Infamia

Infamia (łac. niesława, hańba) – utrata czci i dobrego imienia.

W prawie rzymskim

Prawo rzymskie znało różne przyczyny zaistnienia, infamia mogła dotykać automatycznie (łac. infamia immediata, tj. bezpośrednia) z powodu wykonywanego zajęcia (np. jeśli wolny człowiek został gladiatorem lub aktorem) czy za złe prowadzenie (np. zawarcie nowego małżeństwa bez rozwiązania poprzedniego). Mogła być też wynikiem skazania w procesie pozwanego z tytułu powództwa zniesławiającego (infamia mediata, tj. pośrednia)[potrzebny przypis].

Osoby dotknięte infamią (personae infames) nie mogły sprawować opieki, składać zeznań przed sądem, występować w charakterze zastępcy procesowego, ustanawiać takiego zastępcy, wnosić niektórych skarg, a nadto dotknięte były innymi ograniczeniami (jak niegodność dziedziczenia).

W prawie polskim

W dawnym prawie polskim, w tym w prawie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, infamia była karą związaną historycznie z dwiema innymi instytucjami prawa karnego: proskrypcją (zwaną również wywołaniem) oraz banicją. Jej dokładna geneza i znaczenie są trudne do jednoznacznego ustalenia ze względu na niekonsekwentne stosowanie terminologii w dawnym prawie i piśmiennictwie prawniczym.

Proskrypcja oznaczała całkowite wyjęcie spod prawa skazanego, a tym samym utratę podmiotowości prawnej, praw publicznych i ochrony prawnej. Jego dobra przechodziły na krewnych, a w przypadku schwytania wykonywano wcześniej orzeczoną zaocznie karę śmierci. Banicja natomiast służyła przede wszystkim jako środek przymusu wobec osób uchylających się od stawiennictwa przed sądem lub wykonania jego orzeczeń. Mogła być czasowa lub wieczysta (bannitio perpetua). Banita tracił prawa publiczne i cywilne, zachowywał jednak cześć. W przypadku jego schwytania władze miały go uwięzić i oczekiwać na rozstrzygnięcie dotyczące dalszego losu.

Infamia łączyła elementy obu tych instytucji. Oznaczała utratę czci szlacheckiej, praw publicznych i wynikających z nich uprawnień, lecz nie pozbawiała skazanego podmiotowości w sferze prawa prywatnego. Mogła być orzekana zarówno zaocznie, jak i w postępowaniu z udziałem oskarżonego. W niektórych przypadkach uznanie za infamisa następowało z mocy samego prawa, bez konieczności wydania wyroku sądowego. Według Tomasza Adamczyka definiowanie infamii ma częściowo charakter umowny, ponieważ jej znaczenie zmieniało się z biegiem czasu, a zachowane źródła nie pozwalają na jego jednoznaczne odtworzenie. Infamię odróżniano również od kary wygnania, z którą nie należy jej utożsamiać.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Słownik Wyrazów Obcych.
  2. ↑ Witold Wołodkiewicz (red.) Prawo Rzymskie. Słownik encyklopedyczny Warszawa, 1986, ISBN 83-214-0437-5, s. 73. Władysław Rozwadowski, Prawo rzymskie – zarys wykładu wraz z wyborem źródeł, Poznań 1992 ISBN 83-900964-5-5, s. 94.
  3. Tomasz Adamczyk, Kara w ujęciu historycznym, „Czasopismo Prawno-Historyczne”, 60 (2), 2008.
    1. ↑ s. 384
    2. ↑ s. 384–385
    3. ↑ s. 385

Bibliografia