iLauncher – mobilna wyrzutniakierowanych pocisków przeciwlotniczych rodziny CAMM, opracowana przez przedsiębiorstwo MBDA. W polskiej literaturze branżowej urządzenie określane jest jako „wyrzutnia kierowanych pocisków przeciwlotniczych iLauncher” lub „wyrzutnia pocisków przeciwlotniczych iLauncher”. W literaturze dotyczącej brytyjskiego systemu Sky Sabre(inne języki) spotyka się również określenie „wyrzutnia Land Ceptor”.
Wyrzutnia iLauncher z pociskami CAMM jako element brytyjskiego systemu Sky Sabre(inne języki)
Zasadniczą częścią iLaunchera jest rama podkontenerowa (ang. launcher frame), do której mocowane są bloki z kontenerami transportowo-startowymi (ang. transport and launch canisters) pocisków. W skład wyrzutni wchodzą ponadto blok systemu przesyłania danych do i z pocisku z anteną radiolinii, urządzenia łączności i przesyłania danych do systemu dowodzenia, agregat prądotwórczy (ang. generator set) oraz opcjonalna głowica optoelektroniczna (ang. electro-optical targeting system). Określenie „głowica optoelektroniczna” jest stosowane również w polskiej literaturze naukowej dotyczącej przeciwlotniczych zestawów rakietowo-artyleryjskich.
Standardowa wyrzutnia stosowana w polskich zestawach mieści osiem kontenerów transportowo-startowych z pociskami CAMM. Konstrukcja umożliwia również wykorzystanie pocisków CAMM-ER; ich kontenery transportowo-startowe mają taki sam przekrój poprzeczny, wynoszący 275 × 275 mm, lecz są dłuższe od kontenerów podstawowej wersji CAMM o około 1 m, dzięki czemu oba typy kontenerów mogą być stosowane na tej samej wyrzutni.
Wyrzutnia jest przewidziana do montażu na samochodzie ciężarowym wysokiej mobilności (ang. high-mobility truck), przy czym typ nośnika może być dobrany odpowiednio do wymagań użytkownika. Rama podkontenerowa jest stabilizowana na stanowisku ogniowym za pomocą czterech wysuwanych teleskopowo podpór ze stopami. Może być również zdjęta z nośnika i ustawiona bezpośrednio na podłożu.
iLauncher może być obsługiwany zdalnie z wynośnego stanowiska operatorskiego (ang. remote operator station) wyposażonego we wzmocniony terminal komputerowy. Wyrzutnię wyposażono również w zintegrowany system logistyczny (ang. Integrated Logistic System, ILS).
Łączność i kierowanie ogniem
Elementy systemu Sky Sabre podczas demonstracji w 2021 roku: stacja radiolokacyjna Giraffe AMB, pojazd stanowiska dowodzenia oraz pojazd z wyrzutnią iLauncher
iLauncher nie wymaga własnej, dedykowanej stacji radiolokacyjnej kierowania ogniem. Wyrzutnia jest przystosowana do współpracy z różnymi stanowiskami dowodzenia, systemami kierowania ogniem oraz stacjami radiolokacyjnymi. Dane niezbędne do strzelania otrzymuje poprzez interfejs wymiany danych z zewnętrznego systemu dowodzenia. W polskiej literaturze naukowej dla takich nadrzędnych układów stosowane jest określenie „systemy dowodzenia i kierowania ogniem”.
Pomiędzy systemem naziemnym a pociskiem działa radiowe dwukierunkowe łącze wymiany danych(inne języki) (ang. two-way data link). W polskiej literaturze branżowej łącze stosowane w systemie CAMM określane jest jako CDL (ang. Common Data Link); jego antena na wyrzutni umieszczona jest na maszcie. Przed startem do pocisku przekazywane są dane o celu, natomiast podczas lotu łącze umożliwia przesyłanie aktualizowanych informacji potrzebnych do naprowadzania.
Pociski CAMM wykorzystują metodę pionowego „zimnego startu” (ang. cold vertical launch), określaną przez MBDA nazwą Soft Vertical Launch (SVL). Określenie „zimny start” jest zgodne z terminologią stosowaną w polskiej literaturze naukowej dotyczącej systemów pionowego startu rakiet.
W metodzie tej silnik marszowy pocisku nie jest uruchamiany w kontenerze transportowo-startowym. Po zainicjowaniu startu generator gazów oddziałuje na tłok, który wyrzuca pocisk ponad wyrzutnię. Równocześnie z wyrzuceniem pocisku uruchamiane są cztery startowe silniki korekcyjne rozmieszczone promieniście wokół części ogonowej, które odchylają pocisk od pionu w kierunku przewidywanego toru lotu. Po odchyleniu pocisku uruchamiany jest jego silnik marszowy.
W literaturze naukowej pionowy zimny start definiowany jest jako sposób startu, w którym pocisk zostaje wyrzucony w powietrze za pomocą układu innego niż silnik marszowy, a właściwy napęd jest uruchamiany dopiero po opuszczeniu wyrzutni.
Zastosowanie zimnego startu eliminuje w lądowej wyrzutni konieczność stosowania pod kontenerami deflektorów płomienia i gazów wylotowych. Ogranicza także oddziaływanie gazów wylotowych silnika marszowego na wyrzutnię i jej bezpośrednie otoczenie. Dzięki temu stanowisko ogniowe może być łatwiej rozmieszczane m.in. w terenie zabudowanym lub zalesionym, a sama wyrzutnia może pozostawać przykryta siatką maskującą do chwili odpalenia pocisku.
Przeładowanie
Przeładowanie iLaunchera może być wykonywane przez wymianę pojedynczych kontenerów transportowo-startowych albo całego bloku pocisków. W polskiej konfiguracji nośnikiem wyrzutni jest samochód Jelcz P882.57 8×8 wyposażony w hakowy system załadowczy (ang. hook-lift system). Za integrację zespołu wyrzutni z podwoziem odpowiadały Wojskowe Zakłady Uzbrojenia i Jelcz.
W pierwszej jednostce ogniowej systemu Mała Narew jako rozwiązanie przejściowe wykorzystywano samochody transportowo-załadowcze Jelcz P842D.43 w układzie 8×4, wyposażone w skrzynię ładunkową i żuraw HIAB 855 EP-5. W drugiej jednostce zastosowano docelowe pojazdy transportowo-załadowcze na podwoziu Jelcz 442.32 4×4.
Rozwój
Pierwszy demonstrator lądowego systemu FLAADS (L) zaprezentowano w sierpniu 2009 roku. Jego wyrzutnia miała 12 kontenerów transportowo-startowych CAMM rozmieszczonych w dwóch blokach po sześć, radiolinię przesyłania danych oraz żuraw służący do przeładowania. Demonstracyjną wyrzutnię umieszczono na samochodzie ciężarowym MAN SV HX60(inne języki) 4×4. Równolegle testowano stanowisko dowodzenia (ang. Command and Control, C2).
W dalszych pracach powstał lądowy system Land Ceptor, a następnie brytyjski zestaw Sky Sabre(inne języki). W jego skład zintegrowano stanowisko dowodzenia MIC4AD, radiolokator kierowania ogniem Giraffe Agile Multi Beam, wyrzutnie MBDA oraz pociski CAMM.
We wrześniu 2019 roku podczas Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach MBDA i PGZ zaprezentowały iLauncher zintegrowany z polskim podwoziem Jelcz 8×8. Współpraca zakładała transfer technologii umożliwiający stopniowe uruchomienie w Polsce produkcji elementów pocisków CAMM oraz wyrzutni.
14 kwietnia 2022 roku Agencja Uzbrojenia zawarła z konsorcjum PGZ-NAREW umowę wykonawczą na dostawę podstawowych elementów dwóch samodzielnych jednostek ogniowych systemu Mała Narew. Zakładana konfiguracja każdej jednostki ogniowej obejmowała trzy wyrzutnie iLauncher, każdą z ośmioma kontenerami transportowo-startowymi z pociskami CAMM, a ponadto stację radiolokacyjną Soła-M, urządzenie kierowania uzbrojeniem Zenit-M oraz dwa samochody transportowo-załadowcze.
Pierwszą jednostkę ogniową wprowadzono na wyposażenie Wojska Polskiego pod koniec września 2022 roku, a 4 października poinformowano o jej przekazaniu 18. Pułkowi Przeciwlotniczemu z Zamościa. Dostawę drugiej jednostki, przeznaczonej dla dywizjonu z Elbląga wchodzącego w skład 15. Gołdapskiego Pułku Przeciwlotniczego, planowano pierwotnie na pierwszą połowę 2023 roku. Terminu tego nie dotrzymano; 15 września 2023 roku w Gołdapi odbyło się uroczyste przekazanie sprzętu drugiej jednostki ogniowej 15. Gołdapskiemu Pułkowi Przeciwlotniczemu.
Fizyczna integracja wyrzutni iLauncher z polskimi podwoziami Jelcz była realizowana w Polsce przez spółki należące do PGZ, przede wszystkim Wojskowe Zakłady Uzbrojenia i Jelcz.
Wyrzutnie iLauncher zostały następnie wybrane także dla systemu Pilica+. Umowa ramowa programu obejmuje dostawę 16 nowych zestawów rakietowo-artyleryjskich Pilica+ i doposażenie sześciu istniejących PSR-A Pilica do standardu Pilica+, łącznie 22 baterii. Z MBDA UK zawarto umowę na dostawę lub dostosowanie łącznie 44 wyrzutni iLauncher, kilkuset pocisków CAMM oraz pakietu logistycznego, z realizacją przewidzianą na lata 2025–2029. W ramach umów wykonawczych dla Pilicy+ zamówiono również 22 stanowiska dowodzenia Zenit-MP+.
We wrześniu 2023 roku Agencja Uzbrojenia i konsorcjum „PGZ-Narew” podpisały dwie umowy wykonawcze dla programu Narew, obejmujące ponad 1000 pocisków CAMM-ER oraz 138 wyrzutni iLauncher przystosowanych do współpracy ze Zintegrowanym Systemem Dowodzenia Obroną Przeciwlotniczą i Przeciwrakietową IBCS, wraz z podwoziami Jelcz. Terminy realizacji umów określono na lata 2027–2035. Umowy te zostały formalnie uruchomione w grudniu 2024 roku po zapewnieniu finansowania przez stronę brytyjską.
Na podstawie tych umów w listopadzie 2023 roku Polska Grupa Zbrojeniowa, jako podmiot wiodący konsorcjum „PGZ-Narew”, zawarła kontrakt z MBDA UK dotyczący elementów pocisków CAMM-ER i wyrzutni iLauncher oraz transferu technologii i wiedzy umożliwiającego ich współprodukcję w Polsce. Według MBDA porozumienie umożliwia konsorcjum PGZ-NAREW wyprodukowanie w Polsce ponad 1000 pocisków CAMM-ER i ponad 100 wyrzutni dla programu Narew.
↑Analysis of the cold launch method of a research rocket, [w:] RobertR.GłębockiRobertR., MariuszM.JacewiczMariuszM., Mechanika w Lotnictwie ML-XVIII, Warszawa: Polskie Towarzystwo Mechaniki Teoretycznej i Stosowanej, 2018, s. 127–138 [dostęp 2026-09-24].{{Cytuj}} Nieznane pola: "tom".
.jpg)
