Hellenia

*Hellenia*
	; Hellenia speciosa
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	imbirowce
Rodzina	kostowcowate
Rodzaj	Hellenia
	Nazwa systematyczna
	Hellenia A. J. Retzius; Observ. Bot. 6: 18 (1791)
	Typ nomenklatoryczny
	Hellenia grandiflora [≡ H. speciosa]
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Hellenia Retz. – rodzaj roślin z rodziny kostowcowatych. Obejmuje 8 gatunków występujących naturalnie w Azji, Australii i Oceanii. Gatunek H. speciosa jest szeroko uprawiany i introdukowany poza obszarem naturalnego występowania z uwagi na jego szerokie zastosowanie medyczne.

Zasięg geograficzny

Najszerszy zasięg występowania ma Hellenia speciosa, która rośnie naturalnie w rozległym pasie tropikalnej i subtropikalnej Azji oraz zachodniego Pacyfiku. Ponadto introdukowano ją na wyspach Oceanu Indyjskiego oraz na rozproszonych archipelagach Pacyfiku. Zasięg pozostałych gatunków jest ograniczony. H. lacera występuje na obszarze od Nepalu i Asam przez Tybet i południowe Chiny do Mjanmy i Tajlandii. H. oblonga rośnie w południowo-środkowych Chinach i Tybecie. Pozostałe gatunki są endemitami: H. paramjitii i H. meghalayensis występują w Asamie, H. deliniana i H. viridis w południowo-środkowych Chinach, a H. sopuensis na Celebesie.

Morfologia

Pokrój: Wieloletnie rośliny zielne o wysokości ponad 1,5 metra.

Pędy: Kłącze. Łodyga rozgałęziona w wyższych węzłach.

Liście: Ulistnienie skrętoległe. Liście sezonowo opadające, z krótkim ogonkiem. Blaszki liściowe odosiowo omszone.

Kwiaty: Zebrane w wydłużone kłosy wyrastające szczytowo na łodydze lub bezpośrednio z kłącza na bezlistnym pędzie kwiatostanowym. Przysadki skórzaste, czerwone lub brązowe. Podkwiatki skórzaste, rurkowate. Listki zewnętrznego okółka okwiatu trójklapowane, łatki jednakowej wielkości, ostre i wierzchołkowo stwardniałe, często znacznie przekraczające długość liści przykwiatowych. Listki wewnętrznego okółka zrośnięte w rurkę, łatki duże, błoniaste, lancetowate. Warżka duża, odwrotnie jajowata, cienka, tworząca długą, wąską rurkę, która otwiera się szeroko wierzchołkowo, znacznie przekraczająca długość okwiatu, biała, żółta do pomarańczowej lub czerwonej. Pręcik płatkowaty, wierzchołkowo odgięty, trójkątny, zakrywający otwór rurki kwiatowej. Miodniki położone w dwóch wgłębieniach połączonych z gruczołem na szczycie zalążni. Zalążnia trójkomorowa; zalążki liczne, w dwóch rzędach. Znamię słupka w kształcie zmodyfikowanego kielicha z małym, zaokrąglonym wyrostkiem położonym grzbietowo.

Owoce: Trójgraniasta torebka, pękająca przez trzy szczeliny, sucha. Nasiona kanciaste, zazwyczaj z małą, białą, mięsistą osnówką.

Systematyka

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016): Rodzaj z rodziny kostowcowatych (Costaceae) z rzędu imbirowców (Zingiberales).

Wykaz gatunków

Hellenia deliniana Juan Chen, L.Y.Zeng & N.H.Xia
Hellenia lacera (Gagnep.) Govaerts
Hellenia meghalayensis Ram.Kumar, Sushil K.Singh & B.K.Sinha
Hellenia oblonga (S.Q.Tong) Juan Chen, L.Y.Zeng & N.H.Xia
Hellenia paramjitii Ram.Kumar, Sushil K.Singh & S.Sharma
Hellenia sopuensis (Maas & H.Maas) Govaerts
Hellenia speciosa (J.Koenig) S.R.Dutta
Hellenia viridis (S.Q.Tong) Juan Chen, L.Y.Zeng & N.H.Xia

Nazewnictwo

Etymologia nazwy naukowej: Nazwa naukowa honoruje fińskiego botanika Carla Niclasa Helleniusa, żyjącego w latach 1745-1820.

Synonimy nomenklaturowe

Banksea J.Koenig
Cheilocostus C.D.Specht
Planera Giseke
Tsiana J.F.Gmel.

Synonimy taksonomiczne

Pyxa Noronha

Homonimy taksonomiczne

Hellenia Willd. ≡ Alpinia Roxb.
Hellenia Sieder, 1961 ≡ Peloponnesia Sieder, 1959

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
1 2 3 4 5 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-07-21]. (ang.).
↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2026-07-21]. (ang.).
1 2 3 4 5 Chelsea D. Specht, Dennis Wm. Stevenson. A New Phylogeny-Based Generic Classification of Costaceae (Zingiberales). „Taxon”. 55 (1), s. 153-163, 2006.
↑ Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology. T. 2 (D-L). CRC Press, 2000, s. 1188. ISBN 978-0-8493-2676-9. (ang.).
↑ Global Biodiversity Information Facility (GBIF) Backbone Taxonomy. GBIF Secretariat. [dostęp 2026-07-21]. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).

[kew-3] 1 2 3 4 5 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-07-21]. (ang.).

[ing-4] Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2026-07-21]. (ang.).

[opis-5] 1 2 3 4 5 Chelsea D. Specht, Dennis Wm. Stevenson. A New Phylogeny-Based Generic Classification of Costaceae (Zingiberales). „Taxon”. 55 (1), s. 153-163, 2006.

[crc-6] Umberto Quattrocchi: CRC World Dictionary of Plant Names: Common Names, Scientific Names, Eponyms, Synonyms, and Etymology. T. 2 (D-L). CRC Press, 2000, s. 1188. ISBN 978-0-8493-2676-9. (ang.).

[gbif-7] Global Biodiversity Information Facility (GBIF) Backbone Taxonomy. GBIF Secretariat. [dostęp 2026-07-21]. (ang.).