Hominini

	Hominini
	J.E. Gray, 1825
	; Homo sapiens i Pan troglodytes – jedyni oprócz Pan paniscus współcześni przedstawiciele plemienia Hominini
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Nadrząd	Euarchontoglires
Rząd	naczelne
Podrząd	wyższe naczelne
Infrarząd	Małpokształtne
Nadrodzina	małpy wąskonose
Rodzina	człowiekowate
Podrodzina	Homininae
Plemię	Hominini
	Typ nomenklatoryczny
	Homo Linnaeus, 1758
Synonimy
	Inermis Blumenbach, 1779; Bimanus Blumenbach, 1791; Bimana Lawrence, 1807; Humania Rafinesque, 1815; Hominina: J.E. Gray, 1825; Hominina: Bonaparte, 1838; Hominideæ: Lesson, 1842; Homininæ: Blyth, 1863; Archencephala R. Owen, 1858; Anthropini Huxley, 1864; Erecti Carus, 1868; Homines: Winge, 1895; Hominoidea: Gregory & Hellman, 1923; Anthropopithecidæ Anthony & Coupin, 1931; Pithecanthropinæ Anthony & Coupin, 1931; Australopithecinae Gregory & Hellman, 1939; Pithecanthropidae: Deraniyagala, 1957; Pithecanthropinae: Deraniyagala, 1957; Homininae: Delson & Andrews, 1975; Hominini: Delson & Andrews, 1975; Hominina: Delson & Andrews, 1975; Hominino: Delson, 1977; Paninae Delson, 1977; Panino: Delson, 1977; Panidae: Schwartz, 1986; Helacytidae Van Valen & Maiorana, 1991; Praeanthropinae Cela-Conde & Altaba, 2002;
Rodzaje
	8 rodzajów (w tym 6 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	8 rodzajów (w tym 6 wymarłych) – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies

Hominini – plemię ssaków z podrodziny Homininae w obrębie rodziny człowiekowatych (Hominidae), obejmujące żyjące współcześnie rodzaje Homo i Pan oraz ich wymarłych przodków.

Utworzenie tego taksonu jest wynikiem idei zakładającej, że dwa rodzaje najmniej podobne do pozostałych dwóch powinny zostać od nich oddzielone. Badania DNA dowodzą, że Homo i Pan rozdzieliły się 6,3–5,4 mln lat temu, po trwającym ponad 4 mln lat procesie specjacji. Nie są znane żadne skamieniałości wymarłych gatunków szympansów – wszystkie pochodzą od prehistorycznych ludzi, ich przodków bądź krewnych. Jednakże przedstawiciele rodzajów Orrorin i Sahelanthropus żyli w przybliżeniu w okresie rozejścia się ewolucyjnych dróg Homo i Pan i mogą być przodkami zarówno ludzi jak i szympansów.

Według Manna i Weissa plemię Hominini grupuje rodzaje Homo i Pan w osobnych podplemionach – Pan jest jedynym rodzajem podplemienia Panina, zaś do podplemienia Hominina należą wszystkie gatunki z rodzajów: Homo, Orrorin, Sahelanthropus, Ardipithecus, Australopithecus, Kenyanthropus i Paranthropus.

Legenda:
superfamily – nadrodzina, family – rodzina, subfamily – podrodzina, tribe – plemię, genus – rodzaj

Podział systematyczny

Do plemienia należą następujące współcześnie występujące rodzaje:

Pan Oken, 1816 – szympans
Homo Linnaeus, 1758 – człowiek – jedynym żyjącym współcześnie przedstawicielem jest Homo sapiens Linnaeus, 1758 – człowiek rozumny

Opisano również rodzaje wymarłe:

Ardipithecus White, Suwa & Asfaw, 1995
Australopithecus Dart, 1925
Kenyanthropus M.G. Leakey, Spoor, F.H. Brown, Gathogo, Kiarie, Merode & McDougall, 2001 – jedynym przedstawicielem był Kenyanthropus platyops M.G. Leakey, Spoor, F.H. Brown, Gathogo, Kiarie, Merode & McDougall, 2001
Orrorin Senut, Pickford, Gommery, Mein, Cheboi & Coppens, 2001 – jedynym przedstawicielem był Orrorin tugenensis Senut, Pickford, Gommery, Mein, Cheboi & Coppens, 2001
Paranthropus R. Broom, 1938
Sahelanthropus Brunet, Guy, Pilbeam, Mackaye, Likius, Ahounta, Beauvilain, Blondel, Bocherens, Boisserie, Bonis, Coppens, Dejax, Denys, Duringer, Eisenmann, Fanone, Fronty, Geraads, Lehmann, Lihoreau, Louchart, Mahamat, Merceron, Mouchelin, Otero, Peláez-Campomanes, De Leon, Rage, Sapanet, Schuster, Sudre, Tassy, Valentin, Vignaud, Viriot, Zazzo & Zollikofer, 2002 – jedynym przedstawicielem był Sahelanthropus tchadensis Brunet, Guy, Pilbeam, Mackaye, Likius, Ahounta, Beauvilain, Blondel, Bocherens, Boisserie, Bonis, Coppens, Dejax, Denys, Duringer, Eisenmann, Fanone, Fronty, Geraads, Lehmann, Lihoreau, Louchart, Mahamat, Merceron, Mouchelin, Otero, Peláez-Campomanes, De Leon, Rage, Sapanet, Schuster, Sudre, Tassy, Valentin, Vignaud, Viriot, Zazzo & Zollikofer, 2002

Uwagi

1 2 3 Definiacja taksonu nie opiera się na nazwie rodzajowej.
↑ Typ nomenklatoryczny: Anthropopithecus de Blainville, 1839 (= Pan Oken, 1816).
↑ Typ nomenklatoryczny: Pithecanthropus Dubois, 1894 (= Homo Linnaeus, 1758).
↑ Typ nomenklatoryczny: †Australopithecus Dart, 1925.
↑ Typ nomenklatoryczny: Pan Oken, 1816.
↑ Typ nomenklatoryczny: Helacyton Van Valen & Maiorana, 1991 (= Homo Linnaeus, 1758).

Przypisy

1 2 J.E. Gray. An Outline of an Attempt at the Disposition of Mammalia into Tribes and Families, with a List of the Genera apparently appertaining to each Tribe. „Annals of Philosophy”. New Series. 10, s. 344, 1825. (ang.).
↑ J.F. Blumenbach: Handbuch der Naturgeschichte: mit Kupfern. T. 1. Göttingen: Johann Christian Dieterich, 1779, s. 60. (niem.).
↑ J.F. Blumenbach: Handbuch der Naturgeschichte: mit Kupfern. Wyd. 5. Göttingen: Bey Johann Christian Dieterich, 1791, s. 49. (niem.).
↑ W. Lawrence: A short system of comparative anatomy. London: printed for Longman, Hurst, Rees, and Orme, 1807, s. xxii. (ang.).
↑ C.S. Rafinesque: Analyse de la nature, or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 53. (fr.).
↑ Ch.-L. Bonaparte. Synopsis Vertebratorum Systematis. „Nuovi Annali delle Scienze Naturali”. Anno I. 2, s. 111, 1838. (łac.).
↑ R.-P. Lesson: Nouveau Tableau du Règne Animal: Mammifères. Paris: Arthus Bertrand, 1842, s. 2. (fr.).
↑ E. Blyth: Catalogue of the Mammalia in the Museum Asiatic Society. Calcutta: Savielle & Cranenburgh, 1863, s. 1. (ang.).
↑ R. Owen. On the characters, principles of division, and primary groups of the class Mammalia. „Journal of the Proceedings of the Linnean Society of Zoology”. 2, s. 20, 1858. (ang.).
↑ T.H. Huxley. The structure and classification of the Mammalia. „Medical Times and Gazette”. 1864 (1), s. 153, 1864. (ang.).
↑ J.V. Carus: Handbuch der Zoologie. Cz. 1: Wirbelthiere, Mollusken und Molluscoiden. Leipzig: Wilhelm Engelmann, 1868, s. 68. (niem.).
↑ H. Winge: Jordfundne og nulevende aber (Primates) fra Lagoa Santa, Minas Geraes, Brasilien: med udsigt over pungdyrenes slægtskab. F. Dreyer: Kjøbenhavn, 1895, s. 12, seria: E. Museo Lundii. (duń.).
↑ W.K. Gregory & M. Hellman. Notes on the Type of Hesperopithecus haroldcookii Osborn. „American Museum novitates”. 53, s. 14, 1923. (ang.).
1 2 R. Anthony & P. Coupin. Tableau résumé ́d’une classification générique des Primates fossiles et actuels. „Bulletin du Museum national d’histoire naturelle”. 2^e série. 3, s. 569, 1931. (fr.).
↑ W.K. Gregory & M. Hellman. The dentition of the extinct South African man-ape Australopithecus (Plesianthropus) transvaalensis Broom. A Comparative and Phylogenetic Study. „Annals of the Transvaal Museum”. 19 (4), s. 370, 1939. (ang.).
1 2 P.E.P. Deraniyagala. The races of the Stone Age and of the ferrolithic of Ceylon. „Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society”. 5 (1), s. 1, 1957. JSTOR: 45377705. (ang.).
1 2 3 E. Delson & P. Andrews: Evolution and interrelationships of the catarrhine primates. W: W.P. Luckett & F.S. Szalay (redaktorzy): Phylogeny of the Primates. A Multidisciplinary Approach. New York: Plenum Press, 1975, s. 441. ISBN 978-1-4684-2166-8. (ang.).
1 2 3 E. Delson. Catarrhine phylogeny and classification: Principles, methods and comments. „Journal of Human Evolution”. 6 (5), s. 450, 1977. DOI: 10.1016/S0047-2484(77)80057-2. (ang.).
↑ J.H. Schwartz: Primate systematics and a classification ofthe order. W: D. Swindler & J. Erwin (redaktorzy): Comparative primate biology. Cz. 1: Ssystematics, evolution and anatomy. New York: Alan R. Liss, 1986, s. 32. ISBN 978-0-8451-4000-0. (ang.).
↑ L.M. Van Valen & V.C. Maiorana, 1991. HeLa, a new microbial species. „Evolutionary Theory”. 10, s. 73, 1991. (ang.).
↑ C.J. Cela-Conde & Ch.R. Altaba. Multiplying genera versus movingspecies: a new taxonomicproposal for the family Hominidae. „South African Journal of Science”. 98 (5), s. 231, 2002. DOI: 10.10520/EJC97491. (ang.).
↑ Fintan R.F.R. Steele Fintan R.F.R., Human and chimp genomes reveal new twist on origin of species [online], Eurek Alert!, 17 maja 2006 [dostęp 2022-10-04] (ang.).
↑ NickN. Patterson NickN., Daniel J.D.J. Richter Daniel J.D.J., SanteS. Gnerre SanteS., Eric S.E.S. Lander Eric S.E.S., DavidD. Reich DavidD., Genetic evidence for complex speciation of humans and chimpanzees, „Nature”, 441 (7097), 2006, s. 1103–1108, DOI: 10.1038/nature04789, PMID: 16710306 [dostęp 2022-10-04] (ang.).
↑ AlanA. Mann AlanA., MarkM. Weiss MarkM., Hominoid Phylogeny and Taxonomy: A Consideration of the Molecular and Fossil Evidence in an Historical Perspective, „Molecular Phylogenetics and Evolution”, 5 (1), 1996, s. 169–181, DOI: 10.1006/mpev.1996.0011 [dostęp 2022-10-04] (ang.).
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-22]. (ang.).
↑ Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 54. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
↑ J.S.J.S. Zijlstra J.S.J.S., Hominini Gray, 1825, Hesperomys project (Version 25.3.0), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2025-06-23] (ang.).
↑ T.D. White, G. Suwa & B. Asfaw. Corrigendum: Australopithecus ramidus, a new species of early hominid from Aramis, Ethiopia. „Nature”. 375 (6526), s. 88, 1995. DOI: 10.1038/375088a0. (ang.).
↑ R.A. Dart. Australopithecus africanus: The man-ape of South Africa. „Nature”. 115 (2884), s. 195, 1925. DOI: 10.1038/115195a0. (ang.).
↑ M.G. Leakey, F. Spoor, F.H. Brown, P.N. Gathogo, Ch. Kiarie, L.N. Merode & I. McDougall. New hominin genus from eastern Africa shows diverse middle Pliocene lineages. „Nature”. 410 (6827), s. 433, 2001. DOI: 10.1038/35068500. (ang.).
↑ B. Senut, M. Pickford, D. Gommery, P. Mein, K. Cheboi & Y. Coppens. First hominid from the Miocene (Lukeino Formation, Kenya) / Premier hominidé du Miocène (formation de Lukeino, Kenya). „Comptes Rendus de l’Académie des Sciences de Paris”. IIA, Sciences de la Terre et des planètes. 332 (2), s. 139, 2001. DOI: 10.1016/S1251-8050(01)01529-4. (ang. • fr.).
↑ R. Broom. The Pleistocene anthropoid apes of South Africa. „Nature”. 142 (3591), s. 379, 1938. DOI: 10.1038/142377a0. (ang.).
↑ M. Brunet, F. Guy, D.R. Pilbeam, H.T. Mackaye, A. Likius, D. Ahounta, A. Beauvilain, C. Blondel, H. Bocherens, J. Boisserie, L. Bonis, Y. Coppens, J. Dejax, C. Denys, P. Duringer, V. Eisenmann, G. Fanone, P. Fronty, D. Geraads, T. Lehmann, F. Lihoreau, A. Louchart, A. Mahamat, G. Merceron, G. Mouchelin, O. Otero, P. Peláez-Campomanes, M.P. De Leon, J. Rage, M. Sapanet, M. Schuster, J. Sudre, P. Tassy, X. Valentin, P. Vignaud, L. Viriot, A. Zazzo & C. Zollikofer. A new hominid from the Upper Miocene of Chad, Central Africa. „Nature”. 418 (6894), s. 145, 2002. DOI: 10.1038/nature00879. (ang.).

[nr-5] 1 2 3 Definiacja taksonu nie opiera się na nazwie rodzajowej.

[15] Typ nomenklatoryczny: Anthropopithecus de Blainville, 1839 (= Pan Oken, 1816).

[17] Typ nomenklatoryczny: Pithecanthropus Dubois, 1894 (= Homo Linnaeus, 1758).

[18] Typ nomenklatoryczny: †Australopithecus Dart, 1925.

[23] Typ nomenklatoryczny: Pan Oken, 1816.

[25] Typ nomenklatoryczny: Helacyton Van Valen & Maiorana, 1991 (= Homo Linnaeus, 1758).

[gray-1] 1 2 J.E. Gray. An Outline of an Attempt at the Disposition of Mammalia into Tribes and Families, with a List of the Genera apparently appertaining to each Tribe. „Annals of Philosophy”. New Series. 10, s. 344, 1825. (ang.).

[blu79-2] J.F. Blumenbach: Handbuch der Naturgeschichte: mit Kupfern. T. 1. Göttingen: Johann Christian Dieterich, 1779, s. 60. (niem.).

[blu91-3] J.F. Blumenbach: Handbuch der Naturgeschichte: mit Kupfern. Wyd. 5. Göttingen: Bey Johann Christian Dieterich, 1791, s. 49. (niem.).

[law-4] W. Lawrence: A short system of comparative anatomy. London: printed for Longman, Hurst, Rees, and Orme, 1807, s. xxii. (ang.).

[raf-6] C.S. Rafinesque: Analyse de la nature, or, Tableau de l’univers et des corps organisés. Palerme: Aux dépens de l’auteur, 1815, s. 53. (fr.).

[bon-7] Ch.-L. Bonaparte. Synopsis Vertebratorum Systematis. „Nuovi Annali delle Scienze Naturali”. Anno I. 2, s. 111, 1838. (łac.).

[les-8] R.-P. Lesson: Nouveau Tableau du Règne Animal: Mammifères. Paris: Arthus Bertrand, 1842, s. 2. (fr.).

[bly-9] E. Blyth: Catalogue of the Mammalia in the Museum Asiatic Society. Calcutta: Savielle & Cranenburgh, 1863, s. 1. (ang.).

[owen-10] R. Owen. On the characters, principles of division, and primary groups of the class Mammalia. „Journal of the Proceedings of the Linnean Society of Zoology”. 2, s. 20, 1858. (ang.).

[hux-11] T.H. Huxley. The structure and classification of the Mammalia. „Medical Times and Gazette”. 1864 (1), s. 153, 1864. (ang.).

[car-12] J.V. Carus: Handbuch der Zoologie. Cz. 1: Wirbelthiere, Mollusken und Molluscoiden. Leipzig: Wilhelm Engelmann, 1868, s. 68. (niem.).

[win-13] H. Winge: Jordfundne og nulevende aber (Primates) fra Lagoa Santa, Minas Geraes, Brasilien: med udsigt over pungdyrenes slægtskab. F. Dreyer: Kjøbenhavn, 1895, s. 12, seria: E. Museo Lundii. (duń.).

[gre&hel23-14] W.K. Gregory & M. Hellman. Notes on the Type of Hesperopithecus haroldcookii Osborn. „American Museum novitates”. 53, s. 14, 1923. (ang.).

[ant&cou-16] 1 2 R. Anthony & P. Coupin. Tableau résumé ́d’une classification générique des Primates fossiles et actuels. „Bulletin du Museum national d’histoire naturelle”. 2^e série. 3, s. 569, 1931. (fr.).

[gre&hel39-19] W.K. Gregory & M. Hellman. The dentition of the extinct South African man-ape Australopithecus (Plesianthropus) transvaalensis Broom. A Comparative and Phylogenetic Study. „Annals of the Transvaal Museum”. 19 (4), s. 370, 1939. (ang.).

[der-20] 1 2 P.E.P. Deraniyagala. The races of the Stone Age and of the ferrolithic of Ceylon. „Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society”. 5 (1), s. 1, 1957. JSTOR: 45377705. (ang.).

[del_&_and-21] 1 2 3 E. Delson & P. Andrews: Evolution and interrelationships of the catarrhine primates. W: W.P. Luckett & F.S. Szalay (redaktorzy): Phylogeny of the Primates. A Multidisciplinary Approach. New York: Plenum Press, 1975, s. 441. ISBN 978-1-4684-2166-8. (ang.).

[del-22] 1 2 3 E. Delson. Catarrhine phylogeny and classification: Principles, methods and comments. „Journal of Human Evolution”. 6 (5), s. 450, 1977. DOI: 10.1016/S0047-2484(77)80057-2. (ang.).

[sch-24] J.H. Schwartz: Primate systematics and a classification ofthe order. W: D. Swindler & J. Erwin (redaktorzy): Comparative primate biology. Cz. 1: Ssystematics, evolution and anatomy. New York: Alan R. Liss, 1986, s. 32. ISBN 978-0-8451-4000-0. (ang.).

[val&mai-26] L.M. Van Valen & V.C. Maiorana, 1991. HeLa, a new microbial species. „Evolutionary Theory”. 10, s. 73, 1991. (ang.).

[con&alt-27] C.J. Cela-Conde & Ch.R. Altaba. Multiplying genera versus movingspecies: a new taxonomicproposal for the family Hominidae. „South African Journal of Science”. 98 (5), s. 231, 2002. DOI: 10.10520/EJC97491. (ang.).

[EurekAlert-28] Fintan R.F.R. Steele Fintan R.F.R., Human and chimp genomes reveal new twist on origin of species [online], Eurek Alert!, 17 maja 2006 [dostęp 2022-10-04] (ang.).

[29] NickN. Patterson NickN., Daniel J.D.J. Richter Daniel J.D.J., SanteS. Gnerre SanteS., Eric S.E.S. Lander Eric S.E.S., DavidD. Reich DavidD., Genetic evidence for complex speciation of humans and chimpanzees, „Nature”, 441 (7097), 2006, s. 1103–1108, DOI: 10.1038/nature04789, PMID: 16710306 [dostęp 2022-10-04] (ang.).

[MannWeiss-30] AlanA. Mann AlanA., MarkM. Weiss MarkM., Hominoid Phylogeny and Taxonomy: A Consideration of the Molecular and Fossil Evidence in an Historical Perspective, „Molecular Phylogenetics and Evolution”, 5 (1), 1996, s. 169–181, DOI: 10.1006/mpev.1996.0011 [dostęp 2022-10-04] (ang.).

[mdd-31] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-22]. (ang.).

[Cichocki&inni-32] Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 54. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[zij-33] J.S.J.S. Zijlstra J.S.J.S., Hominini Gray, 1825, Hesperomys project (Version 25.3.0), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2025-06-23] (ang.).

[whi&inni-34] T.D. White, G. Suwa & B. Asfaw. Corrigendum: Australopithecus ramidus, a new species of early hominid from Aramis, Ethiopia. „Nature”. 375 (6526), s. 88, 1995. DOI: 10.1038/375088a0. (ang.).

[dar-35] R.A. Dart. Australopithecus africanus: The man-ape of South Africa. „Nature”. 115 (2884), s. 195, 1925. DOI: 10.1038/115195a0. (ang.).

[lea&inni-36] M.G. Leakey, F. Spoor, F.H. Brown, P.N. Gathogo, Ch. Kiarie, L.N. Merode & I. McDougall. New hominin genus from eastern Africa shows diverse middle Pliocene lineages. „Nature”. 410 (6827), s. 433, 2001. DOI: 10.1038/35068500. (ang.).

[sen&inni-37] B. Senut, M. Pickford, D. Gommery, P. Mein, K. Cheboi & Y. Coppens. First hominid from the Miocene (Lukeino Formation, Kenya) / Premier hominidé du Miocène (formation de Lukeino, Kenya). „Comptes Rendus de l’Académie des Sciences de Paris”. IIA, Sciences de la Terre et des planètes. 332 (2), s. 139, 2001. DOI: 10.1016/S1251-8050(01)01529-4. (ang. • fr.).

[bro-38] R. Broom. The Pleistocene anthropoid apes of South Africa. „Nature”. 142 (3591), s. 379, 1938. DOI: 10.1038/142377a0. (ang.).

[bru&inni-39] M. Brunet, F. Guy, D.R. Pilbeam, H.T. Mackaye, A. Likius, D. Ahounta, A. Beauvilain, C. Blondel, H. Bocherens, J. Boisserie, L. Bonis, Y. Coppens, J. Dejax, C. Denys, P. Duringer, V. Eisenmann, G. Fanone, P. Fronty, D. Geraads, T. Lehmann, F. Lihoreau, A. Louchart, A. Mahamat, G. Merceron, G. Mouchelin, O. Otero, P. Peláez-Campomanes, M.P. De Leon, J. Rage, M. Sapanet, M. Schuster, J. Sudre, P. Tassy, X. Valentin, P. Vignaud, L. Viriot, A. Zazzo & C. Zollikofer. A new hominid from the Upper Miocene of Chad, Central Africa. „Nature”. 418 (6894), s. 145, 2002. DOI: 10.1038/nature00879. (ang.).