InvestAI

InvestAI – ogłoszona 10 lutego 2025 przez Komisję Europejską inicjatywa zmobilizowania 200 mld euro inwestycji w sztuczną inteligencję w Unii Europejskiej do 2030, w tym europejskiego funduszu 20 mld euro przeznaczonego na budowę gigafabryk AI. Inicjatywę zapowiedziano podczas Szczytu działań na rzecz sztucznej inteligencji(inne języki) w Paryżu.

Założenia finansowe

Kwota 200 mld euro miała się składać ze 150 mld euro zadeklarowanych wcześniej tego samego tygodnia przez dostawców, inwestorów i przemysł w ramach European AI Champions Initiative oraz 50 mld euro dopłaty ze strony Komisji. Do inicjatywy przemysłowej zgłosili się m.in. ASML, Airbus, Siemens, Infineon, Philips i Volkswagen.

Fundusz InvestAI ma strukturę warstwową, z udziałami o różnych profilach ryzyka i stopy zwrotu, przy czym budżet Unii Europejskiej ma ograniczać ryzyko inwestycji pozostałych partnerów. Początkowe finansowanie Komisji ma pochodzić z istniejących programów z komponentem cyfrowym, takich jak Digital Europe Programme, Horyzont Europe i InvestEU, a państwa członkowskie mogą dofinansować inicjatywę środkami z funduszy polityki spójności. Wsparcie dla inicjatywy zapowiedział również Europejski Bank Inwestycyjny, reprezentowany przez przewodniczącą Nadię Calviño. Na paryskim szczycie ogłoszono także utworzenie funduszu AI dla partnerów z Globalnego Południa.

Gigafabryki

Fundusz ma sfinansować cztery europejskie gigafabryki AI, wyspecjalizowane w trenowaniu najbardziej złożonych, bardzo dużych modeli sztucznej inteligencji. Każda z nich ma dysponować około 100 tysiącami najnowszych układów do obliczeń AI, czyli około czterokrotnie więcej niż działające wówczas fabryki AI. Przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen określiła partnerstwo publiczno-prywatne mianem odpowiednika CERN-u dla sztucznej inteligencji, mającego umożliwić dostęp do wielkoskalowych mocy obliczeniowych także firmom poza największymi graczami.

Podstawę prawną dla gigafabryk stanowi zmiana rozporządzenia o EuroHPC przyjęta przez Radę 16 stycznia 2026 (rozporządzenie (UE) 2026/150), która nadała Wspólnemu Przedsięwzięciu w dziedzinie Europejskich Obliczeń Wielkiej Skali cel wspierania tworzenia i eksploatacji gigafabryk AI. Akt opublikowano 19 stycznia 2026, a wszedł w życie 20 stycznia 2026. Zgodnie z art. 12b rozporządzenia gigafabryki wybierane są w ramach wspólnego zamówienia łączącego EuroHPC JU i państwa uczestniczące, przy czym państwa członkowskie mają odpowiadać co najmniej wkładowi Unii.

Stan realizacji

Wezwanie do składania wniosków w ramach wspólnego przetargu na gigafabryki AI EuroHPC JU ogłosiło 30 lipca 2026.

W czerwcu 2026 rząd Hiszpanii przeznaczył 719 mln euro na udział w spółce przygotowującej hiszpańską ofertę do przetargu w ramach inicjatywy, opartą na lokalizacjach w Katalonii i Madrycie. W Polsce warunkiem udziału w konkursie było gwarantowanie zakupu czasu dostępu do gigafabryki AI, o którym mowa w art. 12b ust. 5 rozporządzenia, co zapewniła uchwała Rady Ministrów nr 153 z 14 lipca 2026, ogłoszona w Monitorze Polskim pod pozycją 716. Przewiduje ona łączne wydatki na zakup czasu dostępu w wysokości równowartości 135,3 mln euro, z rocznymi limitami na lata 2028–2033, oraz możliwość wzajemnej wymiany środków z innymi państwami członkowskimi do 45 mln euro.

Oceny i wątpliwości

Według członka Europejskiego Trybunału Obrachunkowego Mihailsa Kozlovsa, którego analizę o utrudnionym prześledzeniu źródeł finansowania cytowały media brukselskie, z zapowiedzianych 200 mld euro jedynie 20 mld pochodzi bezpośrednio z budżetu Unii, a pozostała część zależy od środków państw członkowskich i inwestycji prywatnych, trudnych do zweryfikowania. Komentatorzy branży prawniczej zwracali uwagę, że Europa dysponuje około 4% światowych mocy obliczeniowych AI, a skuteczność inicjatywy zależy od skłonności państw i prywatnych inwestorów do współfinansowania. Inicjatywę zestawiano też ze znacznie większym amerykańskim projektem Stargate o wartości 500 mld dolarów, wspieranym przez SoftBank, OpenAI, Oracle i MGX.