Hans Schleif

Hans Schleif (ur. 23 lutego 1902 w Wiesbaden, zm. 25 kwietnia 1945 w Berlinie) – niemiecki architekt i archeolog, modelarz, wysoki funkcjonariusz nazistowski i esesman w randze standartenführera.

Kariera

Był synem kupca Fritza i Luise z d. Ruppel. Do szkoły średniej uczęszczał w Berlinie w latach 1911–1920. Po maturze podjął studia architektoniczne na Drezdeńskim Uniwersytecie Technicznym, kontynuując je na Monachijskim Uniwersytecie Technicznym, a kończąc w roku 1924 na Berlińskim Uniwersytecie Technicznym, na którym uzyskał tytuł inżyniera. Po studiach podjął pracę w zawodzie w jednej z berlińskich pracowni architektonicznych, gdzie był zatrudniony do 1927. Jednocześnie pasjonował się dawną architekturą, szczególnie starożytnej Grecji, i modelarstwem kartonowym. Łącząc oba zainteresowania, tworzył z papieru akwarelowego modele dawnych budowli lub miast. Początkowo robił to hobbistycznie, jednak wobec dużego uznania z jakim spotkały się w środowisku naukowym i muzealnym jego modele, postanowił w 1927 poświęcić się temu zajęciu pełnowymiarowo, rezygnując z pracy w biurze architektonicznym. W latach 1928–1929 stworzył wielki model Norymbergi z roku 1625, na którym umieścił przeszło 4 tysiące budowli. Pracę tę nabyło nowojorskie Metropolitan Museum. Wykonał też dwie rekonstrukcje starożytnej Olimpii, jedną dla Deutsche Hochschule für Leibesübungen (wyższej szkoły wychowania fizycznego), drugą dla Muzeum Archeologicznego w Olimpii. W kolejnych latach stworzył makiety szeregu innych antycznych budowli lub kompleksów, w tym Pergamonu.

Wysoka ocena modeli antycznych obiektów doprowadziła do przyznania mu w 1927 przez Niemiecki Instytut Archeologiczny stypendium na badania śródziemnomorskiej architektury antycznej. Dzięki tym funduszom i zatrudnieniu go na stałe od następnego roku przez w/w instytut, od 1927 r. do 1933 prowadził badania terenowe na różnych stanowiskach archeologicznych w Grecji, ponadto w 1930 w Nubii, a w 1933 w Troi. W Grecji był asystentem badacza starożytnej Hellady, niemieckiego archeologa Wilhelma Dörpfelda. Na podstawie swoich badań w Olimpii obronił u schyłku 1933 roku doktorat na Politechnice Berlińskiej, poświęcony ołtarzowi Zeusa w tym mieście. W 1936 (wg Szczepańskiego – w 1937) uzyskał habilitację za pracę nt. świątyni Ateny w Troi. Po powrocie do Niemiec pozostawał aż do kwietnia 1945 na etacie Instytutu, jednocześnie decydując się na karierę w strukturach nazistowskich. Jesienią 1935 został współzałożycielem Ahnenerbe, z ramienia tej organizacji kierował do 1939 wykopaliskami archeologicznymi w kilku miejscowościach w Niemczech, w tym w grodziskach w Starym Dzierzgoniu i Starym Mieście. W tym samym roku wstąpił do Allgemeine SS, a w 1936 r. do NSDAP. W marcu 1936 znalazł się w sztabie Reichsführera SS Heinricha Himmlera, początkowo w biurze adiutanta naczelnego, a następnie jako dowódca sztabu osobistego Reichsführera. Służył tam do początku 1944. Jako doktor habilitowany otrzymał w roku 1937 etat wykładowcy archeologii na Uniwersytecie Fryderyka Wilhelma w Berlinie, a w roku następnym stanowisko profesora nadzwyczajnego tej uczelni, jednakże bez etatu profesorskiego (Szczepański 2009 podaje, że profesorem został jeszcze w 1937). Etat profesora uzyskał w 1939.

W początku kwietnia 1938 powrócił do Olimpii, gdzie dzięki poparciu Heinricha Himmlera został razem z Emilem Kunzem kierownikiem wykopalisk, które finansował Adolf Hitler z własnych funduszy. W 1939 wstąpił do Waffen-SS i od 10 września 1939 do listopada tego roku służył ochotniczo w Batalionie Zapasowym Artylerii SS. W trakcie służby w SS sukcesywnie awansował i pod koniec 1944 lub w pierwszych miesiącach 1945 osiągnął najwyższy w karierze stopień standartenführera. 1 grudnia 1939 r. mianowano go „Głównym zarządcą ds. zabezpieczenia niemieckich dóbr kultury” na obszarze Okręgu Rzeszy Poznań. Na tym stanowisku zajmował się m.in. grabieżą polskich kolekcji muzealnych i naukowych w Wielkopolsce, przy czym oprócz konfiskat na rzecz niemieckich instytucji zlecał również niszczenie części zbiorów, np. zniszczono lub zagrabiono na jego polecenie przeszło 25% zbiorów biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Uczestniczył również w prześladowaniu pracowników polskich jednostek naukowych i kulturalnych. Ponadto w latach 1940–1942, z przerwami, badał Biskupin. W marcu i kwietniu 1941 r. służył w Leibstandarte SS Adolf Hitler. Tuż po opanowaniu przez armię niemiecką kontynentalnej Grecji Schleif służył w maju 1941 w Atenach w Służbie Bezpieczeństwa SS w stopniu Obersturmbannführera oraz w ateńskim Einsatzkommando. 10 maja 1941 Schleif oprowadził Himmlera po zabytkach Sparty.

Od 10 listopada 1943 r. do 1945 był zatrudniony w Głównym Urzędzie Gospodarczo-Administracyjnym SS. Pracował tam w urzędzie C (zagadnienia budowlane), kierowanym przez gen. por. Waffen-SS Hansa Kammlera, u którego był od początku 1944 członkiem jego sztabu pełnił, wiosną tegoż roku pełnił funkcję szefa jego biura, potem też zastępcy Kammlera.

We wrześniu 1944 otrzymał nominację profesorską na Katedrę Architektury Antycznej na Politechnice w Berlinie, o którą ubiegał się jeszcze przed wojną. Stanowisko to miał objąć dopiero po zwycięskim dla III Rzeszy zakończeniu wojny. Pod koniec oblężenia Berlina zabił swoją żonę i dwójkę niespełna rocznych synków, po czym popełnił samobójstwo.

Życie prywatne

Ożenił się w roku 1926 z Gizelą z d. Lehmann, z którą miał córkę Edith, urodzoną w 1933. Rozwiódł się w czasie wojny i w 1944 ożenił z poznaną w Ahnenerbe Leonorą z d. Thomass. Małżeństwu urodziło się w tymże roku dwóch bliźniaków, Alexander i Konstantin. Pochowany wraz z rodziną na cmentarzu Friedhof Berlin Lichterfelde-Ost, płyty nagrobne zachowały się.

Ocena postaci

Lehmann uważa Schleifa za zbrodniarza wojennego, ze względu m.in. na wysokie funkcje i stanowiska w urzędzie C Głównego Urzędu Gospodarczo-Administracyjnego SS, który to urząd prowadził szereg działań związanych z ludobójstwem (szef biura Hans Kammler po wojnie został skazany na karę śmierci, podobnie jak podwładny Schleifa, Franz Eirenschmal, który pracując dla biura C zaprojektował urządzenie do masowego gazowania ludzi w obozach koncentracyjnych i odpowiadał za ich stan do końca wojny).

Metodyka prac archeologicznych Schleifa w Olimpii była znakomita i bardzo nowoczesna, a uzyskane przez niego rezultaty są ważne naukowo także w XXI wieku. Również badania prowadzone przez niego w Starym Dzierzgoniu dostarczyły istotnych odkryć, chociaż jednocześnie ich interpretacja była prowadzona w duchu nieumotywowanym naukowo i na potrzeby propagandy nazistowskiej o odwiecznej walce Germanów o obronę swych granic w Prusach.

Ordery, odznaczenia, nagrody

• Ehrendegen des Reichsführer-SS (Szpadę honorową SS Reichsführera SS)
• Ehrenring des Reichsführer-SS (Honorowy Pierścień Reichsführera SS)
• SS Julleuchter des Reichsführer-SS (Świecznik Reichsführera SS)
• Krzyż Zasługi Wojennej I Klasy z Mieczami (nadany 1 września 1944 r.)

Hans Schleif w sztuce

Wnuk Hansa, aktor Matthias Neukirch, wspólnie z reżyserem Juliana Kleinem przeprowadzili studia nad życiem i działalnością Hansa Schleifa, po czym napisali sztukę teatralną pt. Hans Schleif, której premiera miała miejsce w październiku 2011 na deskach Deutsches Theater Berlin. Później sztukę wystawiano w innych miastach Niemiec, a także w Edynburgu, Linz, Paryżu, Pradze, Poznaniu i Wenecji. W sezonie teatralnym 2015/2016 spektakl włączył do stałego repertuaru Schauspielhaus Zürich.

Przypisy

Bibliografia

• Lehmann S.(inne języki), 2012: Hans Schleif (1902–1945). W: Brands G., Maischberger M. (red.): Lebensbilder Klassische Archäologen und der Nationalsozialismus, Band 1. Rahden/Westf., Leidorf (Menschen – Kulturen – Traditionen; ForschungsCluster 5; Bd. 2, 1). ISBN 978-3-86757-382-5.
• Szczepański S.(inne języki), 2009: Hans Schleif (1902–1945) i jego badania nad germańską przeszłością Prus Wschodnich. „Szkice Humanistyczne”, tom IX, nr 1 (vol. 18), s. 51–62.