Heliangelus

	Heliangelus
	Gould, 1848
	; Lordzik pomarańczowogardły (H. mavors)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Infragromada	ptaki neognatyczne
Rząd	krótkonogie
Rodzina	kolibrowate
Podrodzina	paziaki
Plemię	Lesbiini
Rodzaj	Heliangelus
	Typ nomenklatoryczny
	Ornismya clarisse Longuemare, 1841
Synonimy
	Heliotrypha Gould, 1853; Anactoria Reichenbach, 1854; Diotima Reichenbach, 1854; Parzudakia Reichenbach, 1854; Helymus Mulsant, 1876; Peratus Mulsant, 1876; Nodalia Mulsant & E. Verreaux, 1876; Warszewiczia Boucard, 1895;
	Heliotrypha Gould, 1853; Anactoria Reichenbach, 1854; Diotima Reichenbach, 1854; Parzudakia Reichenbach, 1854; Helymus Mulsant, 1876; Peratus Mulsant, 1876; Nodalia Mulsant & E. Verreaux, 1876; Warszewiczia Boucard, 1895;
Gatunki
	8 gatunków – zobacz opis w tekście
	8 gatunków – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Heliangelus – rodzaj ptaków z podrodziny paziaków (Lesbiinae) w obrębie rodziny kolibrowatych (Trochilidae).

Zasięg występowania

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej (Kolumbia, Wenezuela, Ekwador, Peru i Boliwia).

Morfologia

Długość ciała 9–12 cm; masa ciała 3,4–7,7 g.

Systematyka

Etymologia

Heliangelus: gr. ἡλιος hēlios „słońce”; αγγελος angelos „anioł”.
Heliotrypha: gr. ἡλιος hēlios „słońce”; τρυφος truphos „odłamek, kawałek” (por. τρυφαω truphaō „żyć wygodnie”). Gatunek typowy: Heliotrypha viola Gould, 1853.
Anactoria: gr. ανακτοριος anaktorios „królewski”, od ανακτωρ anaktōr, ανακτορος anaktoros „pan, władca”. Gatunek typowy: Ornismya amethysticollis d’Orbigny & Lafresnaye, 1838.
Diotima: gr. διος dios „niebiański”; τιμαω timaō „czcić”. Gatunek typowy: Trochilus spencei Bourcier, 1847.
Parzudakia: epitet gatunkowy Ornismya parzudaki Lesson, 1840; Charles Parzudaki (1806–1889), francuski przedsiębiorca związany z historią naturalną. Gatunek typowy: Parzudakia dispar Reichenbach, 1854 (= Trochilus exortis Fraser, 1840).
Helymus: w mitologii greckiej Helymus był myśliwym na dworze króla Akestesa na Sycylii (por. gr. ελυμος elumos „flet z bukszpanu”). Gatunek typowy: Heliangelus micraster Gould, 1872.
Peratus: gr. περατος peratos „zagraniczny, pochodzący z zagranicy”, od περαω peraō „przejść, przejechać”. Gatunek typowy: Ornismya amethysticollis d’Orbigny & Lafresnaye, 1838.
Nodalia: łac. nodus „węzeł”; ala „skrzydło”. Gatunek typowy: Trochilus (——?) strophianus Gould, 1846.
Warszewiczia: Józef Warszewicz Ritter von Rawicz (1812–1866), polski botanik, kolekcjoner. Gatunek typowy: Heliotrypha viola Gould, 1853.

Podział systematyczny

Zaliczany do tego rodzaju takson Heliangelus zusii okazał się być mieszańcem Aglaiocercus kingii z innym nieokreślonym gatunkiem kolibra; w takim ujęciu do rodzaju należą następujące gatunki:

Heliangelus mavors Gould, 1848 – lordzik pomarańczowogardły
Heliangelus regalis Fitzpatrick, Willard & Terborgh, 1979 – lordzik królewski
Heliangelus strophianus (Gould, 1846) – lordzik ekwadorski
Heliangelus spencei (Bourcier, 1847) – lordzik różowogardły
Heliangelus amethysticollis (d’Orbigny & Lafresnaye, 1839) – lordzik purpurowogardły
Heliangelus viola Gould, 1853 – lordzik widłosterny
Heliangelus exortis (Fraser, 1840) – lordzik fioletowogardły
Heliangelus micraster Gould, 1872 – lordzik mały

Uwagi

↑ Podgatunek H. amethysticollis.
↑ Synonim H. exortis.

Przypisy

↑ Heliangelus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
↑ J. Gould. Drafts for a new arrangement of the Trochilidæ. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 16, s. 12, 1848. (ang.).
↑ J. Gould: A monograph of the Trochilidæ, or family of humming-birds. Cz. 4. London: Printed by Taylor and Francis, 1861, s. ryc. 241. (ang.).
1 2 3 H.G.L. Reichenbach. Aufzählung der Colibris oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik. „Journal für Ornithologie”. 1, s. 5, 12, 1854. (niem.).
1 2 É. Mulsant. Catalogue des oiseaux-mouches ou colibris. „Annales de la Société Linnéenne de Lyon”. Nouvelle série. 22, s. 219, 1875. (fr.).
↑ É. Mulsant & E. Verreaux: Histoire naturelle des oiseaux-mouches, ou, Colibris constituant la famille des trochilidés. Cz. 3. Lyon: Au Bureau de la Société Linnéenne, 1877, s. 99. (fr.).
↑ A. Boucard. Genera of Humming Birds. „The Humming bird”. 5 (1), s. 224, 1895. (ang.).
1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette: Hummingbirds (Trochilidae), version 1.0. W: S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy): Birds of the World. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: 10.2173/bow.trochi1.01. [dostęp 2023-04-25]. (ang.).
↑ The Key to Scientific Names ↓, Heliangelus [dostęp 2019-11-15] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Heliotrypha [dostęp 2019-11-15] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Anactoria [dostęp 2019-11-15] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Diotima [dostęp 2019-11-15] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Parzudaki [dostęp 2019-11-15] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Helymus [dostęp 2019-11-15] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Peratus [dostęp 2019-11-15] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Nodalia [dostęp 2019-11-15] .
↑ The Key to Scientific Names ↓, Warszewiczia [dostęp 2019-11-15] .
↑ J.L. Pérez-Emán, J.P. Ferreira, N. Gutiérrez-Pinto, A.M. Cuervo, L.N. Céspedes, Ch.C. Witt & C.D. Cadena. An extinct hummingbird species that never was: a cautionary tale about sampling issues in molecular phylogenetics. „Zootaxa”. 4442 (3), s. 491–497, 2018. (ang.).
↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Lesbiini Reichenbach, 1853 (wersja: 2024-09-15). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-01-06].

Bibliografia

The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).

[a-3] Podgatunek H. amethysticollis.

[b-14] Synonim H. exortis.

[itis-1] Heliangelus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Gould-2] J. Gould. Drafts for a new arrangement of the Trochilidæ. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 16, s. 12, 1848. (ang.).

[Gould1853-4] J. Gould: A monograph of the Trochilidæ, or family of humming-birds. Cz. 4. London: Printed by Taylor and Francis, 1861, s. ryc. 241. (ang.).

[Reichenbach-5] 1 2 3 H.G.L. Reichenbach. Aufzählung der Colibris oder Trochilideen in ihrer wahren natürlichen Verwandtschaft, nebst Schlüssel ihrer Synonymik. „Journal für Ornithologie”. 1, s. 5, 12, 1854. (niem.).

[Mulsant-6] 1 2 É. Mulsant. Catalogue des oiseaux-mouches ou colibris. „Annales de la Société Linnéenne de Lyon”. Nouvelle série. 22, s. 219, 1875. (fr.).

[Mulsant&Verreaux-7] É. Mulsant & E. Verreaux: Histoire naturelle des oiseaux-mouches, ou, Colibris constituant la famille des trochilidés. Cz. 3. Lyon: Au Bureau de la Société Linnéenne, 1877, s. 99. (fr.).

[Boucard-8] A. Boucard. Genera of Humming Birds. „The Humming bird”. 5 (1), s. 224, 1895. (ang.).

[botw-9] 1 2 D.W. Winkler, S.M. Billerman & I.J. Lovette: Hummingbirds (Trochilidae), version 1.0. W: S.M. Billerman, B.K. Keeney, P.G. Rodewald & T.S. Schulenberg (redaktorzy): Birds of the World. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: 10.2173/bow.trochi1.01. [dostęp 2023-04-25]. (ang.).

[10] The Key to Scientific Names ↓, Heliangelus [dostęp 2019-11-15] .

[11] The Key to Scientific Names ↓, Heliotrypha [dostęp 2019-11-15] .

[12] The Key to Scientific Names ↓, Anactoria [dostęp 2019-11-15] .

[13] The Key to Scientific Names ↓, Diotima [dostęp 2019-11-15] .

[15] The Key to Scientific Names ↓, Parzudaki [dostęp 2019-11-15] .

[16] The Key to Scientific Names ↓, Helymus [dostęp 2019-11-15] .

[17] The Key to Scientific Names ↓, Peratus [dostęp 2019-11-15] .

[18] The Key to Scientific Names ↓, Nodalia [dostęp 2019-11-15] .

[19] The Key to Scientific Names ↓, Warszewiczia [dostęp 2019-11-15] .

[perez-20] J.L. Pérez-Emán, J.P. Ferreira, N. Gutiérrez-Pinto, A.M. Cuervo, L.N. Céspedes, Ch.C. Witt & C.D. Cadena. An extinct hummingbird species that never was: a cautionary tale about sampling issues in molecular phylogenetics. „Zootaxa”. 4442 (3), s. 491–497, 2018. (ang.).

[Mielczarek&Kuziemko-21] Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Lesbiini Reichenbach, 1853 (wersja: 2024-09-15). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2025-01-06].