Harpagus

	Harpagus
	Vigors, 1824
	; Cykadojad rdzawopierśny (H. bidentatus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	szponiaste
Rodzina	jastrzębiowate
Podrodzina	jastrzębie
Plemię	Accipitrini
Rodzaj	Harpagus
	Typ nomenklatoryczny
	Falco bidentatus Latham, 1790
Synonimy
	Bidens von Spix, 1824; Diodon Lesson, 1830; Diplodon Nitzsch, 1840;
	Bidens von Spix, 1824; Diodon Lesson, 1830; Diplodon Nitzsch, 1840;
Gatunki
	2 gatunki – zobacz opis w tekście
	2 gatunki – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Harpagus – rodzaj ptaków z podrodziny jastrzębi (Accipitrinae) w obrębie rodziniy jastrzębiowatych (Accipitridae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce (Meksyk, Belize, Gwatemala, Honduras, Nikaragua, Kostaryka, Panama, Kolumbia, Wenezuela, Trynidad i Tobago, Gujana, Surinam, Gujana Francuska, Brazylia, Ekwador, Peru, Boliwia, Paragwaj i Argentyna).

Morfologia

Długość ciała 60–104 cm, rozpiętość skrzydeł 159–234 cm; masa ciała 1600–7200 g; samice są większe i cięższe od samców.

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1824 roku irlandzki zoolog Nicholas Aylward Vigors w artykule zatytułowanym Szkice ornitologiczne, czyli uwagi na temat głównych pokrewieństw niektórych większych grup ptaków, opublikowanym w czasopiśmie „The Zoological journal”. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) cykadojad rdzawopierśny (H. bidentatus).

Etymologia

Harpagus: łac. harpago ‘drapieżna osoba, harpia’, od gr. ἁρπαζω harpazō ‘chwytać lub nosić z przemocą’ (por. Harpagus (VI wiek p.n.e.), perski generał, który został zmuszony do zjedzenia mięsa z własnego syna).
Bidens: łac. bidens, bidentis ‘mieć dwa zęby, dwuzębny’, od bi- ‘dwu-, podwójny’, od bis ‘dwukrotny’; dens, dentis ‘ząb’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie) lub Falco bidentatus Latham, 1790.
Diodon: epitet gatunkowy Falco diodon Temminck, 1823; gr. δι- di- ‘podwójny’, od δις dis ‘dwukrotny’, od δυο duo ‘dwa’; οδων odōn, οδοντος odontos ‘ząb’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Diodon brasiliensis Lesson, 1830 (= Falco diodon Temminck, 1823); (absolutna tautonimia) Falco diodon Temminck, 1823
Diplodon: gr. διπλος diplos ‘podwójny’; οδων odōn, οδοντος odontos ‘ząb’. Gatunek typowy (późniejsze oznaczenie): Falco bidentatus Latham, 1790.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki:

Harpagus bidentatus (Latham, 1790) – cykadojad rdzawopierśny
Harpagus diodon (Temminck, 1823) – cykadojad białopierśny

Uwagi

↑ Młodszy homonim Bidens Fischer-Waldheim, 1814 (Mammalia)

Przypisy

1 2 N.A. Vigors. Sketches in Ornithology; or, Observations on the leading Affinities of some of the more extensive groups of Birds. „The Zoological journal”. 1, s. 338, 1824. (ang.).
↑ J.B. von Spix: Avium species novae, quas in itinere per Brasiliam annis MDCCCXVII-MDCCCXX. T. 1. Monachii: Typis Franc. Seraph. Hübschmanni, 1824, s. 14. (łac.).
↑ R.-P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d’oiseaux: ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. Bruxelles: Chez F.G. Levrault, 1831, s. 95. (fr.).
↑ Ch.L. Nitzsch: System der Pterylographie. Nach seinen handschriftlich aufbewahrten Untersuchungen verfasst. Halle: E. Anton, 1840, s. 93. (niem.).
1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Harpagus, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2026-10-22] (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Harpagus [dostęp 2022-02-02] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Bidens [dostęp 2022-02-02] .
↑ R.B. Sharpe: Catalogue of the Accipitres, or Diurnal Birds of Prey, in the Collection of the British Museum. Cz. 1. Printed by order of the Trustees: London, 1874, s. 360, seria: Catalogue of the Birds in the British Museum. (ang.).
1 2 The Key to Scientific Names ↓, Diodon [dostęp 2022-02-02] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Diplodon [dostęp 2022-02-02] .
↑ G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2. London: R. and J.E. Taylor, 1841, s. 5. (ang.).
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (Wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-16].

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[2] Młodszy homonim Bidens Fischer-Waldheim, 1814 (Mammalia)

[Vigors-1] 1 2 N.A. Vigors. Sketches in Ornithology; or, Observations on the leading Affinities of some of the more extensive groups of Birds. „The Zoological journal”. 1, s. 338, 1824. (ang.).

[Spix-3] J.B. von Spix: Avium species novae, quas in itinere per Brasiliam annis MDCCCXVII-MDCCCXX. T. 1. Monachii: Typis Franc. Seraph. Hübschmanni, 1824, s. 14. (łac.).

[Lesson-4] R.-P. Lesson: Traité d’ornithologie, ou, Tableau méthodique des ordres, sous-ordres, familles, tribus, genres, sous-genres et races d’oiseaux: ouvrage entièrement neuf, formant le catalogue le plus complet des espèces réunies dans les collections publiques de la France. Bruxelles: Chez F.G. Levrault, 1831, s. 95. (fr.).

[Nitzsch-5] Ch.L. Nitzsch: System der Pterylographie. Nach seinen handschriftlich aufbewahrten Untersuchungen verfasst. Halle: E. Anton, 1840, s. 93. (niem.).

[Winkler&inni-6] 1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette, Hawks, Eagles, and Kites (Accipitridae), version 1.0, [w:] S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy), Birds of the World, Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY 2020, Harpagus, DOI: 10.2173/bow.accipi1.01 [dostęp 2026-10-22] (ang.).

[7] The Key to Scientific Names ↓, Harpagus [dostęp 2022-02-02] .

[8] The Key to Scientific Names ↓, Bidens [dostęp 2022-02-02] .

[sha-9] R.B. Sharpe: Catalogue of the Accipitres, or Diurnal Birds of Prey, in the Collection of the British Museum. Cz. 1. Printed by order of the Trustees: London, 1874, s. 360, seria: Catalogue of the Birds in the British Museum. (ang.).

[job-10] 1 2 The Key to Scientific Names ↓, Diodon [dostęp 2022-02-02] .

[11] The Key to Scientific Names ↓, Diplodon [dostęp 2022-02-02] .

[gray-12] G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. Wyd. 2. London: R. and J.E. Taylor, 1841, s. 5. (ang.).

[Mielczarek&Kuziemko-13] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Accipitrini Vigors, 1824 (Wersja: 2025-04-19). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-12-16].