Hiacyntowiec

Hiacyntowiec
	; Hiacyntowiec zwyczajny
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	liliopodobne (≡ jednoliścienne)
Rząd	szparagowce
Rodzina	szparagowate
Rodzaj	hiacyntowiec
	Nazwa systematyczna
	Hyacinthoides Heist. ex Fabr.(inne języki); Enum. 2. 1759
	Typ nomenklatoryczny
	non designatus
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Hiacyntowiec, hiacyncik (Hyacinthoides) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych. Obejmuje 11–12 gatunków występujących w zachodniej Europie (kwitną wiosną) i w górach Afryki północno-zachodniej (te zakwitają głównie jesienią i zimą). Przedstawiciele rodzaju uprawiani są w ogrodach w strefie klimatu umiarkowanego, skąd okazjonalnie rozprzestrzeniają się i dziczeją (np. w Ameryce Północnej).

Morfologia

Pokrój: Bylina z odnawiającą się corocznie cebulą tworzoną przez kilka mięsistych, rurkowatych łusek.
Liście: Nieliczne i tylko odziomkowe. Równowąskie lub lancetowate, płaskie.
Kwiaty: Zwisające, w liczbie do 30 zebrane w groniasty kwiatostan na szczycie głąbika, wsparte dwiema, równowąskimi przysadkami. Listki okwiatu wolne, o długości 15–20 mm, z pojedynczą żyłką, tworzące rurkę lub rozpostarte, wywinięte na końcach. Listki niebieskie, białe lub rzadko różowe (u odmian uprawnych), wonne. Pręcików 6, o nitkach przyrośniętych do listków okwiatu. Zalążnia górna, trójkomorowa, z miodnikami. W każdej komorze rozwija się od 1 do 10 zalążków. Szyjka słupka pojedyncza, zakończona główkowatym znamieniem.
Owoce: Tępo trójkanciaste, kulistawe torebki zawierające od 3 do 30 kulistych lub owalnych, czarnych nasion.

Systematyka

Pozycja systematyczna rodzaju według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Rodzaj z podrodziny Scilloideae Burnett (plemię Hyacintheae podplemię Hyacinthinae) z rodziny szparagowatych w obrębie szparagowców. W poprzedniej wersji systemu (APG II z 2003) zaliczany był wraz z obecną podrodziną Scilloideae do wyodrębnianej rodziny hiacyntowatych.

Zaliczane do tego rodzaju gatunki dawniej włączano do rodzaju cebulica (Scilla) lub opisywano pod synonimiczną nazwą Endymion.

Wykaz gatunków

Hyacinthoides aristidis (Coss.) Rothm.
Hyacinthoides cedretorum (Pomel) Dobignard
Hyacinthoides ciliolata (Pomel) Rumsey
Hyacinthoides flahaultiana (Emb.) Dobignard
Hyacinthoides hispanica (Mill.) Rothm. – hiacyntowiec hiszpański, hiacyntowiec dzwonkowaty
Hyacinthoides italica (L.) Rothm. – hiacyntowiec włoski
Hyacinthoides kroumiriensis El Mokni, Domina, Sebei & El Aouni
Hyacinthoides lingulata (Poir.) Rothm.
Hyacinthoides × massartiana Geerinck
Hyacinthoides mauritanica (Schousb.) Speta
Hyacinthoides non-scripta (L.) Chouard ex Rothm. – hiacyntowiec zwyczajny, hiacyntowiec nieopisany
Hyacinthoides paivae S.Ortiz & Rodr.Oubiña
Hyacinthoides reverchonii (Degen & Hervier) Speta

Zastosowanie i uprawa

Rośliny ozdobne z powodu efektownych, pachnących kwiatów. Uprawiane są ogrodach skalnych oraz pod okapem drzew i na rabatach. Opisywane jako łatwe w uprawie. Cebule sadzi się jesienią. Najlepiej rosną w miejscach półcienistych i wilgotnych, w glebie przepuszczalnej.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2013-04-13] (ang.).
1 2 Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian Institution. [dostęp 2013-04-13]. (ang.).
1 2 3 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: officina botanica, 2008, s. 102. ISBN 978-83-925110-5-2.
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 100, ISBN 978-83-62975-45-7 .
1 2 3 4 5 6 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, s. 455, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .
1 2 Grundmann, Michael; Rumsey, Fred J.; Ansell, Stephen W.; Russell, Stephen J.; Darwin, Sarah C.; Vogel, Johannes C.; Spencer, Mark; Squirrell, Jane; Hollingsworth, Peter M.; Ortiz, Santiago; Schneider, Harald. Phylogeny and taxonomy of the bluebell genus Hyacinthoides, Asparagaceae (Hyacinthaceae). „Taxon”. 59, 1, s. 68-82, 2010. (ang.).
1 2 Hyacinthoides Heist. ex Fabr.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-09-03].
1 2 3 4 5 6 J. McNeill: Hyacinthoides. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-04-13]. (ang.).
1 2 3 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 483. ISBN 0-333-74890-5.
1 2 3 4 5 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin. Tom I, A-J. Zysk i S-ka, 2011, s. 470. ISBN 978-83-7506-845-0.
↑ Genus: Hyacinthoides. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2013-04-13]. (ang.).

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] 1 2 Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2013-04-13] (ang.).

[ing-3] 1 2 Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian Institution. [dostęp 2013-04-13]. (ang.).

[gawrys-4] 1 2 3 Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: officina botanica, 2008, s. 102. ISBN 978-83-925110-5-2.

[checklist-5] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 100, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[burnie-6] 1 2 3 4 5 6 GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, s. 455, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[grundmann-7] 1 2 Grundmann, Michael; Rumsey, Fred J.; Ansell, Stephen W.; Russell, Stephen J.; Darwin, Sarah C.; Vogel, Johannes C.; Spencer, Mark; Squirrell, Jane; Hollingsworth, Peter M.; Ortiz, Santiago; Schneider, Harald. Phylogeny and taxonomy of the bluebell genus Hyacinthoides, Asparagaceae (Hyacinthaceae). „Taxon”. 59, 1, s. 68-82, 2010. (ang.).

[powo-8] 1 2 Hyacinthoides Heist. ex Fabr.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-09-03].

[america-9] 1 2 3 4 5 6 J. McNeill: Hyacinthoides. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2013-04-13]. (ang.).

[philips-10] 1 2 3 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 483. ISBN 0-333-74890-5.

[grabowska-11] 1 2 3 4 5 Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin. Tom I, A-J. Zysk i S-ka, 2011, s. 470. ISBN 978-83-7506-845-0.

[grin-12] Genus: Hyacinthoides. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2013-04-13]. (ang.).