Herbertia

*Herbertia*
	; Herbertia pulchella
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	szparagowce
Rodzina	kosaćcowate
Rodzaj	Herbertia
	Nazwa systematyczna
	Herbertia Sweet; Brit. Fl. Gard. 3: t. 222 (1827)
	Typ nomenklatoryczny
	H. pulchella Sweet
Synonimy
	Sympa Ravenna; Trifurcia Herb.;
	Sympa Ravenna; Trifurcia Herb.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Herbertia Sweet – rodzaj roślin należący do rodziny kosaćcowatych (Iridaceae), obejmujący 12 gatunków występujących w Ameryce Południowej. Gatunek H. lahue został też introdukowany do południowych Stanów Zjednoczonych i Nowej Południowej Walii w Australii.

Morfologia

Pokrój: Małe wieloletnie rośliny zielne, geofity cebulowe, przechodzące fazę spoczynku. Kwiaty rozkwitają o poranku i zamykają się po południu.

Pędy: Podziemna cebula pokryta ciemnobrązową, papierzastą tuniką. Pęd kwiatostanowy prosty lub z kilkoma rozgałęzieniami.

Liście: Kilka, mieczowatych do równowąskich, z równoległymi fałdami.

Kwiaty: Zebrane po kilka w dwurzędkę wspartą zielonymi podsadkami, z których wewnętrzna jest dłuższa od zewnętrznej, o brązowych, ostrych wierzchołkach, zwykle usychającymi. Kwiaty krótkotrwałe, wzniesione, promieniste, bezzapachowe. Okwiat w odcieniach niebieskiego do fioletowego, z kontrastującymi ciemnymi lub białymi zabarwieniami u nasady. Listki okwiatu wolne, rozpostarte od nasady, trzy położone w zewnętrznym okółku większe od trzech położonych w okółku wewnętrznym, które są bardzo małe i mają u nasady elajofory (gruczoły wydzielające tłuszcz). Nitki pręcików zrośnięte, często w butelkowatą strukturę, główki rozbieżne, ściśle przylegające do przeciwległych łatek szyjki słupka, ale dłuższe od nich. Szyjka słupka rozwidlona na spłaszczone, wierzchołkowo rosochate łatki.

Owoce: Odwrotniejajowate do cylindrycznych, ścięte torebki zawierające kanciaste nasiona.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG V z 2026)

Jeden z rodzajów z plemienia Tigridieae w podrodzinie Iridoideae, należącej do rodziny kosaćcowatych (Iridaceae) w rzędzie szparagowców (Asparagales) zaliczanych do jednoliściennych.

Wykaz gatunków

Herbertia amabilis Deble & F.S.Alves
Herbertia amatorum C.H.Wright
Herbertia amoena Griseb.
Herbertia caerulea (Herb.) Herb.
Herbertia crosae Roitman & J.A.Castillo
Herbertia darwinii Roitman & J.A.Castillo
Herbertia guyunusae Deble
Herbertia lahue (Molina) Goldblatt
Herbertia pulchella Sweet
Herbertia quareimana Ravenna
Herbertia tigridioides (Hicken) Goldblatt
Herbertia zebrina Deble

Etymologia nazwy naukowej: Nazwa naukowa rodzaju została nadana na cześć Williama Herberta, brytyjskiego botanika i badacza geofitów cebulowych.

Zastosowanie

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-11-04] (ang.).
1 2 Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2020-08-22]. (ang.).
1 2 3 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-11-04]. (ang.).
1 2 3 4 5 P. Goldblatt: Iridaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons: Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 322. DOI: 10.1007/978-3-662-03533-7. ISBN 978-3-662-03533-7. (ang.).
↑ Dorothy Mattiza: 100 Texas wildflowers. Southwest Parks and Monuments Association, 1993. ISBN 978-1-877856-35-8. OCLC 29626598. (ang.).
1 2 3 Herbertia in Flora of North America @ efloras.org. [dostęp 2020-08-23]. (ang.).
↑ National Gardening Association Plants Database: Herbertia. 2014-07-25. [dostęp 2020-08-23]. (ang.).
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 433, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2026-11-04] (ang.).

[ing-3] 1 2 Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2020-08-22]. (ang.).

[kew-4] 1 2 3 Plants of the World Online (POWO). The Royal Botanic Gardens, Kew, 2026. [dostęp 2026-11-04]. (ang.).

[kub-5] 1 2 3 4 5 P. Goldblatt: Iridaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons: Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 322. DOI: 10.1007/978-3-662-03533-7. ISBN 978-3-662-03533-7. (ang.).

[tex-6] Dorothy Mattiza: 100 Texas wildflowers. Southwest Parks and Monuments Association, 1993. ISBN 978-1-877856-35-8. OCLC 29626598. (ang.).

[fona-7] 1 2 3 Herbertia in Flora of North America @ efloras.org. [dostęp 2020-08-23]. (ang.).

[gard-8] National Gardening Association Plants Database: Herbertia. 2014-07-25. [dostęp 2020-08-23]. (ang.).

[mabberley-9] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 433, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .