W 1976 ukończyła studia na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego, na którym podjęła pracę w charakterze asystenta, a następnie adiunkta. W 1981 uzyskała na tym wydziale stopień doktoranauk prawnych na podstawie rozprawy pt. Sytuacja systemu informatycznego w sferze prawa administracyjnego napisanej pod kierunkiem Karola Sobczaka. W 1992 otrzymała na macierzystej uczelni stopień doktora habilitowanego nauk prawnych na podstawie dorobku naukowego oraz rozprawy pt. Pojęcie sfery wewnętrznej administracji państwowej. W 2020 otrzymała tytuł profesora nauk społecznych w dyscyplinie nauki prawne.
W latach 1991–2000 sprawowała mandat posłanki I, II oraz III kadencji. Była wybierana w okręgach katowickich: nr 36 i nr 16 z ramienia Unii Demokratycznej i Unii Wolności. Na początku lat 90. należała do UD, wchodziła w skład prezydium jej klubu parlamentarnego; potem pozostawała bezpartyjną członkinią klubu parlamentarnego UW. W trakcie zasiadania w parlamencie kilkakrotnie wymieniano ją w rankingach tygodnika „Polityka” wśród najlepszych posłów. W Sejmie III kadencji przewodniczyła Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej. Zasiadała także w Komisji Spraw Zagranicznych oraz Komisji Konstytucyjnej. Przewodniczyła nadto Polsko-Austriackiej Grupie Parlamentarnej, była polską delegatką do Zgromadzenia Parlamentarnego OBWE i wiceprzewodniczącą tegoż gremium. Uczestniczyła w pracach nad reformą administracyjną z 1999, na mocy której m.in. przywrócono powiaty i ustanowiono samorząd wojewódzki. Mandat poselski złożyła w 2000 w związku z powołaniem na funkcję ambasadora RP w Austrii. Sprawowała ją do maja 2004. W listopadzie tego samego roku została mianowana na przedstawiciela MSZ do spraw stosunków polsko-niemieckich. Z resortu odeszła w maju 2006 razem ze Stefanem Mellerem (po wejściu do rządu Andrzeja Leppera).
W 2010 klub parlamentarny PO przedstawił jej kandydaturę na stanowisko rzecznika praw obywatelskich. 10 czerwca tego samego roku została wybrana na ten urząd przez Sejm. 8 lipca 2010 wybór ten został zatwierdzony przez Senat. Urząd objęła 21 lipca tego samego roku po złożeniu ślubowania. 9 września 2015 zakończyła pełnienie tej funkcji, gdy ślubowanie przed Sejmem złożył jej następca Adam Bodnar. Wcześniej w tym samym roku została przewodniczącą zarządu Międzynarodowego Instytutu Ombudsmana(inne języki) dla regionu europejskiego.
↑Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 września 2020 r. nr 115.11.2020 w sprawie nadania tytułu profesora (M.P. z2020r. poz.996 (ISAP)).
↑Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 maja 2004 r. nr Z. 110-20-2004 w sprawie odwołania Ambasadora Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. z2004r. Nr26,poz.436 (ISAP)).
↑Zarządzenie nr 29 Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2025 r. w sprawie zniesienia Komisji do spraw badania wpływów rosyjskich i białoruskich na bezpieczeństwo wewnętrzne i interesy Rzeczypospolitej Polskiej w latach 2004–2024 (M.P. z2025r. poz.714 (ISAP)).
↑Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 maja 2009 r. o nadaniu orderów (M.P. z2009r. Nr59,poz.799 (ISAP)).
