeum, które zakupiło 6 ręcznie barwionych zdjęć dzieła Hansa Bellmera. Wystawa znajduje się w gmachu głównym muzeum przy ul. ks. J. Szafranka 9. Razem z wystawą muzeum przygotowało cykl wykładów: Bellmer: SURREALIZM Wolność, wyobrażnia, miłość. cudowność, BELLMER - KATOWICZANIN. O ludziach, instytucjach i miejscach związanych z artystą. Fakty, mity, poszlaki oraz spacer tematyczny śladami Hansa Belimera w Katowicach.

Tłumaczone teksty

• Lalka, przeł. J. St. Buras, w: Konstanty A. Jeleński, Bellmer albo anatomia nieświadomości fizycznej i miłości, słowo/obraz terytoria 2013, s. 41-52.

• Ojciec. Striptiz, przeł. J. Dąbrowski, "Pole. Dwumiesięcznik literacki" nr 3/2023.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

• Michael Semff/Anthony Spira (Hrsg.): Hans Bellmer. Hatje Cantz Verlag, Ostfildern 2006, ISBN 978-3-7757-1793-9.
• Marvin Altner: Hans Bellmer, die Spiele der Puppe. Zu den Puppendarstellungen in der bildenden Kunst von 1914-1938. VDG-Verlag, Weimar 2005, ISBN 3-89739-467-7 (zugl. FU Dissertation, Berlin 2002).
• Pierre Dourthe: Hans Bellmer. Le principe de perversion. Faur, Paryż 1999, ISBN 2-909882-32-2.
• Alex Grall (Hrsg.): Die Zeichnungen von Hans Bellmer. Propyläen-Verlag, Berlin 1969.
• Therese Lichtenstein: Behind Closed Doors. The Art of Hans Bellmer. University of California Press, Nowy Jork 2001, ISBN 0-520-20984-2.
• Sue Taylor: Hans Bellmer. The Anatomy of Anxiety. MIT Press, Cambridge, Mass. 2002, ISBN 0-262-20130-5.
• Malcolm Green: Introduction, in The Doll, Hans Bellmer, trans. Malcolm Green. Atlas Press, Londyn, 2006, ISBN 1-900565-14-5.
• Robert C. Morgan. „Hans Bellmer: The Infestation of Eros”, in A Hans Bellmer Miscellany, Anders Malmburg, Malmo and Timothy Baum, Nowy Jork, 1993.
• Mateusz Palka: Halucynacje Hansa Bellmera, Fototekstura.pl, 2014.

Linki zewnętrzne

• Bellmer w galeriach świata (ArtCyklopedia)
• „Hans Bellmer i jego kukły” (rosyjski). artpages.org.ua. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-06-12)].
• Tate Collection
• MoMA Collection
• Hans Bellmer in The Art Institute of Chicago: The Wandering Libido and the Hysterical Body
• Towarzystwo Bellmer – stowarzyszenie zajmujące się twórczością Hansa Bellmera. hansbellmer.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-02-02)].