.jpg) Jacques Derrida (1985) | |
| Data i miejsce urodzenia |
15 lipca 1930 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
8 października 2004 |
| Przyczyna śmierci | |
| Miejsce spoczynku |
Cimetière de Ris-Orangis, Essonne |
| Zawód, zajęcie |
filozof |
| Narodowość | |
| Edukacja | |
| Pracodawca | |
| Małżeństwo |
1957, Boston |
| Partner |
Marguerite Aucouturier |
| Odznaczenia | |
| Theodor-W.-Adorno-Preis (2001) | |
Jacques Derrida (ur. 15 lipca 1930 w El-Biar w Algierii, zm. 8 października 2004 w Paryżu) – francuski filozof, uważany za przedstawiciela postmodernizmu.
Urodził się w rodzinie Żydów sefarydyjskich jako trzeci z pięciorga dzieci. Otrzymał imię „Jackie” – później zmienił je na „Jacques”. Dzieciństwo i młodość spędził w mieście urodzenia. Gdy w 1942 poszedł do szkoły, został wyrzucony z liceum przez francuską dyrekcję zgodnie z zaleceniami reżimu Vichy. Derrida wolał stracić rok niż pójść do liceum żydowskiego, stworzonego przez zwolnionych nauczycieli dla niechcianych dzieci żydowskich.
Młody Derrida uwielbiał grać w piłkę nożną – jako chłopiec marzył, że zostanie piłkarzem zawodowym. Już w młodości zaczytywał się w dziełach Camusa, Gide’a, Nietzschego i Rousseau, poważnie zaczął jednak myśleć o studiach filozoficznych w latach 1948–1949. Uczęszczał do renomowanego paryskiego Lycée Louis-le-Grand; po dwukrotnej porażce egzaminacyjnej – w 1951 został przyjęty do École normale supérieure.
Już pierwszego dnia studiów Derrida spotkał Louisa Althussera, z którym niebawem się zaprzyjaźnił; przyjaźń łączyła go również z Michelem Foucault, na którego wykłady uczęszczał. Po wizycie w Archiwum Husserla w Leuven rozpoczął tłumaczenie jego pracy O pochodzeniu geometrii.
W 1957 Derrida otrzymał stypendium na Uniwersytecie Harvarda. W czerwcu 1957 poślubił w Bostonie Marguerite Aucouturier. Ze związku tego przyszło na świat dwóch synów: w 1963 Pierre, w 1967 Jean; trzeci – Daniel – urodził się w 1984 ze związku Derridy z Sylviane Agacinski.
Podczas wojny algierskiej, w latach 1957–1959, Derrida na własną prośbę został nauczycielem dzieci wojskowych – nauczał francuskiego i angielskiego. W tym samym okresie nawiązał związki z grupą Tel Quel.
W latach 1960–1964 Derrida wykładał filozofię na Uniwersytecie Paryskim; w latach 196–1984 był wykładowcą filozofii w École normale supérieure.
Derrida wiele podróżował, pełnił – przez dłuższy lub krótszy czas – wiele funkcji. Był kierownikiem studiów w École des hautes études en sciences sociales w Paryżu; razem z François Châtelet i innymi w 1983 powołał do życia Collège international de philosophie (CIPH) – instytucję, która miała umożliwiać prowadzenie badań filozoficznych, dla których nie było miejsca w akademii czy na uniwersytecie – Derrida był pierwszym dyrektorem kolegium.
W 1986 Derrida został profesorem nauk humanistycznych na Uniwersytecie Kalifornijskim – to właśnie tam znajduje się największe archiwum jego rękopisów. Regularnie wykładał na innych wielkich uniwersytetach amerykańskich: Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa, Uniwersytecie Yale, Uniwersytecie Nowojorskim, Nowej Szkoły Badań Społecznych (część The New School).
Był laureatem wielu nagród i wyróżnień, m.in. frankfurckiej Nagrody im. Adorna (2001). Otrzymał doktoraty honorowe Uniwersytetu w Cambridge, Uniwersytetu Columbia, The New School for Social Research, Uniwersytetu Essexu, Kolegium Williamsa, Uniwersytetu Śląskiego.
W 2003 zdiagnozowano u Derridy raka trzustki – z wolna tracił mowę, nie mógł podróżować. Zmarł w paryskim szpitalu wieczorem 8 października 2004.
Derrida uchodzi za krytyka tradycyjnej filozofii, łączył zainteresowania filozofią z literaturą, antropologią, lingwistyką i psychoanalizą. Nawiązywał do Martina Heideggera.
W 1967 Derrida opublikował swe pierwsze trzy książki – Pismo i różnica, Głos i fenomen, O gramatologii – które przyniosły mu międzynarodową sławę.
Jego prace, popularne zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, stoją u początków dekonstrukcjonizmu, ukształtowanego na przełomie lat 70. i 80.
Był jednym z sygnatariuszy Francuskiej petycji przeciwko wiekowi zgody.
Derrida, Jacques (1930–2004) (ang.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-09].
