Jaguarundi amerykański

Jaguarundi amerykański
	Herpailurus yagouaroundi
	(É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1803)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Infragromada	łożyskowce
Rząd	drapieżne
Podrząd	kotokształtne
Rodzina	kotowate
Podrodzina	koty
Rodzaj	Herpailurus; Severtzov, 1858
Gatunek	jaguarundi amerykański
Synonimy
	Felis yagouaroundi É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1803; Felis yaguaroundi: Lacépède, 1809; Felis eyra G. Fischer, 1814; Felis yagouaroundi: Desmarest, 1816; Felis eira: Desmarest, 1816; Felis mellivora Olfers, 1818; Felis unicolor Traill, 1819; Felis yaguaroundi: Desmarest, 1820; Felis darwinii Martin, 1837; Felis cacomitli Berlandier, 1859; Felis eyra: Alfaro, 1897; Felis ameghinoi Holmberg, 1898; Felis yaguarondi tolteca O. Thomas, 1898; Felis apache Mearns, 1901; Felis fossata Mearns, 1901; Felis panamensis Allen, 1904; Felis yaguarondi melantho O. Thomas, 1914; Felis yaguarondi: O. Thomas, 1920;
	Kategoria zagrożenia (CKGZ)
	; najmniejszej troski
	Zasięg występowania
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Jaguarundi amerykański, jaguarundi zatokowy, jaguarundi (Herpailurus yagouaroundi) – gatunek ssaka z podrodziny kotów (Felinae) w obrębie rodziny kotowatych (Felidae). W porównaniu do innych przedstawicieli podrodziny kotów ma bardziej spiczasty pysk, proporcjonalnie dłuższy tułów i krótsze nogi. Jego zasięg obejmuje tereny od Paragwaju aż po południowo-wschodnią część Stanów Zjednoczonych.

Taksonomia

Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1803 roku francuski przyrodnik Étienne Geoffroy Saint-Hilaire nadając mu nazwę Felis yaguaroundi. Holotyp pochodził z Kajenny, w Gujanie Francuskiej. Jedyny żyjący współcześnie przedstawiciel rodzaju Herpailurus.

Herpailurus yagouaroundi często jest umieszczany w rodzaju w Puma, ale różnice molekularne i morfologiczne przemawiają za umieszczeniem go w monotypowym rodzaju Herpailurus. Dane molekularne wykazują, że H. yagouaroundi jest mało zróżnicowany w całym swoim zasięgu, co sugeruje brak podgatunków. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowy.

Etymologia

Herpailurus: gr. ἑρπης herpēs „coś pełzającego, pełzacz”, od ἑρπω herpō „pełzać, poruszać się powoli”; αιλουρος ailouros „kot”.
yagouaroundi: nazwa w guarani yaguarundi dla tego kota.

Zasięg występowania

Jaguarundi amerykański występuje od Meksyku przez Amerykę Środkową i znaczną część Ameryki Południowej, na południe do środkowej Argentyny.

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 48,8–83,2 cm, długość ogona 27,5–90 cm; masa ciała 3–7,6 kg. Jaguarundi jest umaszczony jednolicie, ma futro koloru rdzawego, szarego lub czarnego. Charakterystyczna jest jego sylwetka przypominająca nieco łasicę. Głowę ma niewielką, spłaszczoną, uszy małe i okrągłe, a jego ogon jest długi.

Ekologia

Zamieszkuje obrzeża lasów deszczowych, gęste zarośla położone najczęściej w pobliżu wody i jałowe suche obszary. Wydaje się prowadzić bardziej dzienny tryb życia. Jaguarundi żywi się małymi ssakami, stawonogami, ptakami, oposami, owocami, również królikami, pancernikami i małpami.

Dojrzałość płciowa uzyskuje prawdopodobnie w wieku 2 lat. Ciąża trwa około 70 dni. Rodzą się 2, czasem 3 cętkowane młode. Cętki szybko znikają. Kocięta zaczynają jeść stały pokarm w wieku 6 tygodni.

Status ochrony

Nie poluje się na niego ze względu na futro nienadające się do obróbki, lecz z powodu wycinek lasów deszczowych można by mu nadać status bliskiego zagrożeniu. Wymaga to jednak większej ilości danych.

Przypisy

↑ Herpailurus yagouaroundi, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
1 2 É. Geoffroy Saint-Hilaire: Catalogue des Mammifères du Muséum national d’Histoire naturelle. Paris: 1803, s. 124. (fr.).
↑ B.G. de Lacépède: Felis yaguarondi. W: F. de Azara: Voyages dans l’Amérique Méridionale. Paris: Dentu, imprimeur-libraire, Rue de Pont-de-Lodi, 1809, s. ryc. 10. (fr.).
↑ J.G. Fischer von Waldheim: Zoognosia tabulis synopticis illustrata: in usum praelectionum Academiae imperialis medico-chirugicae mosquensis edita. Cz. 3. Mosquae: Typis Nicolai S. Vsevolozsk, 1813, s. xii, 228. (łac.).
↑ Desmarest 1816 ↓, s. 113.
↑ Desmarest 1816 ↓, s. 114.
↑ I. von Olfers: Bemerkungen zu Illiger’s Überblick der Säugeth-iere nach ihrer Vertheilung über die Welttheile, rücksichtlich der Südamericanischen Arten (Species). W: W.L. von Eschwege: Journal von Brasilien oder vermischte Nachrichten aus Brasilien, auf wissenschaftlichen Reisen gesammelt. Cz. 2. Weimar: Herzoglich Sächsisch Privilegirtes Landes-Industrie-Comptoir, 1818, s. 231. (niem.).
↑ T.S. Traill. Description of a New Species of Felis from Guyana. „Memoirs of the Wernerian Natural History Society”. 3, s. 170, 1819. (ang.).
↑ A.G. Desmarest: Mammalogie, ou, Description des espèces de mammifères. Cz. 1. Paris: Chez Mme. Veuve Agasse, imprimeur-libraire, 1822, s. 230, seria: Encyclopédie méthodique. (fr.).
↑ W.Ch.L. Martin. Observations on three specimens of the Genus Felis presented to the Society by Charles Darwin, Esq.. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 5, s. 4, 1837. (ang.).
↑ S.F. Baird: Mammals of the boundary. W: Report on the United States and Mexican boundary survey :made under the direction of the secretary of the Interior. T. Mammals abd Birds. Cz. 2. Washington: C. Wendell, 1859, s. 12. (ang.).
↑ A. Alfaro: Mamíferos de Costa Rica. San José: Museo Nacional, 1897, s. 18. (hiszp.).
↑ E.L. Holmberg: La fauna de la República Argentina. W: Segundo Censo de la República Argentina. T. 1: Territorio. Buenos Aires: Taller Tipográfico de la Penitenciaría Nacional, 1898, s. 485. (hiszp.).
↑ O. Thomas. On new mammals from western Mexico and Lower California. „The Annals and Magazine of Natural History”. Seventh series. 1, s. 41, 1898. (ang.).
1 2 E.A. Mearns. Two new cats of the eyra group from North America. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 14, s. 150, 1901. (ang.).
↑ J.A. Allen. Mammals from southern Mexico and Central and South America. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 20, s. 71, 1904. (ang.).
↑ O. Thomas. On various South-American mammals. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eight series. 13, s. 350, 1914. (ang.).
↑ O. Thomas. A Further Collection of Mammals from Jujuy. „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth Series. 5, s. 190, 1920. (ang.).
↑ A.A. Caso A.A., T. de Oliveira & S.V.T.O.& S.V. Carvajal T. de Oliveira & S.V.T.O.& S.V., Herpailurus yagouaroundi, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015, wersja 2021-3 [dostęp 2022-04-07] (ang.).
1 2 3 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 137–138. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
↑ K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 111, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
1 2 D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Puma yagouaroundi. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-04-07].
1 2 3 4 5 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 404. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
1 2 A.C. Kitchener, C. Breitenmoser-Würsten, E. Eizirik, A. Gentry, L. Werdelin, LA. Wilting, N. Yamaguchi, A.V. Abramov, P. Christiansen, C. Driscoll, J.W. Duckworth, W.E. Johnson, S.J. Luo, E. Meijaard, P O’Donoghue, J. Sanderson, K. Seymour, M. Bruford, C. Groves, M. Hoffmann, K. Nowell, Z. Timmons & S. Tobe. A revised taxonomy of the Felidae : The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group. „Cat News”. Special Issue (80), s. 30–31, 2017. (ang.).
↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 320, 1904. (ang.).
↑ jaguarundi. Merriam-Webster. [dostęp 2022-04-07]. (ang.).
↑ M.E. Sunquist & F.C. Sunquist: Family Felidae (Cats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 156. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).
1 2 „Wielkie koty. Królewskie stworzenia dzikiego świata.”

Bibliografia

A.G. Desmarest: Nouveau dictionnaire d’histoire naturelle, appliquée aux arts, à l’agriculture, à l’économie rurale et domestique, à la médecine, etc.. Wyd. Nouv. éd. presqu' entièrement refondue et considérablement angmentée. T. 6. Paris: Chez Deterville, 1816, s. 1–570. (fr.).
D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Puma yagouaroundi. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-04-07].
„Wielkie koty. Królewskie stworzenia dzikiego świata” konsultacja naukowa Dr John Seidensticker i Dr Susan Lumpkin Elipsa Warszawa 1992

[itis-1] Herpailurus yagouaroundi, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).

[Geoffroy-2] 1 2 É. Geoffroy Saint-Hilaire: Catalogue des Mammifères du Muséum national d’Histoire naturelle. Paris: 1803, s. 124. (fr.).

[Lacépède-3] B.G. de Lacépède: Felis yaguarondi. W: F. de Azara: Voyages dans l’Amérique Méridionale. Paris: Dentu, imprimeur-libraire, Rue de Pont-de-Lodi, 1809, s. ryc. 10. (fr.).

[Fischer-4] J.G. Fischer von Waldheim: Zoognosia tabulis synopticis illustrata: in usum praelectionum Academiae imperialis medico-chirugicae mosquensis edita. Cz. 3. Mosquae: Typis Nicolai S. Vsevolozsk, 1813, s. xii, 228. (łac.).

[CITEREFDesmarest1816[https://www.biodiversitylibrary.org/page/18033980_113]-5] Desmarest 1816 ↓, s. 113.

[CITEREFDesmarest1816[https://www.biodiversitylibrary.org/page/18033981_114]-6] Desmarest 1816 ↓, s. 114.

[Olfers-7] I. von Olfers: Bemerkungen zu Illiger’s Überblick der Säugeth-iere nach ihrer Vertheilung über die Welttheile, rücksichtlich der Südamericanischen Arten (Species). W: W.L. von Eschwege: Journal von Brasilien oder vermischte Nachrichten aus Brasilien, auf wissenschaftlichen Reisen gesammelt. Cz. 2. Weimar: Herzoglich Sächsisch Privilegirtes Landes-Industrie-Comptoir, 1818, s. 231. (niem.).

[Traill-8] T.S. Traill. Description of a New Species of Felis from Guyana. „Memoirs of the Wernerian Natural History Society”. 3, s. 170, 1819. (ang.).

[Desmarest1820-9] A.G. Desmarest: Mammalogie, ou, Description des espèces de mammifères. Cz. 1. Paris: Chez Mme. Veuve Agasse, imprimeur-libraire, 1822, s. 230, seria: Encyclopédie méthodique. (fr.).

[Martin-10] W.Ch.L. Martin. Observations on three specimens of the Genus Felis presented to the Society by Charles Darwin, Esq.. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 5, s. 4, 1837. (ang.).

[Berlandier-11] S.F. Baird: Mammals of the boundary. W: Report on the United States and Mexican boundary survey :made under the direction of the secretary of the Interior. T. Mammals abd Birds. Cz. 2. Washington: C. Wendell, 1859, s. 12. (ang.).

[Alfaro-12] A. Alfaro: Mamíferos de Costa Rica. San José: Museo Nacional, 1897, s. 18. (hiszp.).

[Holmberg-13] E.L. Holmberg: La fauna de la República Argentina. W: Segundo Censo de la República Argentina. T. 1: Territorio. Buenos Aires: Taller Tipográfico de la Penitenciaría Nacional, 1898, s. 485. (hiszp.).

[Thomas1898-14] O. Thomas. On new mammals from western Mexico and Lower California. „The Annals and Magazine of Natural History”. Seventh series. 1, s. 41, 1898. (ang.).

[Mearns-15] 1 2 E.A. Mearns. Two new cats of the eyra group from North America. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 14, s. 150, 1901. (ang.).

[Allen-16] J.A. Allen. Mammals from southern Mexico and Central and South America. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 20, s. 71, 1904. (ang.).

[Thomas1914-17] O. Thomas. On various South-American mammals. „The Annals and Magazine of Natural History”. Eight series. 13, s. 350, 1914. (ang.).

[Thomas1920-18] O. Thomas. A Further Collection of Mammals from Jujuy. „The Annals and Magazine of Natural History”. Ninth Series. 5, s. 190, 1920. (ang.).

[iucn-19] A.A. Caso A.A., T. de Oliveira & S.V.T.O.& S.V. Carvajal T. de Oliveira & S.V.T.O.& S.V., Herpailurus yagouaroundi, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015, wersja 2021-3 [dostęp 2022-04-07] (ang.).

[miiz-20] 1 2 3 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 137–138. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[msz-21] K. Kowalski (red.), A. Krzanowski, H. Kubiak, B. Rzebik-Kowalska & L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 111, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.

[Wilson&Reeder-22] 1 2 D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Puma yagouaroundi. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-04-07].

[Burgin&inni-23] 1 2 3 4 5 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 404. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).

[Kitchener&inni-24] 1 2 A.C. Kitchener, C. Breitenmoser-Würsten, E. Eizirik, A. Gentry, L. Werdelin, LA. Wilting, N. Yamaguchi, A.V. Abramov, P. Christiansen, C. Driscoll, J.W. Duckworth, W.E. Johnson, S.J. Luo, E. Meijaard, P O’Donoghue, J. Sanderson, K. Seymour, M. Bruford, C. Groves, M. Hoffmann, K. Nowell, Z. Timmons & S. Tobe. A revised taxonomy of the Felidae : The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group. „Cat News”. Special Issue (80), s. 30–31, 2017. (ang.).

[Palmer-25] T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 320, 1904. (ang.).

[mw-26] uarundi. Merriam-Webster. [dostęp 2022-04-07]. (ang.).

[Sunquist-27] M.E. Sunquist & F.C. Sunquist: Family Felidae (Cats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 156. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).

[wielkiekoty-28] 1 2 „Wielkie koty. Królewskie stworzenia dzikiego świata.”