Hydnellum

Kolczakówka
	; Kolczakówka strefowana (Hydnellum concrescens)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	grzyby
Typ	podstawczaki
Klasa	pieczarniaki
Rząd	chropiatkowce
Rodzina	kolcownicowate
Rodzaj	kolczakówka
	Nazwa systematyczna
	Hydnellum P. Karst.; Meddn. Soc. Fauna Flora fenn. 5: 41 (1879)
	Typ nomenklatoryczny
	Hydnellum suaveolens (Scop.) P. Karst. 1879
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Hydnellum P. Karst. (kolczakówka) – rodzaj grzybów należący do rodziny kolcownicowatych (Bankeraceae).

Charakterystyka

Grzyby jednoroczne, saprotrofy rosnące na ziemi pojedynczo lub w grupach. Kapelusze za młodu aksamitne, później filcowate, łuskowate. Dolna strona pokryta elastycznymi kolcami. Sąsiednie kapelusze są niekiedy zrośnięte. Hymenofor kolczasty. Trzony grube, pełne, na powierzchni filcowate. Miąższ początkowo włóknisty, później korkowaty, zdrewniały, strefowany. Zapach po przekrojeniu często mączny. Wysyp zarodników brązowy. Zarodniki nieregularnie graniaste, szerokoeliptyczne, guzkowate, rzadko kolczaste, bez pory rostkowej.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Bankeraceae, Thelephorales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.

Takson utworzył Petter Adolf Karsten w 1879 r. Gatunkiem typowym jest Hydnellum suaveolens (Scop.) P. Karst. 1879. Synonimy naukowe: Calodon P. Karst., Phaeodon J. Schröt. Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1968 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym rodzaj ten opisywany był też jako kolczak lub zębak.

Gatunki występujące w Polsce:

Hydnellum aurantiacum (Batsch) P. Karst. 1879 – kolczakówka pomarańczowa
Hydnellum caeruleum (Hornem.) P. Karst. 1879 – kolczakówka niebieskawa
Hydnellum compactum (Pers.) P. Karst. 1879 – kolczakówka żółtobrązowa
Hydnellum concrescens (Pers.) Banker 1906 – kolczakówka strefowana
Hydnellum ferrugineum (Fr.) P. Karst. 1879 – kolczakówka kasztanowata
Hydnellum geogenium (Fr.) Banker 1913 – kolczakówka zielonożółta
Hydnellum glaucopus (Maas Geest. & Nannf.) E. Larss., K.H. Larss. & Kõljalg 2019 – kolczakówka sinostopa
Hydnellum illudens (Maas Geest.) Nitare 2021 – tzw. sarniak zielonostopy
Hydnellum ioeides (Pass.) E. Larss., K.H. Larss. & Kõljalg 2019 – kolczakówka fiołkowa
Hydnellum peckii Banker 1912 – kolczakówka piekąca
Hydnellum scabrosum (Fr.) E. Larss., K.H. Larss. & Kõljalg 2019 – kolczakówka szorstka
Hydnellum scrobiculatum (Fr.) P. Karst. 1879 – kolczakówka dołkowana
Hydnellum suaveolens (Scop.) P. Karst. 1879 – kolczakówka wonna
Hydnellum underwoodii (Banker) E. Larss., K.H. Larss. & Kõljalg 2019 – kolczakówka białobeżowa

Niektóre inne:

Hydnellum auratile (Britzelm.) Maas Geest. 1959 – kolczakówka złotawa
Hydnellum fuligineoviolaceum (Kalchbr.) E. Larss., K.H. Larss. & Kõljalg 2019 – tzw. sarniak dymnofioletowy
Hydnellum versipelle (Fr.) E. Larss., K.H. Larss. & Kõljalg 2019 – tzw. sarniak ochrowopomarańczowy

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Wykaz gatunków i nazwy polskie według W. Wojewody i rekomendacji Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów.

Wszystkie gatunki kolczakówek objęte są w Polsce ochroną gatunkową.

Przypisy

1 2 3 4 Index Fungorum [online] [dostęp 2021-08-18] .
↑ E.E. Gerhardt E.E., Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie – Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2 .
↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2021-08-18] .
1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 302–303, ISBN 83-89648-09-1 .
1 2 3 4 Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-06-08] (pol.).
↑ Nazwa podana dla synonimu Sarcodon illudens Maas Geest.
1 2 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-08] .
↑ Nazwa podana dla synonimu Sarcodon fuligineoviolaceus (Kalchbr.) Pat.
↑ Nazwa podana dla synonimu Sarcodon versipellis (Fr.) Quél.
↑ Rekomendacja nr 2/2021 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online] [dostęp 2021-07-19] .
↑ W.W. Wojewoda W.W., M.M. Ławrynowicz M.M., Czerwona lista grzybów wielkoowocnikowych w Polsce. Red list of macrofungi in Poland, 2006 .

[if-1] 1 2 3 4 Index Fungorum [online] [dostęp 2021-08-18] .

[ger-2] E.E. Gerhardt E.E., Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie – Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2 .

[sf-3] Species Fungorum [online] [dostęp 2021-08-18] .

[check-4] 1 2 WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 302–303, ISBN 83-89648-09-1 .

[kom6-5] 1 2 3 4 Rekomendacja nr 6 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], 31 grudnia 2025 [dostęp 2026-06-08] (pol.).

[uw2-6] Nazwa podana dla synonimu Sarcodon illudens Maas Geest.

[kom2-7] 1 2 Rekomendacja nr 5 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Polskie Towarzystwo Mykologiczne [dostęp 2025-09-08] .

[uw-8] Nazwa podana dla synonimu Sarcodon fuligineoviolaceus (Kalchbr.) Pat.

[uw3-9] Nazwa podana dla synonimu Sarcodon versipellis (Fr.) Quél.

[kom-10] Rekomendacja nr 2/2021 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online] [dostęp 2021-07-19] .

[czer-11] W.W. Wojewoda W.W., M.M. Ławrynowicz M.M., Czerwona lista grzybów wielkoowocnikowych w Polsce. Red list of macrofungi in Poland, 2006 .